Kỳ thi riêng, thêm cánh cửa vào đại học
Bộ GD&ĐT đã ban hành Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT ngày 11/11/2026, sửa đổi, bổ sung một số quy định về tuyển sinh. Theo lộ trình, từ năm 2027, mỗi chương trình đào tạo được sử dụng tối đa 3 phương thức tuyển sinh; từ năm 2028, giới hạn này giảm còn 2 phương thức, không tính xét tuyển thẳng và xét tuyển đối tượng cử tuyển. Các cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh. Việc thu gọn phương thức xét tuyển nhằm hướng tới chuẩn hóa quá trình tuyển sinh, bảo đảm các thí sinh cùng dự tuyển vào một chương trình đào tạo được đánh giá theo những tiêu chí rõ ràng, có khả năng kiểm chứng và phản ánh đúng năng lực.
Trong bối cảnh trên, các kỳ thi riêng ngày càng có ý nghĩa quan trọng trong tuyển sinh đại học. Có thể kể đến Kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội (HSA), Kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội (TSA), kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh và kỳ thi đánh giá đầu vào đại học trên máy tính (V-SAT); kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Sư phạm Hà Nội và Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh; các kỳ thi đánh giá do Bộ Công an và Bộ Quốc phòng tổ chức để tuyển sinh vào các trường Công an, Quân đội. Mỗi kỳ thi có cấu trúc, cách thức đánh giá và định hướng riêng song điểm chung là hướng tới đánh giá năng lực tổng hợp, khả năng vận dụng kiến thức, tư duy logic, đọc hiểu và giải quyết vấn đề, thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức theo từng môn học.
năm 2027.
Đối với thí sinh, lợi thế đầu tiên của các kỳ thi này là có thêm một kênh đánh giá năng lực bên cạnh kỳ thi tốt nghiệp THPT. Một kết quả tốt từ kỳ thi riêng có thể giúp thí sinh tiếp cận những ngành, trường có sử dụng kết quả đó trong tuyển sinh, qua đó gia tăng cơ hội trúng tuyển. Lợi thế thứ hai là khả năng chủ động về thời gian và chiến lược dự tuyển. Một số kỳ thi có quy mô lớn được tổ chức thành nhiều đợt trong năm, tạo điều kiện để thí sinh lựa chọn thời điểm dự thi phù hợp, chuẩn bị kỹ lưỡng và có cơ hội cải thiện kết quả nếu quy chế của kỳ thi cho phép.
Chẳng hạn, theo kế hoạch được Đại học Bách khoa Hà Nội công bố, Kỳ thi đánh giá tư duy TSA năm 2027 dự kiến tổ chức 3 đợt vào tháng 1, tháng 3 và tháng 5. Bài thi tiếp tục gồm ba phần: Tư duy Toán học, Tư duy Đọc hiểu và Tư duy Khoa học/Giải quyết vấn đề với tổng thời gian làm bài 150 phút. Kết quả thi có giá trị trong 2 năm để phục vụ tuyển sinh đại học. Tương tự, trong 3 năm liên tiếp, từ 2024–2026, kỳ thi HSA của Đại học Quốc gia Hà Nội vẫn duy trì ổn định 6 đợt thi, diễn ra tập trung từ đầu tháng 3 đến cuối tháng 5 tại 8 tỉnh thành từ Hà Tĩnh trở ra với quy mô khoảng 120.000 lượt thi. Cấu trúc đề thi giữ ổn định trong nhiều năm. Đây là điều kiện thuận lợi để học sinh lớp 12 chủ động xây dựng kế hoạch dự thi từ sớm, thay vì đợi đến khi kết thúc chương trình học mới bắt đầu tìm hiểu.
Chọn đúng kỳ thi, tối ưu cơ hội trúng tuyển
Theo các chuyên gia tuyển sinh, thí sinh cần lưu ý mỗi kỳ thi có quy định riêng về số lần dự thi, thời hạn sử dụng kết quả và cách xét tuyển của từng trường. Đặc biệt, trong bối cảnh Bộ GD&ĐT siết phương thức tuyển sinh đại học, việc tham gia các kỳ thi riêng là lựa chọn mà thí sinh cần hướng đến để tăng cơ hội vào đại học. Tuy nhiên, thí sinh nên lựa chọn có trọng tâm và tập trung đầu tư vào những kỳ thi thực sự phù hợp với năng lực của bản thân để tránh áp lực, quá tải.
Chia sẻ với PV Báo CAND, PGS.TS Nguyễn Minh Thuyết, cố vấn chuyên môn và hướng nghiệp tại Hệ thống giáo dục Empire Team, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật, Trường Vật liệu, Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, với hơn 100 cơ sở giáo dục đại học sử dụng kết quả để xét tuyển, kỳ thi HSA của Đại học Quốc gia Hà Nội là một trong những "cánh cửa" quan trọng đối với học sinh lớp 12 tại khu vực phía Bắc và Bắc Trung Bộ.
Để đạt kết quả tốt trong kỳ HSA năm 2027, theo PGS.TS Nguyễn Minh Thuyết, thí sinh cần chủ động xây dựng kế hoạch ôn tập từ sớm, bám sát cấu trúc đề thi và lựa chọn chiến lược phù hợp với năng lực bản thân. Trước hết, thí sinh cần theo dõi thông tin từ cổng khảo thí chính thức hsa.edu.vn, không nên tin vào những lịch thi chưa được nhà trường xác nhận. Trong thời gian chờ kế hoạch chính thức, các em có thể căn cứ cấu trúc đề thi năm 2026 để chuẩn bị kiến thức, đồng thời chủ động hoàn thiện hồ sơ đăng ký, tránh bị động khi hệ thống mở cổng.
Về ôn tập, các em cần chú trọng kiến thức lớp 12 nhưng không xem nhẹ nội dung lớp 10, lớp 11; kết hợp củng cố kiến thức nền tảng với rèn luyện khả năng tư duy, xử lý thông tin và vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề. Đặc biệt, thí sinh cần dành thời gian luyện nhóm câu hỏi điền đáp án ở phần Tư duy định lượng, bởi dạng câu hỏi này đòi hỏi khả năng tính toán chính xác, không thể dựa vào phương pháp loại trừ như câu hỏi trắc nghiệm. Đối với Phần 3, việc lựa chọn Khoa học hay Tiếng Anh cần căn cứ vào năng lực thực tế, các môn đang tập trung ôn thi tốt nghiệp THPT và yêu cầu xét tuyển của trường, ngành đại học mục tiêu, không nên chạy theo lựa chọn của số đông.
Một lưu ý quan trọng khác là rèn kỹ năng làm bài trên máy tính. Với 150 câu hỏi trong 195 phút, thí sinh cần thường xuyên luyện đề mô phỏng, tập phân bổ thời gian, nâng cao tốc độ đọc hiểu và xử lý câu hỏi, nhất là những chùm ngữ liệu dài. Việc đặt mục tiêu điểm số cũng cần căn cứ phổ điểm thực tế và năng lực hiện tại, chia thành từng giai đoạn phấn đấu cụ thể, thay vì đặt mục tiêu theo cảm tính…
Ths. Đặng Thị Ngọc Quyên, chuyên gia tư vấn tuyển sinh và hướng nghiệp, Trưởng phòng Hợp tác, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam thì cho rằng, thí sinh cần lựa chọn tham gia kỳ thi riêng để tăng cơ hội trúng tuyển đại học nhưng cũng cần tránh tâm lý “ôm đồm” quá nhiều kỳ thi. Để lựa chọn “trúng” các kỳ thi riêng phù hợp, theo chuyên gia Đặng Thị Ngọc Quyên, trước hết, học sinh cần đánh giá một cách toàn diện năng lực bản thân. Sau đó, các em cần phân tích sâu hơn về từng kỳ thi: Cách thức tổ chức, cấu trúc đề, tiêu chí đánh giá, mức độ cạnh tranh và khả năng đáp ứng của bản thân. Việc làm thử đề minh họa hoặc đề thi các năm trước sẽ giúp học sinh tự lượng giá trình độ và thiết lập mục tiêu điểm số thực tế, thay vì chuẩn bị một cách cảm tính. Cuối cùng, khi đã có đủ thông tin và sự tự đánh giá, học sinh nên lựa chọn những kỳ thi phù hợp với năng lực cá nhân và chiến lược xét tuyển của trường đại học mục tiêu.