Thay đổi bắt đầu từ chính mình

Xin được đưa ra một cụm từ "con nhà quê 4.0" để mở đầu cho bài viết này. Và cũng cần phải giải thích ngay, kẻo đỡ mang tiếng, ba chữ "con nhà quê" nói trên không phải là ngôn ngữ của người viết bài này. Mà nó là ngôn ngữ của một người đang đợi đèn đỏ khi tham gia giao thông trên phố.

Ngôn ngữ ấy là để dành cho ai vậy? Một bà hàng xén, một chị đánh giày hay một bé bán vé xổ số chăng? Không! Ngôn ngữ ấy là nhắm đúng vào Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thuỷ. Theo lời kể của vị Thứ trưởng này trong hội nghị sơ kết 5 năm thực hiện tiêu chí văn hoá giao thông đường bộ ngày 24 - 12 thì bà đã bị mắng rõ ràng và mắng sỗ sàng như thế chỉ vì... đứng đợi đèn đỏ, khi trên đường không có ai.

Bà nói nguyên văn: "Có lần tôi đi xe máy, và đường khá vắng. Gặp đèn đỏ tôi dừng xe, nhưng có những ông đằng sau không dừng. Khi họ vượt lên ngang tôi thì mắng tôi: Đúng là con nhà quê, có ai đâu mà phải dừng".

Thế đấy, người phạm luật mắng huỵch toẹt người đang chấp hành pháp luật như thế đấy! Người đang chấp hành luật thì bị coi là "con nhà quê", và cứ theo cái logic này mà suy luận thì người phạm luật là "ông thành phố" chăng? Suy luận thêm chút nữa, có phải mấy "ông/anh thành phố" thì tự cho mình cái quyền muốn đi thì đi, muốn đứng thì đứng, bất chấp luật lệ hiển hiện qua những cái đèn xanh đèn đỏ ở mỗi ngã tư chăng?

Cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đang thay đổi thế giới trong từng phút từng giây.
Cuộc cách mạng công nghệ 4.0  đang thay đổi thế giới trong từng phút từng giây.

Thứ trưởng Trịnh Thị Thuỷ phân tích: "Phải làm thế nào đó để người chấp hành giao thông cảm thấy tự hào, người không chấp hành cảm thấy xấu hổ thì mới thành văn hoá ứng xử trong giao thông được". Đọc tới đây chắc bạn đang nghĩ, câu chuyện người chấp hành bị người không chấp hành chửi là "con nhà quê" hay "con nọ" - "thằng kia"... chẳng phải là câu chuyện cá biệt, lẻ loi gì. Đi trên đường sẽ thấy nó là chuyện đầy rẫy, chuyện đã được nói đi nói lại không biết bao nhiều lần.

Còn một chuyện đầy rẫy, cũng được nói đi nói lại không biết bao nhiêu lần nữa, đó là chuyện "4.0". Không hiểu sao nghe chuyện bà Thứ trưởng bị mắng tôi lại lập tức nghĩ đến chuyện 4.0. Và tôi còn tưởng tượng: Cái vị tung ra lời miệt thị "con nhà quê" kia có hay nói đến khái niệm 4.0 không nhỉ?

Giả dụ đối tượng mà vị ấy chửi không phải là một bà thứ trưởng biết kiềm chế, mà lại là một nữ robot, và robot đó được lập trình một nguyên tắc "cứ hễ bị chửi bới trên đường là sẽ quay lại tấn công" thì điều gì sẽ xảy ra đây? Người đánh robot hay robot đánh người?

Chúng ta lập trình cho một con robot biết dừng lại trước đèn đỏ, cái đó cực dễ dàng. Nhưng phải làm gì để "lập trình" cho chính những con người thời 4.0 này cũng biết dừng lại trước đèn đỏ, đấy là một điều không đơn giản.

Nhìn một cách tổng quát, với chúng ta, sự khập khiễng nghiêm trọng có vẻ đang nằm ở đây: Chúng ta nói đến bội thực về 4.0, nhưng cách chúng ta nghĩ, cách chúng ta làm, cách chúng ta ứng xử với nhau thì có vẻ chỉ đang ở mức 0.4. Đường vắng, không có ai, tội gì mà không vượt đèn đỏ - đấy rõ ràng là tư duy 0.4. Một kẻ "thiếu hiểu biết" nào đó bỗng dừng đèn đỏ khi đường vắng nên xứng đáng phải ăn chửi - đấy rõ ràng là tư duy 0.4.

Nói đến 4.0 là nói đến dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo. Nhưng bên cạnh những yếu tố mang tính nền tảng này còn một yếu tố quan trọng nữa mà thế giới đang dụng công xây dựng, đó là văn hoá thời 4.0, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến sự tôn trọng lẫn nhau.

Với tiêu chí văn hoá nền tảng này, đã có robot được cấp quyền công dân, và cứ với xu hướng này thì việc con người phải tôn trọng robot - một đối tượng vừa mang dáng dấp của mình, vừa không phải mình, là điều bắt buộc. Ngược lại, robot cũng phải được thiết kế sao cho luôn tạo ra các hành động hợp lý, tôn trọng con người. Thiếu đi sự tôn trọng nền tảng ấy, một xã hội vạn vật trí tuệ nhân tạo không thể phát triển lành lặn được.

Ấy thế mà với câu nạt nộ "con nhà quê" của một người vi phạm pháp luật dành cho người chấp hành pháp luật, chúng ta lại thấy chính con người còn chưa có đủ sự tôn trọng cần thiết dành cho con người. Mà ở trong trường hợp cụ thể này, đấy là một sự không tôn trọng hết sức nghịch lý và phi lý.

Có lẽ thay vì cứ nói như những con vẹt về cuộc cách mạng 4.0, hãy cố thực hiện những cuộc cách mạng đơn giản hơn: 3.0, 2.0, thậm chí chỉ là 1.0 trong mỗi ứng xử nhỏ nhất và đời nhất của chính bản thân mình.

Phan Đăng

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.