Hệ lụy từ Libya và Nhật Bản
Vừa trở về từ Nhật Bản, gặp chúng tôi, ông Nguyễn Xuân Vui, Tổng Giám đốc Công ty Airseco bảo rằng có tận mắt chứng kiến mới thấy người Nhật rất tốt với tu nghiệp sinh Việt Nam. Ông Vui kể rằng, ngay sau khi xảy ra sự cố Nhà máy điện hạt nhân Fukushima 1, các chủ nhà máy đã có kế hoạch di chuyển công nhân ra khỏi khu vực nguy hiểm, dù là lao động bản địa hay tu nghiệp sinh nước ngoài đều được quan tâm chu đáo. Thậm chí những tu nghiệp sinh Việt Nam khi được gửi tới ở nhờ trong các gia đình Nhật Bản đã được chủ nhà nhường cả giường cho nằm còn họ trải đệm xuống đất. Cho tới thời điểm này, các tu nghiệp sinh do Airseco đưa đi đều đã được các chủ nhà máy đưa về nơi làm việc mới an toàn nên không ai xin về.
Theo Cục Quản lý lao động ngoài nước (QLLĐNN), hiện có khoảng 18.000 tu nghiệp sinh Việt Nam đang tu nghiệp tại Nhật Bản, tập trung chủ yếu ở miền Nam nước này. Cho tới thời điểm hiện tại, tất cả các tu nghiệp sinh đều bình an và được đưa về làm việc tại các nhà máy ở khu vực an toàn. Để đảm bảo an toàn cho tu nghiệp sinh, Cục QLLĐNN đang theo dõi chặt chẽ tình hình nhiễm phóng xạ tại Nhật Bản. Nếu tình trạng tiếp tục xấu đi, cơ quan chức năng sẽ tính đến phương án di dời lao động về nước.
Tuy nhiên, động đất, sóng thần ở Nhật Bản sẽ tác động không nhỏ đến việc XKLĐ của Việt Nam. Bởi ngoài trực tiếp tiếp nhận tu nghiệp sinh sang Nhật, các tập đoàn đa quốc gia của Nhật Bản nhất là trong lĩnh vực sản xuất ôtô, điện tử hiện còn có nhiều nhà máy ở các nước khác đang tiếp nhận lao động Việt Nam. Tuy nhiên, các linh kiện quan trọng thì lại được sản xuất tại Nhật Bản sau đó mới đưa sang các nhà máy ở nước ngoài lắp ráp. Vì vậy, Giám đốc Trung tâm hợp tác nhân lực quốc tế Trancosin Phạm Đức An lo ngại nếu các nhà máy ở Nhật ngừng sản xuất thì các nhà máy ở các nước ngoài Nhật cũng sẽ phải ngừng sản xuất.
Tuy nhiên, tác động nặng nề nhất đến công tác XKLĐ là "cú sốc Libya". Thời điểm này cả doanh nghiệp và người lao động chưa hết "choáng".
Điều kiện làm việc, ăn ở của người lao động khá tốt, quyền lợi được bảo đảm, ít rủi ro, thu nhập 7 - 8 triệu đồng/tháng trở lên, Libya từng được kỳ vọng là thị trường tiếp nhận với số lượng lớn lao động Việt Nam. Vì vậy không chỉ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) coi đây là một trong những thị trường trọng điểm mà nhiều doanh nghiệp đã đầu tư rất lớn cho thị trường này với hy vọng làm ăn lâu dài. Nhưng rủi ro xảy ra và toàn bộ hơn 10.000 lao động phải về nước. Cho tới thời điểm này, mặc dù toàn bộ lao động đã về nước an toàn là một thắng lợi lớn, nhưng với các doanh nghiệp thì khó khăn đã chồng chất. Giám đốc một doanh nghiệp có 200 lao động trở về từ Libya than thở: "Chúng tôi chỉ có 200 quân đã bạc cả mặt mới lo đủ tiền hỗ trợ người lao động".
Ngoài Libya, các nước khu vực Trung Đông gồm Qatar, Bahrain, Oman, Các tiểu Vương quốc Arập Thống nhất (UAE), Arập Xêút từng được đánh giá là những thị trường nhiều tiềm năng. Tuy nhiên, năm 2010 các doanh nghiệp cũng chỉ đưa được hơn 5.000 lao động sang thị trường này.
Mới đây nhất, ngày 15/3, trước tình hình chính trị tại một số nước thuộc khu vực Trung Đông diễn biến phức tạp, gây nhiều bất lợi cho lao động ta đang làm việc tại khu vực này, Cục QLLĐNN đã có công văn yêu cầu các doanh nghiệp rà soát tình hình lao động đang làm việc tại khu vực Trung Đông. Theo đó Cục yêu cầu các doanh nghiệp rà soát đối tác, công trường đang làm việc, địa chỉ liên hệ của người lao động. Chỉ đạo các cán bộ đại diện tại khu vực Trung Đông theo dõi sát tình hình, đồng thời báo cáo ngay Đại sứ quán Việt Nam tại nước sở tại để được hướng dẫn và hỗ trợ xử lý kịp thời; chỉ đạo các cán bộ đại diện tại khu vực Trung Đông khuyến cáo người lao động tránh những địa điểm có biểu tình hoặc có nguy cơ biểu tình, khi có bạo loạn phải di tản đến nơi an toàn.
Nhưng, ngay cả khi chưa có những chỉ đạo này thì việc tuyển lao động đi Trung Đông cũng đã khó, nhất là sau biến cố Libya, người lao động càng "cảnh giác". Thế mới có chuyện nhiều lao động khi về đến sân bay Nội Bài gặp cán bộ doanh nghiệp XKLĐ ra đón đã đề nghị cho họ đi tiếp thị trường khác nhưng "đi đâu cũng được riêng Trung Đông thì đừng gọi em".
Đi đâu thì tốt?
Ông Phạm Đức An, Giám đốc Trung tâm Hợp tác nhân lực Quốc tế của Tranconsin cho biết, doanh nghiệp này đang có đơn hàng cung ứng lao động sang Arập Xêút làm dịch vụ trong sân bay với mức lương 250 USD/tháng. Trong thời gian hợp đồng 2 năm, có thể gia hạn thêm, chủ sử dụng sẽ bao trọn gói ăn ở và vé may bay đi về. Tuy nhiên, "họ cần 50 lao động nhưng chúng tôi tuyển mãi mới được có 10 vì nhiều người nghe Trung Đông đã sợ".
Khó tuyển lao động đang là cái khó chung của các doanh nghiệp. Mặc dù hiện nay Malaysia đang thiếu khoảng gần 90.000 lao động cho các ngành nghề dệt may, nhà hàng - khách sạn, xây dựng, sản xuất - chế tạo... và chính phủ nước này vừa quyết định cho phép các doanh nghiệp của họ tuyển dụng 45.000 lao động nước ngoài trong năm 2011. Nhưng, nhiều người lao động không mặn mà với thị trường này.
Một thị trường được kỳ vọng trong năm nay là Đài Loan. Theo Ban Quản lý lao động Việt Nam tại Đài Loan cho biết, hiện nhu cầu tiếp nhận lao động Việt Nam tại Đài Loan vẫn tăng, đặc biệt trong ngành điện tử - vốn trước đây chủ sử dụng thuê lao động Philippines. Đây là cơ hội rất lớn cho lao động Việt Nam. Tuy nhiên, mức phí cao đang là trở ngại lớn với người lao động.
Hàn Quốc là thị trường được nhiều lao động mơ ước. Nhưng Hàn Quốc ngày càng có những quy định nghiêm ngặt hơn về tay nghề, về khả năng nghe nói tiếng Hàn... Vì thế, không phải lao động nào cũng dễ dàng có cơ hội sang Hàn Quốc làm việc.
Năm 2010, Israel từng được kỳ vọng là thị trường có thu nhập cao với mức lương tới 1.000 USD/ tháng cho lao động làm nông nghiệp. Nhưng tháng 3 này, các doanh nghiệp Israel đã ngừng tiếp nhận lao động Việt Nam.
Nhận định tình hình, ông Nguyễn Xuân An, Phó chủ tịch, Tổng thư ký Hiệp hội Xuất khẩu lao động Việt Nam cho rằng XKLĐ năm 2011 sẽ rất khó khăn. Còn ông Nguyễn Xuân Vui cho rằng nhiều doanh nghiệp XKLĐ đang gặp khó. Có doanh nghiệp có đơn hàng thì không thể tuyển được lao động. Trong khi đó, không ít doanh nghiệp không khai thác được đơn hàng, đấy là chưa kể nhiều đơn hàng gặp rủi ro.
Vì vậy, thời điểm này, những doanh nghiệp có thực lực đã tính chuyển hướng sang làm xuất nhập khẩu, dạy nghề, du lịch, đầu tư bất động sản. Bởi nói như giám đốc một trung tâm XKLĐ thì "thời điểm này đi lướt sóng nhà đất là chắc ăn hơn"
