Với những quan hệ phức tạp và mạng lưới hoạt động rất lớn tại phố Wall, nhiều người vẫn còn đang nghi ngại về những xung đột quyền lợi có thể xảy ra nếu ông Summers được lên nắm quyền. Trong khi đó, đối thủ đáng gờm nhất của ông, bà Janet Yellen, cũng không hề nhẹ ký chút nào.
Có cả một danh sách các ứng viên triển vọng nhưng tới thời điểm này Tổng thống Obama chỉ nhắc tới hai cái tên Lawrence Summers và Janet Yellen. Vậy Tổng thống Obama sẽ chọn ai để "gửi vàng" khi ngày mãn nhiệm của ông Bernanke đang đếnì vẫn là một câu hỏi của dư luận…
Bất tín ở Harvard nhưng vẫn là "thanh nam châm hút tiền"
Mới đây, chính phủ của Tổng thống Obama đang cân nhắc đề cử ông Lawrence Summers (58 tuổi), từng là Bộ trưởng Tài Chính những năm 90 thế kỷ trước và sau đó là Hiệu trưởng Trường đại học Harvard, cho chức Chủ tịch FED. Nếu Nhà Trắng đưa ra quyết định chính thức thì các công bố về tình hình tài chính của ngài Lawrence Summers, bao gồm công việc tư vấn, những bài diễn thuyết được trả tiền và công việc mà ông từng làm cho các công ty nước ngoài sẽ trở thành một trong những tư liệu nóng nhất Washington.
Trong số những đối thủ nặng ký nhất cho vị trí này, Summers là người có kinh nghiệm làm việc ở phố Wall dày dạn nhất đồng thời có khối lượng tài sản cá nhân lớn nhất.
Tuy vậy, năm 2006 vị cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ từng bị bỏ phiếu bất tín nhiệm sau khi đưa ra lời phát biểu đầy định kiến đối với phụ nữ rằng: "Nữ giới không có năng khiếu bẩm sinh về khoa học công nghệ cao và toán học như nam giới".
Sau đó, ông đề xuất các kế hoạch nhằm chú trọng đầu tư hơn vào phái yếu, trong đó việc chi 50 triệu USD cho các nữ khoa học gia trong thập niên tới. Thế nhưng lời nhận xét trên lập tức gặp sự phản đối mạnh mẽ từ Phân khoa Nghệ thuật và khoa học, dẫn đến việc Summers phải viết đơn từ nhiệm, biến ông trở thành hiệu trưởng ngắn nhất (5 năm tại chức) trong lịch sử 140 năm của Trường Havard.
Nhưng khi ông Summers từ bỏ công việc là cố vấn kinh tế cao cấp của Tổng thống Obama cuối năm 2010 để quay trở lại Trường đại học Harvard, một trong những việc làm đầu tiên của ông là thiết lập một kế hoạch gồm các công việc giúp ông chạm tới bất kỳ ngóc ngách nào của thế giới tài chính.
Song song đó, ông tham gia mạnh mẽ hơn vào một thế giới tài chính náo nhiệt - phố Wall. Đồng thời ông khởi động đồng hồ đếm ngược tới ngày vị trí ứng viên Chủ tịch Fed được mở ra, vị trí mà ông ao ước bấy lâu, sẽ được mở rộng đón ứng viên vào đầu năm 2014 khi mà Chủ tịch đương nhiệm Ben Bernanke sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai của mình.
Jeremy Bulow, giáo sư kinh tế học Trường đại học Standford là bạn và đồng tác giả nhiều công trình nghiên cứu học thuật với ông Summers nhận xét: "Ông ấy là người luôn đặt câu hỏi điều gì sẽ diễn ra tiếp theo trong cuộc sống của mình và luôn luôn cố gắng để có thể trải nghiệm tối đa những cơ hội trước mặt ông ấy". Và thực tế, rất nhiều cơ hội đã đến với Lawrence Summers chỉ trong vòng 2 năm qua.
Summers hiện đang làm việc cho hệ thống ngân hàng Citigroup và quỹ đầu tư mạo hiểm đang nổi - D.E. Shaw. Đây là một trong những công ty lớn trong lĩnh vực này và họ đã trả cho Summers hơn 5 triệu USD. Số tài sản của ông Summers lập tức tăng từ 400.000 USD trong những năm 90 lên tới 7 triệu USD rồi 31 triệu USD vào năm 2009. Trước khi Summers làm việc cho chính phủ, có năm ông kiếm được 2,7 triệu USD chỉ từ các buổi diễn thuyết. Những người biết đến Summers đều phải công nhận rằng, "ông ấy đúng là một thanh nam châm hút tiền".
Không chỉ vậy, Summers còn là cố vấn cao cấp của một hãng chuyên tư vấn cho các ngân hàng nhỏ và Công ty môi giới Nasdaq OMX. Chưa hết, ông còn giữ vị trí quan trọng trong ban lãnh đạo của 2 công ty mới thành lập tại thung lũng Silicon: cả hai công ty đều sẽ lên sàn chính thức trong năm tới.
Square, một trong hai công ty, chuyên cung cấp các dịch vụ thanh toán di động, đã miêu tả ông Summers là "thành viên chủ chốt" của họ. Công ty còn lại là Lending Club, chuyên cung cấp các khoản vay tương ứng, nghĩa là người muốn vay sẽ đăng lên trang web hoàn cảnh của họ rồi người cho vay sẽ xem xét và quyết định có cung cấp khoản vay hay không.
Đối với công việc hiện tại của ông là đại diện của các công ty Citigroup, Nasdaq và D.E. Shaw, Lawrence Summers từ chối tiết lộ về khoản thù lao của mình. Con số trả cho mỗi bài thuyết trình của ông tới nay đã lên đến 6 chữ số, trong đó ông thường xuyên được mời đi nói chuyện ở các tập đoàn, công ty lớn như các ngân hàng Goldman Sachs, JPMorgan Chase và Citigroup.
Bà Janet Yellen.
Công việc có lẽ sẽ bị soi mói nhiều nhất chính là công việc của Summers tại Citigroup, tập đoàn đã thoát khỏi bờ vực phá sản nhờ vào gói cứu trợ của chính phủ liên bang. Mặc dù ông không hề có văn phòng làm việc tại đó nhưng hai người trực tiếp quan sát và tiếp xúc cho biết ông ấy thường xuyên làm công việc tư vấn tại đây.
Trong một phát biểu, Citigroup cho biết, giáo sư Summers đưa ra "một cái nhìn toàn diện với tập hợp các chủ đề bao gồm những vấn đề toàn cầu cũng như nền kinh tế nội địa" cho các khách hàng ưu đãi và thường xuyên tham gia các cuộc họp nội bộ của công ty.
Tuy vậy, chính số tài sản và mối liên hệ giữa Summers với phố Wall đã đẩy ông vào tình huống tương đối bất lợi trong việc chạy đua vào chức Chủ tịch Fed. Đó là vì người kế nhiệm của Fed sẽ phải giám sát việc thiết lập các quy định tài chính quan trọng mới từ dự luật cải cách tài chính Dodd Frank, điều rất có thể sẽ gây ra những xung đột về quyền lợi của ông Summers trong giới tài chính và những vụ việc "tình ngay lý gian" đối với công việc của ông ở Fed.
Đối thủ đáng gờm
Nhiệm kỳ của ông Bernanke sẽ kết thúc vào ngày 31/1/2014, vậy nên Tổng thống Obama cần phải đưa ra quyết định ngay trong mùa thu này. Mặc dù có cả một danh sách các ứng viên triển vọng nhưng ngài Tổng thống chỉ nhắc tới hai cái tên Lawrence Summers và Janet Yellen. Bà Yellen, hiện đang là Phó Chủ tịch của Fed, từng là Chủ tịch Ngân hàng San Francisco thuộc FED, bà còn là người theo chủ nghĩa trung hòa các chính sách tiền tệ, người luôn bảo vệ các chính sách mạnh tay của ông Bernanke trong việc thúc đẩy tăng trưởng và giảm tỉ lệ thất nghiệp trong những năm qua. Cả ông Summers và bà Yellen đều là những nhà kinh tế học được mọi người kính nể.
Theo khảo sát hồi tháng 7 của CNBC, đa số phố Wall cho rằng, Tổng thống Barack Obama sẽ chọn bà Janet Yellen làm chủ tịch tiếp theo của Fed. Trong đó khoảng 70% người tin rằng, bà Yellen sẽ lên kế nhiệm ông Bernanke. Chỉ 25% người trả lời cho rằng, cựu Bộ trưởng Tài chính Lawrence Summers, sẽ được bổ nhiệm chức vụ này. Thế nhưng đến tháng 8 này, tỉ lệ ủng hộ bà Yellen đã bị tụt thê thảm khi ông Lawrence bất ngờ vươn lên nhận được 48% tín nhiệm, trong khi chỉ 12,5% ủng hộ tái bổ nhiệm ông Bernanke.
Đối tượng tham gia khảo sát lần này gồm có các chuyên gia kinh tế, chuyên viên giao dịch, các chiến lược gia. Những người này cho rằng, hiểu biết sâu sắc về chính sách tiền tệ là phẩm chất quan trọng nhất cho lãnh đạo mới của Fed. Ngoài ra, các phẩm chất khác gồm có khả năng quản lý khủng hoảng tài chính là phẩm chất quan trọng thứ 2, tiếp đến là kỹ năng giao tiếp tốt. Tuy nhiên, 55% chuyên gia phố Wall cho rằng, chủ tịch tiếp theo của Fed sẽ không khác nhiều so với ông Bernanke.
Trở lại với Janet Yellen, bà sinh ra và lớn lên ở Brooklyn vào năm 1946. Bà cho biết mình bắt đầu quan tâm và thích thú với kinh tế khi sử dụng cách tư duy logic của kinh tế để giúp đỡ mọi người. Bà tốt nghiệp Trường đại học Yale dưới sự hướng dẫn của nhà kinh tế đoạt giải Nobel - James Tobin. Nhận xét về Yellen, ông Tobin gọi bà là thiên tài có khả năng thể hiện những tranh luận phức tạp theo cách đơn giản và rõ ràng.
Vẫn còn nhiều chướng ngại vật
Việc một Chủ tịch Fed từng làm việc tại phố Wall không phải là điều chưa từng có trong tiền lệ. Chủ tịch sắp mãn nhiệm Bernanke tuy chưa bao giờ làm việc tại phố Wall nhưng Chủ tịch trước đó, ông Alan Greenspan cũng từng làm chủ một hãng tư vấn và sớm hoạt động trong lĩnh vực đầu tư ngân hàng, trước đó nữa, ông Paul Volcker cũng làm việc cho Ngân hàng Chase Manhattan, mà nay là một phần của JPMorgan Chase.
Tuy vậy, một số nghị sĩ đang tỏ ý phản đối ông Lawrence Summers. Họ đặt ra những câu hỏi về các cuộc xung đột tiềm năng về lãi suất và lưu ý đến vai trò khách quan của ông trong việc hủy bỏ luật Glass-Steagall, luật giới hạn các hoạt động mà các ngân hàng có thể đảm nhận.
Nghị sĩ đảng Dân chủ Jeff Merkley phát biểu: “Làm sao một người từng ủng hộ những chính sách kinh tế dẫn đến cuộc suy thoái lịch sử có thể trở thành một nhà lãnh đạo trong một bộ máy chủ chốt như vậy được".
Theo ông Lewis Sachs, cựu nhân viên Bộ Tài chính, hiện đang là vị khách thường xuyên của Nhà Trắng, công việc trong giới tài chính của Lawrence Summers sẽ giúp ông ấy đảm nhận chức vụ lãnh đạo Fed một cách tốt hơn. Chắc chắn kinh nghiệm đó sẽ cho ông ấy một cái nhìn tổng thể từ nhiều góc độ về các bộ phận khác nhau trong hệ thống tài chính của nền kinh tế.
Khi được hỏi tại sao ông Summers sẽ không rút khỏi thế giới tài chính, và giả sử đó là câu hỏi sẽ được khơi ra một khi ông được đề cử chức Chủ tịch Fed, ông Bulow, giáo sư kinh tế học Trường đại học Standford, cho rằng việc ông Summers phải chống chọi với căn bệnh ung thư khi tuổi đời còn trẻ (28 tuổi, ông mắc khối u limpo Hodgkin) đã gây ảnh hưởng lớn đến cách sống của Summes. Nó đã khiến ông ấy luôn phải đưa ra những quyết định dựa trên lựa chọn ở hiện tại hơn là lo nghĩ về một tương lai còn chưa rõ ràng. Cũng giống như vậy, việc Tổng thống Obama có chọn Summes làm Chủ tịch Fed hay không chưa thể gây ảnh hưởng tới quyết định ở lại hay ra đi khỏi thị trường tài chính của ông ấy.
Còn nhớ trong một cuộc phỏng vấn với tờ New York Times năm 2009, Lawrence Summers đã phát biểu rằng, ông vẫn luôn giữ ranh giới giữa việc công và tư, rằng: "Tôi muốn tham gia với tư cách một nhà kinh tế học chứ không phải một người đưa hối lộ. Tôi không bao giờ muốn đảm nhận một chức vụ vì những mục tiêu nào khác ngoài những cam kết của một nhà kinh tế học hay một nhà hoạch định chính sách".
Về phía Quốc hội Mỹ, 54 thượng nghị sĩ đảng Dân chủ đã gửi thư hối thúc Tổng thống Obama bổ nhiệm bà Yellen. Lá thư không nhắc đến ông Lawrence Summers. Những nghị sĩ này trước đó cho biết, họ ký vào lá thư vì lo ngại các quy tắc tài chính của Lawrence Summers hơn là về chính sách tiền tệ của cựu Bộ trưởng Tài chính này. Như vậy, đường tới ngôi vị chủ tịch FED của Lawrence Summers rõ ràng vẫn còn rất nhiều chông gai
