Tăng trí thông minh, tăng hạnh phúc?

Thế giới sẽ thay đổi ra sao nếu con người trở nên thông minh gấp đôi hiện nay? Câu hỏi này không dễ trả lời, vì vốn dĩ từ trước tới nay, chúng ta vẫn hay nói câu cửa miệng “khổ vì trí tuệ” như tên một vở kịch nổi tiếng của kịch tác gia người Nga Aleksandr Griboedov.

Mật mã của trí tuệ

Theo nhà thần kinh học Richard Haier, GS công huân của Đại học California ở Irvine, đưa ra trên tạp chí New Scientist, các nhà khoa học đã phát hiện được ra rằng, não của những người có chỉ số IQ cao thường có mức độ kết hợp các hành trình thần kinh, liên kết những khu vực xa xôi nhất trong cơ quan chủ đạo, cao hơn bình thường. Còn não của những người kém thông tin hơn thường tạo ra những hành trình ngắn và đơn giản hơn. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa ai biết là tại sao não của một số người lại tạo nên được những thiết kế xa mà não của những người khác không thể nào làm được? GS Haier nói: “Cho tới khi chúng ta hiểu được các cơ chế của não nằm trong cơ sở của trí tuệ thì về mặt lý thuyết, có thể cải tạo các cơ chế đó để làm tăng chỉ số IQ”. Và khi ấy, lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, quan niệm về việc có thể gia tăng trí tuệ sẽ có cơ hội trở thành hiện thực.

Theo báo Nga Komsomolskaya Pravda, hiện nay các nhà khoa học đang chú trọng hàng đầu tới việc nghiên cứu chế tạo một trí tuệ nhân tạo có thể kết hợp với trí tuệ con người thành một “cặp bài trùng” hiệu quả. Và nhờ thế, sẽ giúp gia tăng những năng lực trí lự của con người. Đi đầu trong lĩnh vực này hiện nay là hãng IBM và Viện Kỹ nghệ Liên bang ở thành phố phía tây Thụy Sĩ Lausanne. Cả hai cơ sở này đang cùng triển khai dự án Blue Brain.

Lãnh đạo Viện Kỹ nghệ Liên bang Thụy Sĩ kiêm Giám đốc Trung tâm Khoa học thần kinh và Công nghệ, GS Henry Markram (sinh năm 1962) tại một hội nghị khoa học gần đây ở Oxford đã tiết lộ rằng các nhà khoa học đã tái tạo được hoạt động của não chuột.

Theo GS, chỉ cần khoảng 10 năm nữa là chúng ta có thể tạo nên trí tuệ nhân tạo của con người: “Tôi hoàn toàn tin tưởng rằng đây là việc có thể làm được cả từ khía cạnh sinh học lẫn công nghệ. Điều bó buộc duy nhất chỉ là kinh phí. Đây là một dự án rất đắt giá và kết quả của nó không hẳn đã được bảo đảm trước một trăm phần trăm”. Não người có cấu tạo cực kỳ phức tạp nhưng GS Markram không thấy điều gì bất khả thi trong công việc này. Ngay cả các rôbốt hiện tại cũng đã có thể xử lý thông tin với tốc độ nhanh gấp hàng chục nghìn lần so với não người. Theo ý kiến của GS Markram, mô hình não tương lai sẽ được sử dụng cho các mục đích giáo dục và chẩn đoán. Và để giúp thực hiện những thí nghiệm mà hiện nay vẫn phải tiến hành với động vật.

Daniel Tammet. Kim Ung-yong.
Daniel Tammet.
Daniel Tammet. Kim Ung-yong.
Daniel Tammet.

Cũng cố gắng “thi đua” với dự án Blue Brain là dự án “Bessmertie” (Bất tử) của các nhà bác học Nga.

Theo lời GS, TS Toán Lý Vitalia Dunin - Barkovsky, Trưởng khoa Thông tin thần kinh, thuộc Trung tâm Quang học - Thần kinh, thuộc Viện các công trình Nghiên cứu Khoa học Hệ thống Viện Hàn lâm Khoa học Nga, nói với phóng viên báo Komsomolskaya Pravda, chỉ cần 5 năm nữa sẽ có sơ đồ chi tiết thiết kế mô hình não người: “Tôi và nhiều đồng nghiệp của tôi được khích lệ, để hiểu bộ não, không cần phải sáng chế ra cái gì quá siêu phàm. ý thức của chúng ta, cảm nhận thế giới của chúng ta nói cho cùng cũng chỉ là những chu trình tính toán như computer”.

Thế nhưng, điều gì sẽ xảy đến với thế giới nếu như chúng ta trở nên thông minh gấp đôi hiện nay? Nếu như thay vì chỉ số IQ trung bình là 100 như hiện nay, một người bình thường sẽ có chỉ số IQ là 200 trong tương lai?

Theo tính toán của Earl Hunt, Chủ tịch Hiệp hội Quốc tế về nghiên cứu trí tuệ, chỉ có một người trong số 7 tỉ người có thể có chỉ số IQ là 200. Và hiện nay đang có một người như thế. Chỉ số IQ của Kim Ung-yong (sinh ngày 7/3/1963) ở Hàn Quốc. Chỉ số IQ của Kim Ung-yong thậm chí còn ở mức 210. Dị nhân này ngay từ năm 4 tuổi đã biết bốn thứ tiếng. Cũng ở lứa tuổi đó, ngày 2/11/1967, Kim Ung-yong trong chương trình của kênh truyền hình Nhật Bản Fuji TV đã giải ngon lành các bài toán phân tích cực kỳ phức tạp.

Năm 8 tuổi, Kim Ung-yong đã được Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) mời sang học ở Trường Đại học Tổng hợp bang Colorado . Năm 1978, Kim Ung-yong trở về Hàn Quốc và vào làm tại Đại học Quốc gia Chungbuk. Anh là tác giả của hơn 90 bài báo…

Kim Ung-yong chỉ là một trường hợp cá biệt. Nếu việc này trở thành phổ cập thì thế giới sẽ ra sao?

Cơ hội và thách thức

Cũng theo định nghĩa của nhà thần kinh học Richard Haier trên tạp chí New Scientist, “mức độ trí tuệ cao hơn là khả năng học và nhớ nhiều hơn”. Có khả năng như thế, mọi người có thể đọc được hết mọi cuốn sách và thông thạo tất cả các ngôn ngữ. Và có thể làm chủ được dăm bảy nghề khác nhau…

Thế nhưng, nếu tình trạng gia tăng trí lự như thế trở nên phổ cập thì chưa chắc đã tốt cho xã hội loài người. Thực tế cho thấy, trong đội ngũ các thiên tài có không ít ác nhân và những kẻ rồ dại. Chính vì thế nên không ai dám khẳng định rằng, một xã hội toàn những người thông tin xuất chúng lại là một xã hội tốt đẹp hơn hiện nay.

Trong một xã hội như thế, rất có thể sẽ gia tăng tỉ lệ các vụ phạm tội trong đội ngũ “nhân sự cổ cồn”. Các trò lừa đảo tài chính và dược phẩm sẽ trở nên tinh vi hơn. Và hiển nhiên cuộc đấu tranh chống tội phạm cũng phải trở nên siêu việt hơn hiện nay.

Trong hoàn cảnh đó, những Leonardo da Vinci và Newton thời hiện đại sẽ giúp nhân loại sáng chế ra những kỹ nghệ tân kỳ nhất để xử lý các thách thức.  Thí dụ như có thể tìm được phương thức có hiệu quả để biến nước mặn thành nước ngọt hoặc nghĩ ra cách tiếp cận người năng lượng thay thế vô tận nào đó.

Thế nhưng, theo GS Earl Hunter, có cơ sở để cho rằng, đại đa số nhân loại, khi trở nên thông minh hơn, sẽ dần dà đánh mất niềm tin vào tôn giáo: “Tồn tại xu thế giữa những người có chỉ số IQ cao hơn hiện nay sẽ thoải mái hơn trong quan hệ xã hội và họ ít ủng hộ các định kiến tôn giáo mạnh. Có ý nghĩa trong việc này. Chúng ta có thể hiểu được gì đó dựa trên các suy diễn và kết luận, nhưng cũng chỉ đơn giản dựa trên niềm tin. Chính vì thế nên nếu như tất cả chúng ta đều có thể suy diễn một cách mạch lạc và đưa ra những kết luận chắc nịch thì hiển nhiên đại đa số sẽ chọn lựa một cách giải thích hợp lý về nguồn gốc của thế giới”. Tất nhiên, cũng vẫn còn một số người tiếp tục duy trì các quan niệm tôn giáo của mình vì lịch sử đã biết không ít những trường hợp, khi mà các trí tuệ siêu việt vẫn kết hợp hài hòa với lòng sùng tín tôn giáo cao.

Còn theo GS Nga Sergei Saveliev, Trưởng khoa Phôi, thuộc Viện Nghiên cứu khoa học cấu trúc cơ thể người, Viện Hàn lâm Y học LB Nga, nếu không tìm cách gia tăng khả năng trí tuệ của con người thì nhân loại sẽ bị thoái hóa. Và dần dà xã hội sẽ ngày một đông những người thể chất khỏe mạnh, sống theo nếp cực kỳ lành mạnh nhưng lại với một bộ não rất bé. Vì trong tình huống như thế não sẽ càng ngày càng giảm dung tích. Đó chính là điều đã diễn ra trong hơn 120 nghìn năm gần đây. Homo Sapiens (con người có tư duy) càng ở trình độ xã hội hóa cao thì càng ít cần tới não…

Siêu nhân máy tính Daniel Tammet

Thông thường thì có tài nên có tật. Trong trường hợp của chàng trai mắc bệnh tự kỷ người Anh Daniel Tammet thì ta có thể nói, có tật nên có tài. Daniel phát âm rất khó khăn. Anh không thể phân biệt được đâu là bên phải, đâu là bên trái, không biết cắm phích vào ổ điện nhưng lại có thể tính nhẩm cực kỳ nhanh các con toán phức tạp. Daniel kể: “Tôi hình dung các con số dưới dạng các hình ảnh. Chúng có màu sắc, cơ cấu, hình dạng. Các chuỗi con số trong ý thức của tôi hiện lên như những phong cảnh, như những bức tranh. Trong đầu tôi dường như xuất hiện cả cõi thiên hà với không gian bốn chiều của nó”.

Daniel thuộc lòng 22.514 con số đứng sau dấu phẩy ở số pi và nói  được bằng 11 thứ tiếng: Anh, Pháp, Phần Lan, Đức, Estonia, Tây Ban Nha, Romania, Iceland (anh học được ngôn ngữ này trong vòng 7 ngày), Litva (anh rất thích thứ tiếng này), thổ ngữ Wales và quốc tế ngữ Esperanto.

Daniel có khả năng tiếp nhận ngoại ngữ một cách rất mau lẹ. Anh từng chứng minh khả năng này khi lên một chương trình truyền hình tuyên bố rằng anh có thể học được tiếng Iceland trong vòng một tuần. Và đúng bảy ngày sau anh lại xuất hiện trong chương trình truyền hình đó và nói bằng tiếng Iceland rất thông thạo.

Giáo viên dạy anh tiếng Iceland chỉ còn biết nhận xét rằng, Daniel “không phải là người!”.

Trần Thanh Tịnh

Các tin khác

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Doanh nghiệp bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Doanh nghiệp bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động kinh doanh và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà doanh nghiệp không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Cuối tháng 12/2025, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025. Kết quả này cho thấy nhiều thông tin giá trị, bổ khuyết cho nhiều kiến giải trước đây. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta đã thực sự đủ cơ sở tư liệu khoa học để góp phần nghiên cứu phục dựng di tích điện Kính Thiên? Câu chuyện này sẽ cần thời gian dài mới có thể trả lời một cách thỏa đáng.