Hiện nay, nước ta nằm trong nhóm 15 nước có số người hút thuốc lá nhiều nhất thế giới. Theo điều tra toàn cầu về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành, hiện Việt Nam có khoảng 15 triệu người hút thuốc lá. Hai phần ba số phụ nữ và trẻ em thường xuyên hít phải khói thuốc ở nhà. Tính tổng cộng, số người không hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc trong nhà là 33 triệu người. Theo điều tra tại Bệnh viện K năm 2000, tỷ lệ bệnh nhân ung thư phổi có hút thuốc lá 96,8%.
Nghiên cứu của Viện Chiến lược và Chính sách Y tế năm 2011 cho thấy bệnh tật và tử vong sớm do thuốc lá làm mất đi 1,5 triệu năm sống khỏe mạnh của người Việt Nam, chiếm 12% tổng số gánh nặng bệnh tật. Năm 2012, người Việt Nam đã bỏ ra 22.000 tỷ đồng cho việc tiêu dùng thuốc lá. Tổng chi phí điều trị và tổn thất do mất khả năng lao động vì ốm đau và tử vong sớm cho chỉ 5 nhóm bệnh trên tổng số 25 bệnh do thuốc lá gây ra đã lên tới 23.000 tỷ đồng mỗi năm.
Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên tham gia Công ước Khung về Kiểm soát thuốc lá của Tổ chức Y tế thế giới năm 2004 và ban hành Luật Phòng chống tác hại thuốc lá (PCTHTL) năm 2012. Ngoài ra, ngày 25-1-2013, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định phê duyệt “Chiến lược quốc gia về phòng chống tác hại thuốc lá đến năm 2020”. Ngày 26-5 tại hội thảo Cập nhật thông tin về Ngày thế giới không thuốc lá và thực hiện Luật PCTHTL, PGS.TS Lương Ngọc Khuê, Chánh văn phòng chương trình phòng chống tác hại thuốc lá, Cục trưởng Cục Khám chữa bệnh, Bộ Y tế cho biết, cùng với sự ra đời của Luật PCTHTL, hệ thống các văn bản pháp quy về phòng chống tác hại thuốc lá dần hoàn thiện. Trong đó, phải kể đến quy định ghi nhãn và in cảnh báo sức khỏe trên bao bì; thi hành Luật PCTHTL và kinh doanh thuốc lá; thành lập quỹ PCTHTL, quy định việc trích % trong kinh doanh thuốc lá để nộp vào quỹ này… Bên cạnh đó, mạng lưới PCTHTL ở 63 tỉnh, thành được thành lập. Công tác truyền thông nhằm thay đổi nhận thức của người sử dụng thuốc lá, từ đó tác động đến hành vi của họ cũng đặc biệt được coi trọng trong chiến lược quốc gia về phòng chống tác hại thuốc lá.
Tăng thuế được coi là giải pháp giúp giảm tiêu thụ thuốc lá. Nghiên cứu cho thấy, việc tăng thuế rất có hiệu quả trong việc giảm sử dụng thuốc lá ở nhóm thu nhập thấp và ngăn chặn những người trẻ tuổi bắt đầu hút thuốc. Thuế thuốc lá tăng thêm 10%, sẽ giúp giảm tiêu thụ khoảng 4% ở các nước có thu nhập vừa và khoảng 8% ở hầu hết các nước có thu nhập thấp và trung bình.
Tỷ lệ thuế thuốc lá của Việt Nam chiếm 41,6% trên giá bán lẻ. Việt Nam là nước có mức thuế thuốc lá thấp gần nhất so với các nước trong khu vực và rất thấp so với các nước phát triển. Do thuế thuốc lá thấp nên giá các sản phẩm thuốc lá rất rẻ, đã tạo điều kiện cho thanh thiếu niên dễ tiếp cận với các sản phẩm thuốc lá và nhanh chóng trở thành người nghiện thuốc. Để đạt mục tiêu quốc gia giảm khoảng 1% tỷ lệ hút thuốc lá mỗi năm, mức thuế suất tiêu thụ đặc biệt cần tăng từ 65% lên 105% vào năm 2015 và có lộ trình tăng lên thành 134% vào năm 2018 và tiếp tục tăng thuế lên 155% vào năm 2020. Tại nước ta, lần tăng thuế thuốc lá gần đây nhất vào năm 2006 và năm 2008. Tuy nhiên, việc tăng thuế này hầu như không tác động đến tiêu thụ thuốc lá ở Việt Nam. Hiện nay, mỗi năm chúng ta tiêu thụ khoảng 5 tỷ bao thuốc lá.
Mức thuế của Việt Nam nằm trong tốp 3 nước có mức thuế thuốc lá thấp nhất thế giới. Bởi thế, việc tăng thuế thuốc lá là cần thiết để hạn chế thấp nhất người sử dụng thuốc lá, đặc biệt là người trẻ tuổi. Được biết, hiện nay Bộ Tài chính đang dự thảo sửa đổi Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, trong đó có rượu bia và thuốc lá. Với sự điều chỉnh theo hướng tăng về thuế tiêu thụ đặc biệt với thuốc lá, thuế thuốc lá sẽ góp phần đạt mục tiêu giảm tiêu thụ thuốc là và cứu sống con người
