Tại sao... dính bẫy “bắt cóc online”?

Khi học sinh, sinh viên dễ dàng trở thành “con mồi”

Mới đây, một nam sinh ở TP Hồ Chí Minh bị lừa “bắt cóc online” đã được Phòng Cảnh sát hình sự (CSHS) Công an thành phố cùng các đơn vị phối hợp giải cứu thành công tại một khách sạn ở tỉnh Đắk Lắk, cách hiện trường gia đình trình báo gần 350 km (ngày 5/8) đã cho thấy một “lỗ hổng” lớn về vấn đề tiếp nhận thông tin của giới trẻ hiện nay. Phương thức, thủ đoạn lừa đảo này đã được các cơ quan chức năng và báo chí tuyên truyền rộng rãi nhưng vẫn có không ít các em sinh viên, học sinh lơ ngơ dính bẫy...

Chiều 4/8, ông T.V.N (sinh năm 1973, ngụ phường Chợ Lớn, TP Hồ Chí Minh) hớt hải đến Công an phường Chợ Lớn trình báo việc con trai là T.G.V (sinh năm 2008), học sinh THPT, đi khỏi nhà và mất liên lạc. Ông cho biết chỉ nhận được tin nhắn Zalo của con trai với nội dung: “Con có chút việc, con đi một tý con về. Con đi cà phê tí con về”. Từ dấu hiệu bất thường này, Công an phường Chợ Lớn phối hợp Đội 2, Phòng CSHS và Tổ địa bàn khẩn trương truy xét.

Bằng các biện pháp nghiệp vụ, lực lượng chức năng xác định T.G.V đã lên một taxi và sau đó di chuyển đến một nhà nghỉ ở tận địa bàn đường Đinh Núp, phường Tân Lập, tỉnh Đắk Lắk. Ngay trong đêm, tổ công tác tức tốc vượt quãng đường gần 350 km đến địa điểm trên. Khoảng 4h45 ngày 5/8, lực lượng điều tra đã kiểm tra nhà nghỉ và giải cứu thành công nam sinh này. Thời điểm kiểm tra, V. ở một mình trong phòng nhà nghỉ.

Bước đầu, T.G.V khai báo đã bị một người gọi điện thoại giả danh là cơ quan chức năng yêu cầu nam sinh này làm theo hướng dẫn. Đáng nói, trước khi được giải cứu, T.G.V đã chuyển tiền cho những kẻ lừa đảo tổng cộng 79,9 triệu đồng, trong đó 30 triệu đồng do T.G.V vay qua app, số tiền còn lại là tiền bán vàng...

Trước đó, ngày 2/8, tổ công tác chuyên trách xử lý các vụ “bắt cóc online” thuộc Phòng CSHS Công an TP Hồ Chí Minh cũng đã giải cứu thành công 2 nam sinh viên bị nhóm lừa đảo điều hướng, khống chế qua Zoom, tự nhốt mình trong khách sạn.

Là một sinh viên năm 3, Trường Đại học Bách Khoa, nhưng em T.T.H (sinh năm 2005, ngụ ký túc xá Bách Khoa, đường Hòa Hảo, phường Diên Hồng) đã dễ dàng trở thành nạn nhân của một vụ “bắt cóc online”. Khoảng 18h45 ngày 2/8, gia đình của T.T.H. đã đến Công an phường Diên Hồng trình báo về việc sáng cùng ngày, H. rời khỏi ký túc xá nhưng đến tối vẫn chưa quay về. Đồng thời, gia đình nhận được yêu cầu chuộc người với số tiền 600 triệu đồng.

Vào cuộc điều tra, khoảng 20h45, Đội Hình sự đặc nhiệm (Đội 2) Phòng CSHS phối hợp với Tổ công tác địa bàn và Công an phường Diên Hồng phát hiện H. đang tự nhốt mình tại một khách sạn trên địa bàn và đưa nạn nhân về nơi an toàn.

H. kể lại có nhóm người gọi điện tự xưng là cán bộ công an, viện kiểm sát, thông báo H. liên quan đến đường dây rửa tiền, yêu cầu H. đến nơi vắng để làm việc. Khoảng 9h45, H. đến khách sạn H.A (phường Diên Hồng), sau đó di chuyển đến khách sạn P.L gần đó và kết nối Zoom với nhóm lừa đảo. Tại đây, H. bị hướng dẫn chuyển tổng cộng 129 triệu đồng vào tài khoản số 907724686...

Cũng tối ngày 2/8, Tổ công tác chuyên trách của Phòng CSHS phối hợp Công an phường Gia Định tiếp tục giải cứu T.Q.M (sinh năm 2007, ngụ phường Gia Định, TP Hồ Chí Minh) khỏi một vụ lừa đảo “bắt cóc online” có kịch bản tương tự.

Sau khi được giải cứu, M. cho biết có người gọi điện mạo danh cán bộ chương trình học bổng du học Australia, hướng dẫn thuê phòng khách sạn, tự cách ly và không liên lạc với gia đình. M. đã mang theo một số tài sản cá nhân để cầm cố, bán lấy tiền chuyển cho các đối tượng. Nhưng, M. chỉ mới chuyển 2,1 triệu đồng thì được Cơ quan công an phát hiện kịp thời.

Trong 2 ngày 24 và 25/7), các đơn vị thuộc Công an TP Hồ Chí Minh đã phối hợp khám phá nhanh chóng 2 vụ “bắt cóc online” khác. Đáng lưu ý là chính những chia sẻ của các nạn nhân trong 2 vụ việc này đã cho thấy một thực tế rất đáng suy ngẫm.

Cụ thể, tối 24/7, N.M, nam sinh viên ngụ phường Diên Hồng nhận cuộc gọi từ người tự xưng là shipper nói có một đơn hàng cần giao và người này đề nghị nam sinh kết bạn Zalo để anh ta gửi mã đơn hàng cho nam sinh “check”. Tiếp đó, hai bên đã kết bạn Zalo và gọi video call để trao đổi. Ngay sau đó, một số đối tượng khác tự xưng là công an, viện kiểm sát liên lạc qua Zalo, hù dọa N.M chuyện shipper này liên quan đến buôn bán ma túy và rửa tiền, khiến cho nam sinh hoảng sợ nghe theo lời chúng phải tham gia cuộc gọi video để trình bày nhằm minh oan.

Từ đó, chúng bắt N.M chuyển một số tiền, điều nạn nhân từ phường Diên Hồng đi nhiều nơi, rồi đến một nhà nghỉ thuộc xã Củ Chi. Tại đây chúng lừa lấy tài khoản mạng xã hội của nạn nhân và số điện thoại người thân, để tống tiền 150 triệu đồng. Tất cả liên lạc đều qua ứng dụng trực tuyến.

Với thủ đoạn tương tự, ngày 25/7, nữ sinh viên Diễm Q. (sinh năm 2007, quê Khánh Hòa) cũng bị đối tượng giả danh công an gọi điện, cáo buộc liên quan rửa tiền và yêu cầu chuyển 150 triệu đồng để “chứng minh vô tội”.

Sau khi được giải cứu tại khách sạn, nữ sinh Q. kể lại em nhận được điện thoại của người tự xưng là công an, nói rằng thông tin cá nhân của Q. bị lộ, có người sử dụng để tạo tài khoản nhằm rửa tiền. Để chứng minh mình không liên quan tội phạm rửa tiền, Q. phải chuyển cho chúng 150 triệu đồng. Do sợ hãi, Q. đã chuyển trước 10 triệu đồng vào chủ tài khoản là “Cong ty TNHH DV Quy Duong” do đối tượng cung cấp.

Đối tượng này yêu cầu Q. phải giữ bí mật với mọi người, kể cả cha mẹ, phải di chuyển nhiều nơi, thuê khách sạn ở một mình để không ai biết. Tiếp đó, sau khi nhận được 17 triệu đồng từ mẹ, Q. đã chuyển toàn bộ vào chủ tài khoản của chúng theo chỉ định.

“Con tham gia cuộc gọi video call rồi một lát sau mấy chú đó nói cần kiểm tra cơ thể, nói con phải cởi hết đồ ra, hình như là có quay lại, vẫn là ở trong cuộc họp ở trong Zoom đó. Sau đó mấy chú lấy video đó dọa bắt mẹ con gửi thêm tiền. Do con thấy hình ảnh công an, viện kiểm sát... và các thông tin có phần hợp lý nên con sợ và cứ làm theo họ mà không nghĩ là con đang bị lừa đảo...”, nữ sinh này kể lại.

“Lỗ hổng” trong việc cập nhật tin tức và gắn kết cha mẹ - con cái

Có thể thấy, điểm chung của các vụ việc trên là các sinh viên, học sinh ít theo dõi tin tức, việc kết nối với người thân, gia đình có vấn đề. Như nam sinh viên N.M thừa nhận: “Khi bị đe dọa, em không muốn việc của em liên quan đến gia đình. Kiểu em không muốn mọi người lo lắng cho em”. Hay, bà T., mẹ của nữ sinh Q. cũng chia sẻ: “Thường ngày, con chỉ ở trong phòng học chứ ít có nói chuyện lắm. Cháu lo học rồi thi cử, nên tôi cũng ít nói chuyện với con...”.

Trong vụ nữ sinh Q. bị “bắt cóc”, Thiếu tá Võ Văn Phước Thọ, Trưởng Công an phường Hòa Hưng, nhận định: “Bản chất đây là một vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua sử dụng công nghệ cao. Chúng tôi đánh giá các đối tượng đã lợi dụng sự thiếu hiểu biết của học sinh, sinh viên rồi tách nạn nhân khỏi gia đình để gây nhiễu tâm lý, làm các em mất phương hướng và làm theo mọi chỉ dẫn vô lý”.

Với vụ nam sinh N.M, Trung tá Nguyễn Hoàng Lâm, Trưởng Công an phường Diên Hồng cho biết: “Khi tiếp nhận thông tin gia đình trình báo con của họ bị bắt cóc, đòi tiền chuộc 150 triệu đồng (chiều 24/7), chúng tôi nhận định đây là vụ “bắt cóc online” vì đặc điểm rất điển hình: Người thân đột ngột mất liên lạc với con, liền đó nhận tin nhắn đe dọa đưa sang Campuchia, yêu cầu chuyển tiền gấp.

Những kẻ lừa đảo có kịch bản rất chặt chẽ. Ban đầu, chúng tiếp cận nạn nhân bằng cách giả làm nhân viên giao hàng, sau đó một người mặc sắc phục công an gọi video, đưa ra các cáo buộc về rửa tiền, ma túy rồi yêu cầu “hợp tác điều tra”. Quá trình thao túng diễn ra qua điện thoại nên các em dễ bị dẫn dắt, tâm lý hoảng loạn dẫn đến tin tưởng và làm theo mọi yêu cầu”, Trung tá Nguyễn Hoàng Lâm phân tích.

Theo Công an phường Diên Hồng, các đối tượng còn ép nạn nhân cung cấp số điện thoại người thân, sau đó chúng gọi cho người nhà nạn nhân, dựng lên kịch bản giả như con bị bắt cóc, sẽ “bán sang Campuchia” nếu không chuyển tiền. Với những trường hợp bị “bắt cóc online”, Cơ quan công an phản ứng nhanh vì nếu chậm trễ, nạn nhân sẽ bị thao túng tâm lý, tự đến khu vực giáp ranh hoặc qua biên giới, khi đó công tác truy tìm và giải cứu sẽ rất khó khăn.

Một điểm chung ở các nạn nhân là thiếu cập nhật thông tin thời sự, ít quan tâm đến các cảnh báo từ cơ quan chức năng. Chia sẻ với phóng viên, nữ sinh Q. cũng như nam sinh N.M kể trên đều thừa nhận thường ngày ít xem tin tức thời sự, chủ yếu dành thời gian để học tập, giải trí và thực tế nữ sinh trên đều đạt danh hiệu học sinh giỏi 12 năm liền.

“Thời gian qua, con chỉ tập trung học tập, do năm nay là năm cuối cấp 3 con cố gắng thi để đạt kết quả cao nhằm gửi hồ sơ vào trường đại học con mong muốn nên con không để ý những việc hay thông tin xung quanh”, Q. thừa nhận.

Tương tự, nam sinh N.M cũng nói việc chỉ tập trung học tập, xem các thông tin về ngành học và giải trí chủ yếu là lướt Tiktok hay YouTube, chơi game... “Ngoài giải trí trên mạng, xem ngành học, em ít khi lướt thông tin đời sống, xã hội nên em không biết về các thủ đoạn bắt cóc online này kia”, nam sinh N.M chia sẻ.

Tại Cơ quan công an, bà T., mẹ của nữ sinh Q. gửi lời cảm ơn Cơ quan công an đã có những hành động kịp thời để giúp đỡ mẹ con bà. “Lúc xảy ra sự việc, tôi nhận các cuộc điện thoại đe dọa phải gửi tiền liên tục khiến tôi rất sợ, nhưng các anh công an đã trấn an và kịp thời giúp đỡ gia đình tôi, sau đó đã giải cứu con tôi. Các anh công an đã làm mọi cách nhanh nhất để giải cứu con tôi... Tôi chỉ biết nói lời cảm ơn các chiến sĩ công an và các cơ quan ban ngành”, bà T. chia sẻ.

Thiếu tá Châu Thị Kim Ngọc, Phòng CSHS, Công an TP Hồ Chí Minh khuyến cáo: “Các em không làm gì sai nên không có gì phải sợ. Cơ quan công an tuyệt đối không làm việc qua điện thoại và tuyệt đối không yêu cầu người dân cung cấp các thông tin cá nhân hoặc chuyển tiền để tự chứng minh người dân không vi phạm pháp luật. Công an cũng không gửi các lệnh bắt qua điện thoại nên các em bình tĩnh, xử lý tự tin và thông báo cho Cơ quan công an gần nhất”.