Siết việc xử lý bùn, đất và tận thu khoáng sản từ nạo vét sông, rạch

Xã hội hóa việc nạo vét sông, rạch, hồ chứa

Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh có tới 36 hồ chứa nước, với 16 hồ lớn cùng 3 tuyến đập dâng, tổng dung tích các hồ chứa lên đến 334 triệu m3 nước. Các hồ chứa đang giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt, công nghiệp, đẩy mặn, cải thiện môi trường và phòng chống thiên tai.

Tuy nhiên, qua nhiều năm khai thác, vận hành, đa số các hồ chứa chưa được nạo vét, dẫn đến tình trạng bồi lắng lòng hồ do phù sa, đất, cát từ thượng nguồn đổ về, làm giảm dung tích trữ nước, dung tích phòng lũ, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác công trình, khả năng điều tiết nguồn nước và cấp nước phục vụ sản xuất, dân sinh.

Từ thực trạng trên, ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh đã chỉ đạo việc tổ chức khảo sát, đánh giá hiện trạng, nghiên cứu giải pháp nạo vét các hồ chứa nhằm đảm bảo dung tích của theo thiết kế. Việc này nhằm đáp ứng yêu cầu chủ động tích trữ, điều hòa nguồn nước; khai thác, sử dụng hiệu quả; đảm bảo an toàn đập, hồ chứa nước; phòng chống, ứng phó hiệu quả với các thảm họa, thiên tai. Đồng thời khắc phục tình trạng suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm nguồn nước.

Ngoài ra, việc tận dụng bùn, đất, cát nạo vét còn góp phần bổ sung nguồn vật liệu xây dựng phục vụ các công trình, dự án trọng điểm trên địa bàn.TP Hồ Chí Minh cũng có hệ thống sông, kênh, rạch quan trong như sông Sài Gòn, sông Thị Tính, sông Đồng Nai, sông Dinh, sông Ray... cùng nhiều tuyến kênh, rạch chằng chịt phục vụ sản xuất nông nghiệp và tiêu thoát nước.

Hiện nay, nhiều tuyến sông, kênh, rạch cũng xảy ra việc bồi lắng, thu hẹp dòng chảy, làm giảm khả năng tiêu thoát nước. Trong mùa mưa bão kết hợp triều cường, tại một số khu vực còn xảy ra tình trạng sạt lở bờ sông, tràn bờ, ảnh hưởng đến sản xuất, đời sống người dân và an toàn công trình hạ tầng.

Do đó, việc nghiên cứu các giải pháp nạo vét, khơi thông dòng chảy, chỉnh trị và gia cố các khu vực có nguy cơ sạt lở là vấn đề cấp thiết nhằm nâng cao năng lực tiêu thoát nước, giảm thiểu ngập úng và bảo đảm an toàn công trình. Đồng thời nhằm phát huy tối đa năng lực phòng, chống thiên tai, điều tiết lũ, giảm nguy cơ ngập úng cho vùng hạ du; đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước trong các lĩnh vực thủy lợi, thủy sản, tài nguyên nước, đất đai, quy hoạch và đầu tư xây dựng,

Để thực hiện chủ trương trên, UBND thành phố yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các sở, ngành, địa phương, đơn vị liên quan khẩn trương tổ chức khảo sát, đánh giá toàn diện hiện trạng đập, hồ chứa nước trên địa bàn. Từ đó tham mưu UBND thành phố công khai giải pháp nâng cấp, sửa chữa, nạo vét, cải tạo hồ chứa kết hợp thu hồi sản phẩm nạo vét nhằm bảo đảm công tác vận hành, khai thác. Khẩn trương rà soát, báo cáo UBND thành phố về tình trạng nuôi trồng thủy sản, năng lượng điện mặt trời và đề xuất UBND thành phố hướng xử lý. Ngoài ra các cơ quan, đơn vị phải đề xuất UBND thành phố xem xét ủy quyền trong việc cấp phép tận thu khoáng sản trên địa bàn trong tháng 7 này.

Thực hiện mục tiêu trên, Sở Tài chính sẽ phối hợp với các sở, ngành, đơn vị liên quan nghiên cứu, xây dựng quy trình, tiêu chí đấu thầu lựa chọn phương thức đầu tư xã hội hóa thực hiện các dự án nạo vét hồ chứa nước kết hợp thu hồi sản phẩm nạo vét đảm bảo đúng quy định, hiệu quả, tối ưu nguồn lực đầu tư.

Sở Xây dựngnghiên cứu việc rút ngắn thời gian trình tự, thủ tục, quy trình thực hiện nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm đối với các tuyến đường thủy nội địa, trục tiêu thoát nước thuộc phạm vi quản lý, nhằm kịp thời cung cấp nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm của thành phố.

Ngoài ra, để rà soát, đánh giá hiện trạng bồi lắng lòng hồ Dầu Tiếng, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam được yêu cầu chủ động phối hợp nghiên cứu, đề xuất cấp việc triển khai công tác khảo sát, lập phương án nạo vét, phòng chống bồi lắng để khôi phục dung tích thiết kế,

Cần nhiều bãi xử lý bùn, đất ô nhiễm và siết việc tận thu khoáng sản

Thực tế cho thấy, tại dự án cải tạo môi trường kênh Tham Lương, để nạo vét toàn bộ tuyến kênh có chiều dài gần 31,5km, bề rộng đáy kênh từ 30m trở lên xuống độ sâu 4-5m… nhằm đảm bảo mục tiêu thoát nước, chống ngập và giải quyết cho tuyến kênh này, dự án cần được bố trí tới 13 bãi đất trống để tiếp nhận đất bùn từ quá trình thi công các gói thầu. Trong đó bãi đổ bùn, đất thải tại công viên Láng Le (huyện Bình Chánh cũ) đã tiếp nhận hàng chục nghìn m3 đất dư từ việc đào đắp, xây dựng 5 gói thầu của dự án.

Qua những lần thông tin về tình hình triển khai Dự án cải tạo môi trường kênh Tham Lương, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP Hồ Chí Minh đều khẳng định dự án cần bố trí tới 13 bãi đổ bùn, đất thải và đã nhiều lần phải làm việc với sở ngành, địa phương liên quan để được bàn giao các khu đất trống. Từ việc chờ bàn giao mặt bằng các bãi đổ bùn, đất thải tại tiểu khu 3 ở quận Bình Tân cũ; bãi đổ thải tại công viên văn hoá Gò vấp và 10 bãi đổ bùn, đất thải tại khu vực quận 12 cũ kéo dài, nên đến nay lượng bùn thải ô nhiễm nặng rất lớn dưới lòng tuyến kênh này hầu như chưa được nạo vét.

Trong báo cáo của Công ty TNHH MTV Khai thác thuỷ lợi Miền Nam về việc di dời bãi chứa đất thải được đào từ lòng hồ Phước Hoà vào năm 2023, công ty này xác định còn đến hơn 211.785m3 đất đang được đổ tại khu đất có diện tích khoảng 7 ha do Trung tâm phát triển quỹ đất Bình Dương (cũ) quản lý.

Do đó, trong đợt tổng rà soát, nạo vét bùn, đất, cát dưới lòng sông, rạch, hồ thuỷ lợi tới đây, TP Hồ Chí Minh cần siết chặt việc kiểm soát bãi đổ thải, việc xử lý bùn, đất ô nhiễm được nạo vét từ các tuyến kênh, rạch “nước đen”. Đồng thời cần quản lý chặt chẽ việc tận thu nguồn đất, cát nạo vét từ các lòng sông, hồ để tránh gây thất thoát nguồn tài nguyên, khoáng sản và góp phần kìm chế giá bán đất, cát san lấp trong tình hình khan hiếm vật liệu xây dựng hiện nay.