Chiều 17/8, tại Trường Đại học An ninh nhân dân, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp Học viện Chính trị khu vực II và Trường Đại học An ninh nhân dân tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Sắp xếp đơn vị hành chính với phát triển bền vững vùng và liên kết vùng ở Việt Nam”. Hội thảo có sự tham dự của đông đảo nhà khoa học, chuyên gia, đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành Trung ương, địa phương và lực lượng vũ trang nhân dân.
Đồng chủ trì hội thảo có PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật; PGS.TS. Nguyễn Tấn Vinh, Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương; Thiếu tướng, TS. Trần Văn Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học An ninh nhân dân.
Hội thảo quy tụ đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành, đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành Trung ương và địa phương cùng lực lượng vũ trang nhân dân tham dự.
Phát biểu tại hội thảo, các đồng chí trong Ban Chủ trì nhấn mạnh, việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã là chủ trương lớn, có ý nghĩa chiến lược của Đảng và Nhà nước nhằm tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Giá trị cốt lõi của quá trình này không chỉ giới hạn ở việc điều chỉnh địa giới, giảm đầu mối mà quan trọng hơn là tái cấu trúc không gian phát triển, đổi mới phương thức quản trị địa phương nhằm hình thành các cực tăng trưởng, hành lang kinh tế và chuỗi liên kết mới.
Đặc biệt, Ban Tổ chức Hội thảo đã nhận được gần 100 bài tham luận chất lượng từ các đồng chí lãnh đạo, chuyên gia, nhà khoa học. Các bài viết này đã được chọn lọc, biên soạn kỹ lưỡng để xuất bản thành cuốn sách "Sáp nhập đơn vị hành chính với phát triển bền vững vùng và liên kết vùng ở Việt Nam (Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia)" dưới cả hai hình thức: sách in và sách điện tử trên hệ thống stbook.vn.
Theo GS.TS. Phạm Văn Đức, Chủ tịch Hội Triết học Việt Nam, cần nhìn nhận đúng bản chất của quá trình sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính đang diễn ra. Đây không đơn thuần là việc giảm số lượng đơn vị hành chính, giảm đầu mối hay tinh gọn bộ máy, mà sâu xa hơn là quá trình tổ chức lại không gian phát triển quốc gia, phù hợp với những biến đổi nhanh của nền kinh tế, đô thị hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Thực tế, dòng vốn, lao động, công nghệ, dữ liệu, thị trường, các tuyến giao thông, chuỗi cung ứng, khu công nghiệp, đô thị và trung tâm đổi mới sáng tạo ngày càng vượt ra ngoài phạm vi một địa phương. Trong khi đó, quản lý nhà nước vẫn chủ yếu được tổ chức theo địa giới hành chính.
Cũng theo GS.TS. Phạm Văn Đức, từ yêu cầu tăng cường liên kết vùng, phát huy các vùng kinh tế trọng điểm, cực tăng trưởng và hành lang kinh tế, tư duy phát triển đang chuyển mạnh hơn sang tổ chức lại không gian phát triển quốc gia, phát huy lợi thế từng vùng, từng địa phương và hình thành mạng lưới kết nối giữa các hành lang kinh tế, cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và các đô thị động lực.
Nhìn từ thực tế, một địa phương có cảng biển nhưng thiếu mạng lưới logistics kết nối với vùng sản xuất thì lợi thế cảng biển khó được phát huy đầy đủ. Một trung tâm đổi mới sáng tạo nếu không kết nối với trường đại học, doanh nghiệp và thị trường lao động trong vùng cũng khó tạo ra sức lan tỏa. Tương tự, một đô thị lớn không thể tự mình giải quyết những vấn đề như giao thông, môi trường, nhà ở, lao động hay nguồn nước nếu thiếu sự phối hợp với các địa phương xung quanh…
Một nội dung đáng chú ý tại hội thảo là mối quan hệ giữa sắp xếp đơn vị hành chính, liên kết vùng với bảo đảm an ninh, trật tự (ANTT).
Theo Trung tướng, GS.TS. Trần Vi Dân, Ủy viên Hội đồng lý luận Trung ương, Cục trưởng, thành viên Ban nghiên cứu chuyên đề giúp việc Bộ trưởng Bộ Công an, liên kết ANTT vùng là hoạt động hợp tác, phối hợp giữa các địa phương trong cùng không gian địa lý - kinh tế nhằm tối ưu hóa nguồn lực, phòng ngừa, ứng phó và xử lý các thách thức thực tiễn, bảo đảm vững chắc ANTT. Đặc biệt, liên kết ANTT được xác định là tiền đề, điều kiện quan trọng cho các hình thức liên kết vùng khác.
Điều này xuất phát từ một thực tế: tội phạm, các nguy cơ về an ninh phi truyền thống, thiên tai, dịch bệnh hay những vấn đề liên quan đến an toàn xã hội không bị giới hạn bởi địa giới hành chính.
Vì vậy, không gian phối hợp về ANTT cũng cần linh hoạt theo yêu cầu thực tế, tập trung vào các khu vực trọng điểm như vùng giáp ranh, hành lang giao thông trục chính, lưu vực sông, vùng biển và các khu kinh tế lớn. Trong đó, việc chia sẻ dữ liệu, nhận diện sớm nguy cơ, phối hợp đấu tranh tội phạm, quản lý dân cư, bảo đảm an toàn giao thông và bảo vệ môi trường chung là những nội dung cần được chú trọng.
Tham luận đề xuất hoàn thiện thể chế, quy chế phối hợp; xây dựng mạng lưới thông tin liên thông dữ liệu và phương án phối hợp liên tỉnh. Đồng thời, cần nhân rộng các mô hình tự quản liên kết vùng giáp ranh, ứng dụng hệ thống giám sát công nghệ chung và chuyển từ tư duy thuần túy “bảo vệ” sang “kiến tạo không gian”, trong đó ANTT trở thành một động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Một hướng tiếp cận khác tại hội thảo là gắn sáp nhập đơn vị hành chính với tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bao trùm.
Theo tham luận của PGS.TS. Phạm Quang Huy (Đại học kinh tế TP Hồ Chí Minh), việc sáp nhập cần được nhìn nhận như cơ hội tái định hình không gian quản trị, mở rộng quy mô phát triển và huy động nguồn lực hướng tới tăng trưởng tuần hoàn, xanh và bao trùm. Khi đơn vị hành chính có quy mô đủ lớn, việc quy hoạch đồng bộ hạ tầng giao thông, logistics, đô thị và nông nghiệp sẽ có điều kiện thuận lợi hơn.
Cùng với đó là khả năng xử lý tập trung những vấn đề mang tính liên vùng như rác thải, nguồn nước, ô nhiễm môi trường và phát triển năng lượng sạch; hình thành vùng nguyên liệu, khu công nghiệp sinh thái, kết nối hiệu quả hơn giữa đô thị và nông thôn.
Để tránh việc mở rộng địa giới nhưng phát triển vẫn manh mún, tham luận đề xuất tích hợp mục tiêu xanh vào quy hoạch, hoàn thiện cơ chế điều phối liên vùng, phát triển hạ tầng xanh và hệ thống dữ liệu dùng chung. Đồng thời thúc đẩy các chuỗi giá trị tuần hoàn trong nông nghiệp, công nghiệp sinh thái và du lịch xanh; quan tâm phân bổ nguồn lực cho các khu vực khó khăn, đào tạo và nâng cao năng lực quản trị, chuyển đổi số cho đội ngũ cán bộ địa phương.
Từ những vấn đề được đặt ra tại hội thảo, có thể thấy thước đo của quá trình sắp xếp đơn vị hành chính không nằm ở việc bản đồ thay đổi bao nhiêu hay số lượng đơn vị giảm bao nhiêu. Giá trị lớn hơn phải là khả năng hình thành một không gian phát triển có tính liên kết cao hơn, quản trị hiệu quả hơn và người dân được hưởng lợi nhiều hơn.
