Tòa án tối cao Mỹ đang xử vụ án chống lại Công ty Công nghệ sinh học Myriad Genetics, Mỹ. Công ty này muốn bảo hộ quyền độc quyền của mình đối với 2 chuỗi gien người có thể được sử dụng để xác định những người có nguy cơ mắc ung thư buồng trứng và ung thư vú đang ngày càng gia tăng.
Công ty Myriad Genetics, có trụ sở tại thành phố Salt Lake, bang Utah, đã phát triển một công cụ phân tích gien dựa trên 2 gien: BRCA1 và BRCA2 - những chuỗi gien đã nghiên cứu thành công, được cấp bằng sáng chế vào cuối những năm 90, thế kỷ XX.
Sau thập niên 90, có khoảng 1 triệu phụ nữ Mỹ đã làm xét nghiệm phân tích BRCA của Myriad với chi phí 3.000 USD cho một xét nghiệm.
Tuy nhiên, sự độc quyền của Myriad về 2 gien này đã gây ra tranh cãi. Các nhà nghiên cứu, bác sĩ và bệnh nhân tranh luận không ngớt với nhau rằng sáng chế của công ty ngày càng cản trở việc xét nghiệm và nghiên cứu phòng chống ung thư.
"Nếu Tòa án tối cao của Mỹ công nhận những phát minh này, thì tất cả những thí nghiệm trên những sơ đồ gien đặc biệt kia bắt buộc phải thực hiện ở phòng thí nghiệm của Myriad", nữ giáo sư Sandrine de Montgolfier, Chủ nhiệm khoa Công nghệ sinh học - Đại học Val de Marne, Paris, Pháp, trả lời phỏng vấn báo nước Pháp 24 giờ. "Nếu ai đó phát minh ra một phương pháp chẩn đoán khác biệt dựa trên những sơ đồ (gien) này, họ phải trả tiền bản quyền cho Myriad. Đây cũng là vấn đề thuộc phạm trù đạo đức.
Tất cả các mẫu gien từ những thí nghiệm như thế phải gửi đến phòng thí nghiệm của Myriad, đang nảy sinh ra nghi vấn về việc công ty Mỹ sẽ làm gì với một bộ sưu tập khổng lồ vật liệu di truyền", giáo sư Montgolfier nói thêm: “Hiệp hội bệnh học phân tử Mỹ (AMP) là một trong những cơ quan khoa học hiếm hoi đang tranh bản quyền với Myriad tại Tòa án tối cao”.
AMP lập luận rằng, chuỗi gien do Myriad giữ các bằng sáng chế, được công nhận vào năm 1997 và 1998, đã gây trở ngại trong quá trình nghiên cứu điều trị ung thư.
Ngày 15/4 vừa qua, luật sư Christopher Hansen bảo vệ quyền và lợi ích cho AMP đã tranh tụng với tòa án rằng: một công ty không thể có quyền độc quyền về ADN, ADN là vật chất do tự nhiên tạo ra. "Câu hỏi được đưa ra cho vụ án này là: Chính xác thì Myriad đã phát minh ra cái gì?" - Luật sư Hansen nêu ra câu hỏi cho bồi thẩm đoàn - "và câu trả lời là chẳng có gì" - ông Hansen tuyên bố.
Các nhóm phủ quyết bằng sáng chế của Myriad được nhà khoa học giành giải Nobel, Giáo sư James Watson ủng hộ. Ông là người đã phát hiện ra cấu trúc xoắn kép ADN vào năm 1953. Ông phản biện rằng không một tổ chức nào có thể độc quyền sản phẩm tự nhiên.
Trong khi đó, Myriad luôn muốn bảo đảm quyền lợi đối với các sơ đồ gien và bảo vệ các khoản đầu tư quan trọng do công ty này thực hiện trong nghiên cứu và phát triển công cụ phân tích của mình.
Luật sư Gregory Castanias, đại diện cho Myriad đã "phản kích" lại các "đối thủ" bằng lập luận: các gien của Myriad có thể được cấp bằng phát minh vì ADN phân lập từ cơ thể có "cấu trúc hóa học hoàn toàn khác biệt" so với ADN trong cơ thể con người.
Luật sư Castanias phân tích: "Cái đơn thuần được tách ra khỏi cơ thể ở đây có sự khác biệt cơ bản trong nhóm sinh ra từ cái nằm bên trong cơ thể. Lý do quan trọng đó là sự khác biệt trong nhóm gien không thể được sử dụng trong cơ thể để phát hiện nguy cơ mắc bệnh ung thư vú hay buồng trứng".
Để minh họa cho ví dụ của mình, luật sư Castanias đã so sánh sự phân lập và xác định các chuỗi ADN quan trọng với việc sản xuất các cây gậy bóng chày: "Một cây gậy bóng chày không tồn tại cho đến khi nó được phân lập (làm) từ một cành cây. Nhưng cây gậy bóng chày đó vẫn là sản phẩm phát minh của con người để quyết định đâu là đầu gậy và đâu là cán gậy".
Bà Montgolfier cho biết thêm, châu Âu từng khước từ việc công nhận "thành quả nghiên cứu khoa học" của Myriad cách đây 8 năm: "Myriad đã mất nhiều thời gian ở châu Âu và các đơn xin cấp sáng chế của công ty này đã bị thu hồi vào năm 2005.
Theo luật châu Âu, bạn không thể được công nhận sáng chế về một loại gien vì gien không phải là phát minh của con người và nếu gien không được tạo ra bằng các phương tiện kỹ thuật. Tôi không hiểu làm cách nào mà ở Mỹ, Myriad có thể có được các bằng phát minh cho những gien này vì chẳng có sự chuyển đổi nào hết giữa chúng thuộc sơ đồ di truyền"
