Tác phẩm văn học "Rừng Na-uy" của nhà văn Nhật Bản Haruki Murakami là một hiện tượng của văn học thế giới. Tác phẩm đã được dịch ra rất nhiều thứ tiếng và được bạn đọc trẻ toàn cầu yêu thích. Với tác phẩm này, Murakami được xếp hạng là một trong những nhà tiểu thuyết đương đại lớn nhất thế giới. "Rừng Na-uy" bước từ văn học sang điện ảnh với dấu ấn của đạo diễn Việt kiều Trần Anh Hùng là một sự kiện được chú ý.
Phải mất rất nhiều thời gian đạo diễn Trần Anh Hùng mới thuyết phục được Murakami đồng ý để anh đưa các nhân vật của ông lên màn ảnh. Bộ phim sẽ được công chiếu tại 36 nước, trong đó có Việt
Khác với tâm trạng hài lòng của đạo diễn Trần Anh Hùng, dịch giả Trịnh Lữ, người đã chuyển ngữ "Rừng Na-uy" sang tiếng Việt lại có những suy nghĩ khác về bộ phim này.
- Thưa dịch giả Trịnh Lữ, là người chuyển ngữ tác phẩm văn học nổi tiếng "Rừng Na-uy" sang tiếng Việt, ông chắc chắn đã "thuộc lòng" các nhân vật của cuốn sách. Khi nhìn ngắm các nhân vật đó hiển hiện trên phim của đạo diễn Trần Anh Hùng, ông có nhận xét gì?
- Xem phim của Trần Anh Hùng, ngắm nhìn các nhân vật của "Rừng Na-uy", cá nhân tôi, một người dịch sách, một độc giả có cảm tưởng là thấy quen quen mà lắm lúc cũng rất xa lạ.
- Xưa nay, rất nhiều tác phẩm văn học nổi tiếng nhưng khi trở thành tác phẩm điện ảnh thì lại không hấp dẫn bằng. Ở "Rừng Na-uy", có thể nói, ngôn ngữ văn học của nhà văn Haruki Murakami quá đẹp, quá mê hoặc. Ông thấy rằng, khi chuyển sang ngôn ngữ điện ảnh thì sự mê hoặc ấy có còn giữ được nguyên vẹn hay không?
- Câu hỏi này rất khó để trả lời cho thỏa đáng. Chỉ có thể nói rằng, nếu xem một bộ phim với tâm thế so sánh với nguyên gốc văn chương của nó thì chúng ta rất hiếm khi cảm thấy thỏa mãn, nhất là về phương diện cảm xúc.
- Vấn đề đáng quan tâm nhất và cũng là nhạy cảm nhất của "Rừng Na-uy" là tính dục. Nó như là một phương cách để những người trẻ tuổi đi tìm kiếm chính mình. Nhưng nó cũng là yếu tố rất khó để thể hiện thành công trong một tác phẩm điện ảnh, vì ranh giới dung tục của nó rất mong manh. Cá nhân ông thấy đạo diễn Trần Anh Hùng thể hiện điều này trên điện ảnh như thế nào?
- Nhà văn Murakami để nhân vật chính Toru Wantanabe kể câu chuyện của anh ta. Đạo diễn Trần Anh Hùng cũng làm như vậy. Cái khó là ở chỗ khi nghe lời kể ấy từ những con chữ trong sách, người đọc không có cảm giác dung tục ở những đoạn làm tình và chuyện trò về tình dục, vì Toru không mô tả những chi tiết nghe nhìn của cuộc tình với thái độ của người quan sát hoặc nhìn trộm, mà lại có thể gợi cho người đọc cùng có được những cảm xúc chân thành của mình. Còn với phim, khi tái hiện cảnh ái ân, người xem lại thấy như mình đang phải nhìn trộm một cuộc làm tình với đầy đủ các chi tiết nghe nhìn cận cảnh mà lại không thể cảm được những tâm tư lúc ấy của người trong cuộc, nên thường chỉ có cảm giác dung tục. Nhất là khi liều lượng nghe nhìn không được xử lí đúng mức, không đủ kĩ lưỡng để hình ảnh và âm thanh có thể gợi lại phần nào những lí do tâm lí dẫn đến cuộc dâng hiến rất nhân bản ấy.
- Sau buổi chiếu ra mắt "Rừng Na-uy", ông bày tỏ quan điểm rằng bộ phim hơi đơn giản và các nhân vật mờ nhạt so với tác phẩm văn học. Đặc biệt là đạo diễn đã không đề cập đến bối cảnh xã hội nước Nhật, như một cơn cớ để dẫn đến bi kịch của các nhân vật. Với những khán giả chỉ xem phim mà chưa đọc sách, ông có thể nói ngắn gọn cho họ hiểu thêm về bối cảnh xã hội của câu chuyện mà đạo diễn đã bỏ qua?
- Tốt nhất là các bạn hãy tự mình đọc cuốn sách, tự mình cảm nhận nó. Trong lời tựa cuốn "Rừng Na-uy" xuất bản bằng tiếng Việt, tôi có viết rằng, rừng Na-uy không phải là một "dâm thư", cho dù nó đề cập đến tính dục. Còn về bối cảnh xã hội, cuốn sách đề cập đến "cuộc khủng hoảng của thế hệ trẻ Nhật Bản cuối thập kỷ 1960. Đó không chỉ là sự đớn đau của linh hồn và thân xác đang phải vượt ngưỡng ngây thơ, mà còn là sự thất vọng lớn lao trước những biến đổi ngu xuẩn của thời cuộc".
- Rừng Na-uy là một hiện tượng của văn học thế giới. Nó thu hút hàng triệu độc giả từ nhiều nền văn hóa khác nhau, đặc biệt là độc giả trẻ. Ông có thể cắt nghĩa điều gì là cơ bản nhất khiến cho "Rừng Na-uy" trở thành cuốn sách gối đầu giường với những người trẻ tuổi như vậy?
- Thực ra chị phải hỏi những độc giả trẻ câu hỏi này, vì họ sẽ biết rõ hơn tôi. Cá nhân tôi khi đọc và dịch cuốn sách này thì cho rằng, "Rừng Na-uy" chinh phục được độc giả toàn thế giới vì nó đã giúp giới trẻ, và cả những người không còn trẻ nữa, nhận ra cái cao cả theo nghĩa triết học và cả tự nhiên của tình yêu. Cái cao cả không còn núp bóng lý tưởng và lãng mạn, mà công khai trực tiếp trong tấm lòng trung thực, dũng mãnh của tuổi trẻ.
- Xin hỏi ông điều này có vẻ ngoài đề một chút. Khi chuyển ngữ "Rừng Na-uy" sang tiếng Việt, với tâm thế là một bạn đọc "không còn trẻ", có chăng là chỉ có thể nhìn lại được tuổi 20 của chính mình qua cuốn sách, ông đã có tâm trạng như thế nào?
- Tâm trạng của tôi vừa hơi hối tiếc cho tuổi trẻ của mình, vừa cười thầm trong bụng, rằng cái anh Murakami này khéo kể chuyện thật!
- Trong lời tựa của bản dịch "Rừng Na-uy", ông có nhận xét rằng, "Rừng Na-uy là một câu chuyện tình giản dị, cái giản dị có được "khi người viết đã vượt lên trên hết những làm dáng có bản chất kỹ thuật vốn rất khó tránh trong sáng tác chỉ để bồi hồi kể lại những gì đang tuôn trào từ sâu thẳm cõi lòng mình". Theo ông thì câu chuyện điện ảnh mà Trần Anh Hùng kể cho chúng ta có được cái giản dị ấy không?
- Cuốn sách giản dị về phong cách chứ không đơn giản về nội dung. Còn bộ phim, theo chủ quan của tôi, đơn giản về nội dung mà chưa giản dị về phong cách.
- Khi chuyển ngữ "Rừng Na-uy" ông bị ám ảnh nhất bởi nhân vật nào?
- Tôi thấy nhân vật nào cũng hay cả, vì mỗi người có đều cá tính rất rõ và riêng biệt. Nhưng có lẽ tôi có ấn tượng nhất với Midori. Có những người như Nasagawa và Midori thì xã hội mới mạnh mẽ và tiến hóa được.
- Đạo diễn Trần Anh Hùng đã hiểu tác phẩm "Rừng Na-uy" theo cách hoàn toàn là câu chuyện của tình dục, để lý giải cho bi kịch của các nhân vật. Điều này có khác so với cách hiểu của ông về tác phẩm. Vậy, nếu như có những khán giả đến rạp xem phim chỉ vì tò mò, vì phim rất nhiều cảnh nóng, ông sẽ nói gì với họ?
- Liệu tôi có thể nói gì được chứ? Cứ để mọi người xem và cảm thụ theo cách riêng của mình. "Rừng Na-uy" nhờ đó mà có được nhiều cuộc sống khác nhau.
- Từ ví dụ về sức hấp dẫn vượt mọi khoảng cách của "Rừng Na-uy", với góc nhìn của một dịch giả, một bạn đọc, ông thấy rằng một nhà văn để trở thành nhân vật đại chúng như Murakami, ngoài tài năng, là những yếu tố gì?
- Một nhà văn trở thành nhân vật đại chúng, có sức ảnh hưởng mạnh mẽ tới đông đảo bạn đọc, ngoài tài năng như chị nói ra, anh ta còn phải có đầu óc thực tế và chắc chắn là không thể thiếu sự may mắn nữa.
- Ông đã từng được gặp nhà văn Haruki Murakami chưa và ấn tượng của ông về Murakami là như thế nào?
- Dù dịch sách của Murakami nhưng tôi chưa được gặp ông ấy ở ngoài đời.
- Xin cảm ơn dịch giả Trịnh Lữ!
