Những chiếc drone nhỏ bé trợ lực hiệu quả các nhà nghiên cứu xây dựng những mô hình 3D các địa điểm khảo cổ chỉ trong vòng vài ngày hay vài tuần thay vì công việc lập bản đồ thông thường phải mất đến nhiều tháng hoặc nhiều năm. Nền kinh tế Peru tăng trưởng trung bình 6,5% trong thập niên qua, và sức ép của sự phát triển này lại trở thành mối đe dọa cho những kho tàng văn hóa cổ của đất nước.
Peru nổi tiếng với tàn tích thành phố cổ Machu Picchu thuộc nền văn hóa Inca ở thế kỷ XV được phát hiện năm 1911. Peru còn nổi tiếng với những xã hội cổ miền duyên hải biết cách trồng trọt trong những thung lũng khô cằn, vương quốc Wari chinh phục dãy Andes từ lâu trước khi nền văn hóa Inca xuất hiện.
Tháng 7/2013, một kim tự tháp gần thủ đô Lima của Peru - được các nhà khảo cổ tin rằng nó được xây dựng cách đây 5.000 năm - đã bị các công ty xây dựng san bằng. Cùng tháng, người dân thành phố gần khu tàn tích Yanamarca thời tiền Inca cho biết có một nhóm thợ mỏ đào bới tìm thạch anh đang gây tổn hại cho cấu trúc cổ bằng đá cao 3 tầng này. Tương tự, những địa điểm khảo cổ quan trọng như là Chan Chan ở vùng duyên hải phía bắc Peru cũng bị đe dọa nghiêm trọng.
Theo giới khảo cổ học Peru, những chiếc drone có thể giúp lập ra các ranh giới an toàn để bảo vệ hiệu quả những địa điểm khảo cổ, giám sát những mối đe dọa và tạo lập một kho dữ liệu số về những tàn tích để có kế hoạch bảo vệ cũng như trùng tu. Drone vốn được phát triển cho các mục đích quân sự nhưng hiện nay do giá thành công nghệ hạ thấp dần cho nên chúng ngày càng được sử dụng rộng rãi trong những dự án thương mại và dân sự trên toàn thế giới.
Ana Maria Hoyle, chuyên gia khảo cổ làm việc tại Bộ Văn hóa Peru cho biết, hiện nay chính quyền Peru đã có kế hoạch mua thêm vài chiếc drone và công nghệ này sẽ giúp xác định những khu đất phát triển các dự án xây dựng có ngầm chứa đựng các cổ vật quý giá hay không. Hiện nay, những chiếc drone thương mại do Công ty SenseFly của Thụy Sĩ và hai công ty Mỹ Aurora Flights Sciences và Helicopter World sản xuất đang bay lượn trên bầu trời Peru. Chúng giúp các nhà khảo cổ tiết kiệm thời gian rất nhiều trong công tác lập bản đồ các địa điểm khảo cổ - bước đầu tiên vốn được xem là gian nan và chán ngắt với máy kinh vĩ (dụng cụ đo các góc chiều ngang và thẳng đứng của người vẽ bản đồ địa hình) hay bút chì và giấy đòi hỏi rất nhiều thời gian trước khi chiến dịch khai quật có thể bắt đầu.
Luis Jaime Castillo, nhà khảo cổ Đại học Catholic ở Lima, cho biết: "Với công nghệ drone, tôi có thể thực hiện công việc này chỉ trong vòng vài ngày trong khi trước đây cần đến vài năm để hoàn tất! Chúng tôi luôn muốn có trong tay con mắt trên bầu trời tại những khu vực chúng tôi làm việc".
Luis Castillo bắt đầu sử dụng drone cách đây 2 năm để thăm dò địa điểm San José de Moro, vùng nghĩa địa cổ chiếm diện tích 150 hecta ở miền Bắc Peru - nơi người ta khám phá vài ngôi mộ nữ tu cổ được cho là thuộc nền văn hóa Mochica. Trong quá khứ, các nhà nghiên cứu bỏ tiền ra thuê những chiếc máy bay nhỏ hay khí cầu được trang bị camera nhưng những phương tiện khảo cổ này đắt tiền mà lại vụng về.
Hiện nay, những chiếc drone đủ nhỏ để cầm trong hai bàn tay với giá khoảng 800 - 900 USD mà có thể kiểm soát rất tốt - theo Jeffrey Quilter, nhà khảo cổ học ở Đại học Harvard từng làm việc ở San José de Moro cũng như các địa điểm khảo cổ quan trọng khác ở Peru. Ông giải thích: "Drone có thể bay ở độ cao 3 mét và chụp hình một căn phòng, lên 300 mét chụp hình một địa điểm, và ở độ cao 3.000 mét để chụp hình toàn bộ một thung lũng".
Với ngân sách dành cho ngành khảo cổ khoảng gần 5 triệu USD, Bộ Văn hóa Peru đang ra sức bảo vệ hơn 13.000 địa điểm khảo cổ của nước này. Nhưng, hiện nay chỉ có khoảng 2.500 khu vực được đánh dấu. Blanca Alva, quan chức chịu trách nhiệm giám sát khảo cổ, nói: "Nếu một khu vực nào đó không được xác định ranh giới rõ ràng thì nguy cơ bị phá hủy, chiếm đóng bất hợp pháp là thấy rõ".
Tuy nhiên, drone cũng gặp vấn đề khi bay trên dãy Andes cho nên cuối cùng một số nhà khảo cổ buộc phải sử dụng khí cầu. Điều đó cho thấy cũng có một vài trở ngại khi sử dụng drone trong khảo cổ học song dù sao công nghệ vẫn mang lại nhiều lợi thế cho ngành khảo cổ Peru
