Từ ngày giũ bỏ chốn quan trường về hưu, NSND Trọng Khôi mới bắt đầu được nhấm nháp dư vị bình yên của cuộc đời, được thỏa thuê viết sách, đi đóng phim, giảng dạy mà không lo bị cách quãng, ngáng trở bởi trăm mớ bà giằn những công việc hành chính sự vụ không tên và có tên.
1. NSND Trọng Khôi giờ trông nhẹ nhõm và tươi trẻ hơn nhiều so với quãng thời gian trước. Ông thường xuyên ở nhà, cũng ít nâng lên đặt xuống giao đãi cùng các chiến hữu và bắt đầu biết chờn chợn khi nghĩ đến cái ngưỡng tuổi tác. Giã từ khỏi cương vị Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam sau vừa trọn hai nhiệm kỳ 10 năm đảm đương cáng đáng, nghỉ chế độ, NSND Trọng Khôi không giây phút nào bị rơi vào cảm giác chống chếnh, hụt hẫng hay buồn rầu nuối tiếc. Ông còn một danh sách dằng dặc những công việc phải làm, để chạy đua với tháng năm, chiến thắng sức ép của tuổi già và cả bệnh tật.
Trọng Khôi bảo, 20 năm qua ông lúc nào cũng phải dùng đến thuốc, phải dè chừng đủ thứ tai ương cứ rình rập đe dọa bất cứ lúc nào. Đã có những lần tưởng khụy ngã, nhưng rồi ông đã không đầu hàng, đàng hoàng trở về từ giường bệnh, lại hăm hở với những chuyến đi tới khắp mọi vùng miền sân khấu, xắn tay áo lo toan tổ chức các liên hoan, hội diễn hết trong nước đến quốc tế, rồi thù tạc vui vầy với bạn bè và cả bao người hâm mộ.
Khi đương chức, ông đã quyết đoán để có thể trôi chảy diễn ra hai Liên hoan sân khấu thử nghiệm quốc tế, quy tụ được nhiều đoàn nghệ thuật đến từ các nước, tạo nên những sự kiện đình đám và khơi dậy được không khí làm nghề trong chính các nghệ sĩ Việt Nam giữa thời buổi sàn diễn còn uể oải, trống vắng. Nhiều vở diễn trình làng trong hai lần tụ hội ấy, năm 2002 và 2007, đến giờ vẫn vẹn nguyên ấn tượng huy hoàng tráng lệ trong lòng bao người may mắn được một lần thưởng thức.
NSND Trọng Khôi đang cặm cụi viết sách. Đến cuối năm nay, ông phải hoàn thành bản thảo cuốn "Nghệ thuật biểu diễn" để kịp xuất bản theo đúng kế hoạch đăng ký. Những kinh nghiệm, chiêm nghiệm và đúc kết của một cuộc đời, đã 47 năm đằng đẵng theo nghiệp sân khấu sẽ được chính ông chắt chiu, nâng giấc truyền lại cho lớp trẻ. Là một diễn viên lão làng, thuộc số những nghệ sĩ có học, cả được đào tạo chính quy trường lớp lẫn miệt mài tự học, Trọng Khôi hiện sở hữu trong con người ông một kho tàng các kỹ năng biểu diễn mà không giáo trình, sách giáo khoa nào từng nhắc đến.
Trong số các diễn viên sân khấu xưa nay, Trọng Khôi là người hiếm hoi chịu đọc, chịu học. Ông vẫn giữ thói quen mua sách, lâu lâu lại tản bộ ở hiệu sách Tràng Tiền để lựa chọn những quyển sách mới mà ông cho là hữu ích. Ông cũng buồn vì các bạn trẻ thời nay không chịu khó trau dồi kiến thức, chỉ mải mê ăn xổi và nhăm nhăm nghĩ cách làm đẹp chính bản thân mình trên sân khấu chứ không đầu tư để làm đẹp cho nghệ thuật.
Diễn viên chỉ quen với những công thức có sẵn, những khuôn mẫu bài bản mà quên mất rằng, nghệ thuật cũng thiên biến vạn hóa, muôn màu nghìn sắc như chính nghệ thuật, nên Trọng Khôi muốn giúp những người trẻ đó bỏ thói quen dễ dãi, kiểu như cứ nhân vật vui là cười, buồn là khóc, đau khổ là vật vã sầu bi đến nỗi người xem chán nản, chả còn phân biệt ra ai là ai được nữa.
Trong cuộc đời mình, Trọng Khôi chỉ một vài cử chỉ của nhân vật Hồn Trương Ba đang trú ngụ ở thể xác anh hàng thịt, đã khiến nhiều nhà phê bình sân khấu nước Nga Xôviết sửng sốt, kinh ngạc vì sức biểu cảm không lời, những ước lệ giàu ám ảnh của nghệ thuật phương Đông.
Người yêu nghề, có nghề, lại giỏi nghề, nên phải làm nghề bất cứ lúc nào, bởi thế dẫu có về hưu, Trọng Khôi cũng không mất nghề, không bị trượt ra ngoài đời sống nghệ thuật. Đấy mới là niềm vui, niềm kiêu hãnh không gì sánh nổi của NSND Trọng Khôi, người đã tự ví mình như con tằm chăm ăn lá dâu nên mới đều đặn nhả tơ mãi mà chưa hết.
Không phải chức tước, hay những danh xưng kèm theo tên gọi, mà bản thân Trọng Khôi nghệ sĩ, Trọng Khôi diễn viên lão thành mới là vốn quý để những bạn nghề, những đồng nghiệp trẻ săn đón, vồ vập, cung phụng ông. Ông trút hết tâm nguyện, và đủ mọi trăn trở nghĩ suy của mình vào cuốn sách, tỉ tê, thân tình, như cách một người đi trước, một người đã ở bên kia sườn dốc cuộc đời chắm chăm khôn nguôi về tương lai của lớp trẻ, những gương mặt tràn trề sức thanh xuân, sẽ tiếp bước mình.
2. NSND Trọng Khôi còn ăm ắp dự định, những phần việc sẽ phải làm. Ông từng ấp ủ ước mơ về một chuyến lưu diễn xuyên Việt. Ông có thể sẽ là những lần cuối cùng đứng trên sân khấu đúng hình hài một diễn viên chuyên nghiệp, để trình diễn lại trích đoạn về những vai diễn để đời của ông, những nhân vật, những lớp kịch đã được xếp vào hàng kinh điển.
Chuyến đi vẫn là chuyện của ngày mai, nằm trong thì tương lai, còn hiện tại, Trọng Khôi bắt tay cùng NSND Lan Hương của Nhà hát Tuổi trẻ và NSƯT Trần Nhượng mở khóa bồi dưỡng kỹ thuật diễn xuất cho các bạn trẻ có tham vọng thành diễn viên hoặc những diễn viên mong muốn được thành tài.
Tuần 3 lần, ông tới Nhà hát Chèo Kim Mã, trong một gian phòng nhỏ thuê để làm nơi dạy và học, cả thầy cùng trò mồ hôi ròng ròng, lăn lộn, quăng quật với từng cử chỉ, dáng tạo hình chi tiết nhất của mỗi nhân vật. Một buổi học với thầy Trọng Khôi có khi được tính bằng cả tháng ngồi trong trường lớp chính quy, nên học sinh đồn thổi nhau, kéo về khá đông đúc. Làm việc liên tục thế, nên ông không còn tâm sức để buồn, để thấy mình được nhàn tản hay chạnh lòng ai oán, dằn vặt buồn như tâm trạng thường ngày của không ít quan chức mới bước vào tuổi hưu khác.
Không ngồi viết hay chưa đến giờ lên lớp, Trọng Khôi lại tíu tít với các dự án phim truyền hình liên tục tìm đến ông. 9 tháng trời ròng rã theo đoàn làm phim "Huyền sử thiên đô", hơn 40 tập phim đã hoàn thành, để xuất hiện trên màn ảnh nhỏ, Trọng Khôi vẫn tạo ra sự khác biệt với phần lớn các bạn diễn còn lại. Chỉ một ánh mắt nhìn, một cái nhíu mày hay vài động tác nhuần nhị, ông cũng để cho khán giả nhìn nhân vật của mình, đại thần Lê Thái Như, là thấy ngay chất gian thần cơ mưu nham hiểm.
Tháng sau, Trọng Khôi lại vào TP HCM cùng một đoàn làm phim khác, lại đầy ải mình thêm 40 tập phim truyền hình nữa. Để thể hiện mình trong vai diễn một luật sư, Trọng Khôi NSND, lão làng của sân khấu, ngay từ giờ đã mày mò tìm hiểu, quan sát nghiên cứu xem các luật sư thật ngoài đời có cách nghĩ thế nào, làm việc ra sao, vui buồn biểu lộ có gì khác với những con người ở các chức phận khác.
Ông rủ rỉ, nếu không trau chuốt kỹ lưỡng thế, nhân vật của ông sẽ lại na ná như hàng trăm nghìn các nhân vật khác trong hàng trăm nghìn các tập phim truyền hình, không thân phận, không bản sắc, không cá tính và cũng chả mang vóc dáng hình hài gì tương thích với cuộc sống đương thời. Dù đã nếm trải đủ vinh quang, dù được coi như một công thần và được đối xử đúng với tầm vóc, nhưng Trọng Khôi chỉ đơn thuần nghĩ, vì ông là nghệ sĩ, là một diễn viên, nên bất luận thế nào, ông cũng phải giữ danh tiếng, hình ảnh của mình trong nghề nghiệp.
Trên đường đời của mình, để có thể vươn lên đỉnh vinh quang, Trọng Khôi may mắn vì có một gia đình lý tưởng, một người vợ đảm đang tháo vát, giỏi kinh doanh và cũng không kém phần xinh đẹp. Bà hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ, tự tay gây dựng, quán xuyến một chuỗi nhà hàng cao cấp, có tên tuổi ở Hà Nội. Trọng Khôi được bà chiều chuộng như một người đàn bà tự hào về sự nghiệp của chồng, yêu chồng và chẳng bao giờ muốn chồng bận tâm chuyện cơm áo mà xao nhãng những đam mê nghệ thuật.
Hoàn thành xong 42 tập phim "Huyền sử thiên đô", tiền cát sê đâu cũng 80, 90 triệu đồng, thuộc hàng cây đa cây đề đặc biệt, nhưng Trọng Khôi cũng dành để chiêu đãi bạn bè, vui trong các cuộc nhậu dù ông đã gắng gượng tiết chế đến mức tối đa. Xưa nay, tiền ông làm ra, chuyên dùng vào việc đãi đằng bạn bè mà xem ra còn chưa đủ. Vợ ông bao giờ cũng chỉ cười, tận tụy với chồng và tận tụy với cả các bạn của chồng.
Thuộc số chiều bạn, Trọng Khôi thây kệ bệnh tật của mình vốn phải tuyệt đối kiêng bia rượu, liên miên chạm cốc, để sau đấy về nhà, lại hối hả uống thuốc hoặc liền ngay đó, phải ngồi hàng ghế đầu của một buổi biểu diễn, ông cứ hồn nhiên ngoẹo cổ ngủ và kéo bễ ầm ào, mặc cho những người xung quanh mắt tròn mắt dẹt ngạc nhiên.
Ông đông bạn, bạn ở khắp nơi, ở mọi giới và có thể, chính cái bản tính nghệ sĩ cả nể, nhiệt tình với bạn bè đã khiến ông bao phen khốn đốn vì nhập viện. Dạo này, nể vợ, thương con, yêu cháu, ông cố hạn chế những cuộc vui, những cơ hội để phải uống, phải hết mình cùng bao mối quan hệ thân sơ, chân tình hay giao đãi mà dành ngày rộng tháng dài ở nhà gìn giữ sức khỏe.
Cậu cháu đích tôn mà mọi người bảo, đính thêm bộ ria bảo bối sẽ giống ông nội như đúc là nguồn cảm hứng bất tận của ông, là niềm vui và cả cách để ông trôi qua một ngày dài bận rộn, đầy ý nghĩa. NSND Trọng Khôi, ông "nghị Hách" dẫu về hưu, nhưng chưa giây phút nào tự biến mình thành người thừa, mà ngược lại, ông như đang bắt đầu cho một cuộc đời mới
