Không rực rỡ, nồng nàn "yêu và sống" bản năng như chị gái Lê Vân, cũng không hồn nhiên, hiền dịu dễ gần như em gái Lê Vi, Lê Khanh vẫn tươi nguyên nét đẹp lạ, vừa nền nã dịu dàng lại vừa đài các kiêu sa. Lê Khanh là hiện thân nét yêu kiều tươi trẻ của những cô gái đất Hà thành tưởng chừng như mong manh dễ vỡ nhưng ẩn sâu là một nỗi niềm thăm thẳm với tính cách rất quyết liệt mạnh mẽ, hiên ngang... Bằng chứng đâu?!
Nhà Lê Khanh ở con phố lãng mạn và yên tĩnh nhất thủ đô, phố Phan Đình Phùng, chị bảo "Khanh bao nhiêu tuổi thì ở ngôi nhà này bấy nhiêu năm". Căn nhà tổ ấm của gia đình chị vừa mang dáng dấp hiện đại lại vừa hoài cổ. Câu chuyện của chúng tôi thỉnh thoảng xen lẫn tiếng chuông đồng hồ quả lắc dóng lên từng hồi, và ngoài sân là mấy chú chim sáo và chào mào nhốt trong lồng lảnh lót hót...
PV: Nhiều diễn viên quan niệm không thích sinh con, hoặc sinh muộn vì còn lo cho sự nghiệp. Quan niệm của chị về vấn đề này như thế nào?
NSND Lê Khanh: Nghĩ thế là sai lầm đấy. Trước kia mình cứ nghĩ sinh con muộn muộn thôi, bây giờ sinh ít chứ có phải một đàn con như các cụ đâu, mà nên tranh thủ tuổi trẻ dành thời gian cho nghệ thuật, để sau này khi có con thì mình yên tâm dành thời gian cho con.
Và đinh ninh nghĩ rằng, sinh con mình sẽ nghỉ một hai năm vì làm mẹ là phải như vậy, thế mới là yêu con một cách trọn vẹn chứ. Nhưng thực tế đâu có như vậy, khi con tròn 4 tháng tuổi, mới biết lẫy, Khanh đã đi đóng vai Đan Thiềm trong vở “Vũ Như Tô”, chính vai diễn đó mang Huy chương Vàng về cho Nhà hát Tuổi trẻ.
Sau đó Khanh tham gia tiếp phim "Người Hà Nội" vai Thúy, một bộ phim dài mười mấy tập, đến khi kết thúc thì con mình mới có 10 tháng. Năm 1995 mình sinh Hến, và được đà năm 1997 lại sinh thêm Thóc. Vừa có bầu Thóc thì lại có một giải ngôi sao sân khấu toàn quốc, mà mọi người rất yêu là vai Thúy ở vở kịch tâm lý "Bến bờ xa lắc".
Và cứ như thế, hình như từ ngày sinh con mình gặt hái thành công hơn, cường độ làm việc còn sít sao hơn, mình làm việc hiệu quả hơn, chất lượng hơn, vai diễn của mình sâu sắc hơn và có nhiều mầu sắc hơn. Niềm hạnh phúc mình sinh ra những đứa con, mình mới thấm thía cái câu "có sinh con mới biết lòng cha mẹ"...
PV:Trong gia đình có lẽ sự tỉnh táo và lý trí được dồn hết vào NSND Lê Khanh thì phải. Chị luôn chặt chẽ trong mọi câu trả lời. Mà người ta bảo nghệ sĩ thì phải hơi "điên điên", hình như Lê Khanh là một trường hợp hiếm hoi?
NSND Lê Khanh: Ôi, không đâu! Khanh tự cho mình là người điên quá độ. Cái điên này chả có cách nào chữa được. Nó là cái say, mà men say quá độ thì người ta bảo là điên đấy. Cũng chỉ cho phép mình điên trong nghệ thuật khi ta cần đến điều đó.
Còn trong cuộc sống cần phải có thăng bằng nhất định. Chứ chỗ nào ta cũng điên cả, điên một cách hạ ý thức và không kiềm chế ở bất kỳ nơi nào, điều gì sẽ xảy ra (?!). Hãy nhìn ở đời sống xung quanh mà xem, có những cái điên làm đau lòng người khác, có những cái điên làm đổ vỡ cả một cuộc đời...
Vì đã điên rồi thì không thể kiểm soát. Cứ nghĩ sống như thế là hết mình. Nhưng hết để làm gì khi mà bản thân mình không còn đường để quay trở lại, đúng không?! Nhưng con người cần phải có sự thăng hoa còn thăng hoa ở chỗ nào mình phải chọn... Cuộc sống đã khốn khổ nhiều rồi, phải làm cho người thân vui lên chứ, hành hạ nhau làm gì.
Lê Khanh trong vở kịch “nhà búp bê” Ảnh: Nguyễn Đình Toán.
PV: Chị đã phải làm những gì để cho mọi người xung quanh mình, những người thân thiết với mình vui, khi mà cuộc sống người ta bảo "đời là bể khổ"?
NSND Lê Khanh: Thế sao chả có ai từ chối cái bể khổ ấy cả (?!). Người ta toàn biết ơn cha mẹ đã sinh ra, được từng ngày chúng ta được sống trong bể khổ ấy, nhưng thử hỏi đằng sau cái bể khổ ấy là gì? Như Khanh đây, cái bể khổ ấy là tác phẩm, là vai diễn, nếu Khanh không vất vả thì ai biết đến Khanh là ai. Chẳng thể nào không say được, có say thì mới có nghề, có nghề xong rồi thì mới trở thành cái mệnh nghề, nó phải là một bước say nữa, say một cách mù quáng...
Ngỡ ngàng vì thấy mình quá phi thường, mình sinh ra những con người, rồi mỗi ngày nuôi con khôn lớn bằng dòng sữa của mình. Mình làm gì cũng tự nhủ "tôi làm cái này là để cho con", hay "bây giờ tôi phải giữ sức khỏe để cho con", hoặc "Hôm nay tôi thành công cái vai này, món quà đầu tiên tôi dành cho cha mẹ sau đó là cho các con".
Làm cái gì cũng nghĩ đến đây là một món quà, điều đó khích lệ, nó làm cho mình thăng hoa và công việc có mục đích. Sĩ diện của một người mẹ muốn làm bao nhiêu điều tốt đẹp bằng hình thức nghệ thuật để cho những người thân, niềm vui lớn vô cùng. Và thế là niềm vui nọ nó lại sinh ra niềm vui kia.
Cả một đời người chẳng bao giờ hết niềm vui và chẳng bao giờ hết việc...
PV: Nghe chị nói thì quả thật chị đang rất vui, nhưng nghệ sĩ là những người có tâm hồn quá mong manh đa cảm, vì vậy làm sao mà ngày nối ngày vui cho được như chị nói?
NSND Lê Khanh: Nghề này cần phải nhạy cảm, nhưng nhạy cảm thì lại hay đau đớn, hay chạnh lòng, hay day dứt băn khoăn, đúng không? Vì mình quá nhạy cảm, buồn rầu thì đương nhiên, vui quá cũng mất ngủ... Yêu nhiều lúc nào cũng muốn chia sẻ, lúc nào cũng muốn làm điều gì đấy nếu không sẽ day dứt, đều ở trạng thái quá lên cả, không điều chỉnh được thì cái sự nhạy cảm đó nó lại hành lại chính mình.
Thế thì làm sao lạc quan, hồn nhiên được. Khi đi đường nhìn thấy chuyện gì đó không đẹp, không hay, người khác có thể bỏ qua nhưng người nghệ sĩ còn neo lại mãi, đặc biệt là cách ứng xử giữa con người với con người, thế nhưng cuối cùng để thoát ra những nỗi buồn phiền đeo bám, chính là người ta tìm ra được câu trả lời "vì sao?".
Tại sao người kia phải đi móc túi, tại sao người này nói bậy đến như thế, tại sao người kia lại hẹp hòi đến vậy. Có thể những người khác không tìm ra lý do vì sao, họ không quen có những câu trả lời đấy, nhưng nghề của Khanh và nghề y học có một điểm chung chắc chắn phải tìm ra nguyên nhân thì mới chữa được bệnh. Một đằng chữa bệnh thể xác, một đằng là chữa bệnh tâm hồn. Trong tất cả nỗi buồn người nghệ sĩ như Khanh tìm ra câu trả lời chỉ trong vòng một câu, không đao to búa lớn, cũng chẳng có triết lý sâu xa, chẳng qua chỉ vì cuộc sống họ vất vả quá thôi, cho nên họ hơi hẹp hòi, rồi họ không cởi mở, hoặc là phải làm những điều gì không phải. Một câu nói đơn giản nhưng hiệu quả lắm, có cả yếu tố thiền trong đấy. --PageBreak--
PV: Người ta chỉ thấy nghề diễn hào quang và nổi tiếng, nhưng thực chất đằng sau đó là góc tối? Những khuất lấp mà không mấy ai biết được, đó là sự nhọc nhằn, cay đắng và tủi nhục...?
NSND Lê Khanh: Để Khanh kể cho bạn nghe một câu chuyện. Tối hôm đó, Khanh luyện thi cho sinh viên buổi tập hôm đấy bắt đầu từ 7 giờ tối, vậy mà hơn 11 giờ đêm rồi mà học trò của mình diễn vẫn chưa ra vai. Khổ nỗi, mình làm nghề biểu diễn thấy các em diễn chưa ra, chưa đúng, chưa hay thì không thể nào chịu được.
Mình cảm thấy có lỗi, chừng nào các em chưa làm ra bài thì lỗi của mình càng lớn. Giá như mình không phải nghệ sĩ biểu diễn thì mình không nhìn thấy cái lỗi nó to. Mình giao hẹn với sinh viên là: "Cô không đầu hàng khi nào các em không đầu hàng, và ngược lại khi các em đầu hàng thì cô chịu, cô thôi".
Hôm ấy tập mãi một vai, có một cậu sinh viên tự dưng biến mất khỏi sân khấu phải đến gần 10 phút, nghề này cũng rất nhạy cảm, biết ngay chứ. Và khi cậu ấy xuất hiện nước mắt giàn giụa. Mình hỏi: "Em làm sao?". Cậu ấy không trả lời. "Thế em có tiếp tục được không? Nói với cô rồi chúng ta cùng nghỉ, cô biết giờ cũng quá khuya rồi".
Cậu ấy cũng không nói gì, giơ chân đá liền 3 cái vật ở trên sân khấu, một cái bàn, một chõng và một cái bục. Khanh hỏi cậu ấy: "Tại sao em lại làm như thế, em nói đi, cô không lên án hành động vừa rồi của em đâu. Cô không đánh giá gì về đạo đức ba cái hành vi vừa rồi, vì cô đang dạy em về nghề. Cô chỉ muốn em trả lời tại sao lại dẫn đến hành động ấy?!”. Ấp úng mãi cậu ấy mới nói được: "Em nhục quá". "Nhất trí, cô cũng đang nhục". Mình hỏi tiếp: "Tại sao nhục? Nghề này phải gọi được ra hết, lần lượt muôn vàn câu hỏi tại sao, khi trả lời được có nghĩa là khi đó em đã hiểu".
Cậu sinh viên bảo: "Mãi em không diễn ra cho đúng được, em nhục quá". Khi nghe học trò nói câu đấy thì mình tràn nước mắt, không giận gì hành vi ấy. Mình bảo học trò: "Cô rất buồn, cô chỉ lo nhất khi học ở đây một thời gian, các em nói với nhau: "Tưởng thế nào dễ thôi mà". Rồi các em đi nhận bộ phim đến 100 tập, các em trở thành ngôi sao, thành người nổi tiếng, người của công chúng với một khả năng hiểu biết như thế, may sao học sinh nói rằng "nhục quá".
Mình nói với cậu ấy: "Nghề này nhục thế đấy. Và em phải hiểu, phải thấm thía được cái nhục đấy thì em hẵng chọn nghề này. Hôm nay chỉ là nhục lần thứ nhất, còn nhục ê chề, còn thất bại thảm hại, ngã xuống và không đứng dậy được nếu như em không biết tự ái. Em ngã xuống người ta bước qua em, người ta đi lên người ta thành tài, còn em thì quay trở lại nơi mà em đã ra đi. Thậm chí, không quay trở lại được vì em trở thành người méo mó thất bại...
Có thể cô yêu cầu em quá cao và cô đã nói khi nào em đầu hàng thì cô mới thôi, vậy thì buổi học hôm nay ta dừng lại ở đây. Bây giờ đã khuya rồi, cô phải về, các con cô ở nhà không có ai chăm sóc, chồng cô cũng không hiểu sao giờ này vợ mình không có mặt ở nhà, sáng mai cô phải đến nhà hát, cô thấy là cô đã hết lòng với các em rồi”. Mình dắt xe ra đến gần cổng, nghe thấy tiếng chân bước theo, cậu sinh viên ấy chạy ra bảo: "Em xin lỗi cô, em quyết định học tiếp".
Một cảnh trong vở kịch “nhà búp bê” Ảnh: Nguyễn Đình Toán.
Lại một lần nữa mình tràn nước mắt vì học trò đã hiểu ra, mình đồng ý luôn: "Được rồi cô quay lại dạy". Khi đó đã là 12 giờ đêm rồi, mình tiếp tục dạy cho đến khi cậu ấy diễn tốt rồi mình dặn: "Ngày mai đúng như thế này thi cho cô. Không cần tốt hơn, chỉ thế này thôi nhé". Và buổi thi trả bài ngày hôm sau đã làm cho cả khán phòng rơi nước mắt.
PV: Tuổi thơ của Lê Khanh sinh ra ở Hà Nội chả liên quan đến đời sống thôn quê, mà sao chị lại thích tự tay trồng lúa, hay trồng các cây hoa màu đến vậy nhỉ?
NSND Lê Khanh: Khanh cũng tự đặt câu hỏi này nhiều lần, nó rất là lạ lùng, những hình ảnh về quê hương đất nước của người Việt lay động lòng người không phải là cảnh quan đô thị chính là cảnh dân dã thôn quê. Ngày trước mình đi đóng phim qua những ruộng hoa, cái nơi mà nó hấp dẫn người ta nhất không phải là những bông hồng trông kiêu xa, hay cũng không phải là hoa lay ơn lúc nào cũng kiêu hãnh vưon cao mà chính lại là những luống rau ở ruộng hoa cải bên sông.
Bao nhiêu năm mình sống trong thành phố mình ao ước có mảnh đất xinh xinh để trồng những dàn su su, trồng lúa, trồng rau. Nên đến khi có đất ở ngay vùng Phú Thượng đây thôi, thì mình be bờ để trồng lúa, chỉ be 1m2 đất thôi. Mình đi xin mạ để gieo và chỉ cho các con xem cây lúa nó lớn thế nào, rồi nó có đòng đòng ra sao. Khanh hay kể cho các con khi cây có đòng đòng mình lấy ra ăn ngon lắm.
Rồi mình tò mò xem cái củ su hào thân nó đang mảnh thế nhưng nó phình ra ở chỗ nào và lúc nào thì nó phình ra củ. Rồi cái cây hoa lơ mới kỳ diệu chứ, cái lơ trắng trắng xanh xanh để mình ăn nó là cây của hoa đấy hay là hoa của hoa đấy, thế là lại tò mò trồng một luống.
Mà mình mát tay lắm, trồng cây gì ra cây đấy, mua có 2.000 cây giống thôi mà quả nó đầy một giàn. Mướp đắng cũng thế nhặt rơi vãi vớ vẩn ở đâu đem về trồng quả đã len chi chít, thế là mình sung sướng quá mình chỉ để ngắm thành quả của mình thôi chứ không ăn...
PV: Chị là nghệ sĩ tài năng và rất đáng mến, chúc chị mãi tươi vui và thành công...
