Nỗ lực giải phóng mặt bằng "sạch" cho Dự án đường sắt tốc độ cao

Nỗ lực trong công tác giải phóng mặt bằng

Là một trong 18 xã, phường bị ảnh hưởng bởi dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam qua địa bàn tỉnh Nghệ An, xã Lam Thành có khoảng 180 hộ dân phải di dời đến nơi ở mới để nhường đất cho khoảng 6,6km chiều dài của dự án đi qua địa bàn. Ngay sau khi có chủ trương, địa phương này đã khẩn trương bắt tay vào công tác giải phóng mặt bằng (GPMB), xây dựng các khu tái định cư để sẵn sàng bàn giao mặt bằng sạch cho nhà đầu tư ngay khi dự án được triển khai thực hiện.

Ông Nguyễn Hữu Hà, Chủ tịch UBND xã Lam Thành cho biết, xác định công tác tái định cư là nhiệm vụ then chốt, cần đi trước một bước nên ngay sau khi có chủ trương triển khai dự án, chính quyền đã khẩn trương rà soát, lựa chọn vị trí, lập quy hoạch và phê duyệt 5 khu tái định cư trên cơ sở phù hợp với nhu cầu, nguyện vọng của người dân. Đầu tháng 1/2026, tất cả các khu tái định cư này đã đã được khởi công xây dựng và mục tiêu đến tháng 6/2026 sẽ hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật, đầu tư đồng bộ về giao thông nội bộ, hệ thống thoát nước, điện sinh hoạt… để bàn giao cho người dân. Được biết, tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ cho 193 hộ dân có đất bị thu hồi trên địa bàn xã Lam Thành ước tính gần 21 tỷ đồng.

Theo báo cáo của Sở Xây dựng Nghệ An, đến tháng 3/2026, tỉnh Nghệ An đã tiến hành khởi công, thi công xây dựng 8 khu tái định cư tại các xã Lam Thành, Hoàng Mai và Tân Châu. Theo tính toán sơ bộ, Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam đoạn qua Nghệ An có diện tích đất cần GPMB khoảng 519,2 ha, tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ ước khoảng 6.397 tỷ đồng. Số hộ dân bị ảnh hưởng lên tới khoảng 2.150 hộ, trong đó có 1.782 hộ phải bố trí tái định cư.

Để đáp ứng nhu cầu chỗ ở mới cho người dân, toàn tỉnh dự kiến xây dựng 41 khu tái định cư với tổng diện tích hơn 102 ha, tổng mức đầu tư khoảng 1.450 tỷ đồng. Đến nay, tại 16 xã, phường phải bố trí khu tái định cư, công tác khảo sát, lựa chọn địa điểm xây dựng đã được triển khai khá đồng bộ; 100% xã, phường đã được chấp thuận chủ trương khảo sát, lựa chọn địa điểm và đã phê duyệt xong nhiệm vụ quy hoạch chi tiết. Đến nay, đã có 8 khu tái định cư hoàn thành toàn bộ công tác GPMB; 6 khu hoàn thành kiểm kê, áp giá và công khai phương án bồi thường và 5 khu đang triển khai kiểm kê tại thực địa.

Trong khi đó, với chiều dài hơn 103km, dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam cũng ảnh hưởng đến 12 xã, phường của tỉnh Hà Tĩnh. Để triển khai dự án qua địa bàn, tỉnh Hà Tĩnh dự kiến thu hồi khoảng 764,12 ha đất, ảnh hưởng khoảng 1.800 hộ dân, gần 1.300 hộ phải di dời, tái định cư; cất bốc 4.000 ngôi mộ. Địa phương này đã quy hoạch, xây dựng 35 khu tái định cư để phục vụ việc di dời các hộ dân đến nơi ở mới nhường đất cho dự án.

Tính đến thời điểm này, đã có 34 khu tái định cư được phê duyệt quy hoạch, riêng khu tái định cư tại TDP Liên Vinh tại phường Hà Huy Tập đã hoàn thiện thủ tục và triển khai thi công, giá trị sản lượng đạt khoảng 60%, theo tiến độ đề ra đến ngày 31/5/2026 phải hoàn thành hạ tầng kỹ thuật. Khu tái định cư này được khởi công vào ngày 19/8/2025, có diện tích 3,8ha, tổng mức đầu tư 37 tỷ đồng, được thiết kế với hạ tầng đồng bộ gồm hệ thống giao thông, điện, nước, chiếu sáng... với 57 lô đất cho các hộ dân.

Tại các địa phương khác trên toàn tỉnh, các tổ giúp việc, ban chỉ đạo đã làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, lấy ý kiến nhân dân nên về cơ bản, người dân đồng tình với phương án đền bù, giải phóng mặt bằng khu tái định cư nên công tác này đang được triển khai theo đúng trình tự, từng bước tháo gỡ những khâu then chốt.

Cần sớm thống nhất phương án hướng tuyến

Theo cơ quan chức năng của Nghệ An cũng như Hà Tĩnh, đến thời điểm hiện nay các địa phương này đều đã làm tốt công tác GPMB. Về cơ bản, các hộ dân bị ảnh hưởng đều đồng thuận với việc sẵn sàng nhường đất cho dự án trọng điểm quốc gia. Đối với Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam qua các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh đến nay chưa xảy ra tình trạng người dân cố tình xây dựng, cơi nới các công trình, hạ tầng kỹ thuật trong phạm vi bị ảnh hưởng để nhận tiền đền bù – tình trạng này vốn diễn ra thường xuyên khi triển khai các dự án trước đây như cao tốc Bắc – Nam, đường dây 500kV mạch 3 từ Quảng Trạch đến Phố Nối...

Tuy nhiên, khó khăn và vướng mắc lớn nhất hiện tại tại các địa phương này nói riêng và trên toàn tuyến dự án đi qua trong cả nước là đến nay, công tác di dời hệ thống hạ tầng kỹ thuật vẫn đang “đứng yên” do hướng tuyến chính thức của dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam chưa được phê duyệt. Nỗi lo này hiện hữu khi công tác di dời hạ tầng kỹ thuật luôn là “điểm nghẽn” lớn, ảnh hưởng đến tiến độ thi công, đặc biệt là công tác di dời các công trình điện.

Khái quát sơ bộ của Sở Công thương Hà Tĩnh cho thấy, khối lượng lưới truyền tải bị ảnh hưởng trên tuyến qua địa bàn khoảng 8,2 km với 26 điểm; lưới điện phân phối bị ảnh hưởng khoảng 21 km với 69 điểm, trong đó bao gồm 1 trạm biến áp 110 kV và 10 trạm biến áp trung áp. Ngoài ra, lưới điện hạ áp cũng bị ảnh hưởng với chiều dài khoảng 25 km, tổng kinh phí khái toán di dời hệ thống điện qua địa bàn Hà Tĩnh là hơn 1.800 tỷ đồng. Khối lượng lưới điện phải di dời để phục vụ dự án đoạn qua Hà Tĩnh rất lớn, trong khi tiến độ Chính phủ yêu cầu khẩn trương - cơ bản bàn giao mặt bằng trong tháng 12/2026.

Tuy vậy, đến nay hướng tuyến chính thức của dự án vẫn chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, chủ đầu tư chưa bàn giao mốc GPMB. Điều này đặt ra áp lực lớn với các cơ quan quản lý, đơn vị vận hành điện và chính quyền địa phương. Dựa trên hướng tuyến sơ bộ, các đơn vị quản lý vận hành lưới điện tại Hà Tĩnh đã phối hợp triển khai các phần việc để di dời lưới điện phục vụ GPMB dự án. Tuy nhiên, do dự án chưa có hướng tuyến chính thức nên các đơn vị còn lúng túng, bị động. Điện lực Hà Tĩnh tiến hành khảo sát, đánh giá thực tế tại hiện trường dựa trên hướng tuyến sơ bộ, xác định có 26 điểm lưới điện truyền tải bị ảnh hưởng, trong đó có 17 điểm giao chéo với đường dây 220kV và 9 điểm giao chéo với đường dây 500kV tại 10 xã, phường. Cùng với đó, sẽ có 69 điểm thuộc lưới điện phân phối và 25 km lưới điện hạ áp bị ảnh hưởng dự án và 1 điểm giao với trạm biến áp 110kV.

Ông Tôn Quang Ngọc, Chủ tịch UBND phường Nam Hồng Lĩnh cho biết thêm, hệ thống hạ tầng kỹ thuật qua địa bàn có điểm giao với trạm biến áp 110kV. Địa phương đã thống nhất với Công ty Điện lực Hà Tĩnh xác nhận sơ bộ địa điểm trạm biến áp 110kV Hồng Lĩnh và phần đường dây 110 kV sau khi GPMB dự án. Tuy nhiên, do chưa có mốc bàn giao mặt bằng nên chưa thể triển khai đo đạc, kiểm đếm, áp giá, phê duyệt phương án bồi thường đối với phạm vi GPMB.

Đến thời điểm này, chủ đầu tư – Ban QLDA đường sắt (Bộ Xây dựng) vẫn chưa bàn giao mốc GPMB tại thực địa nên các công việc đo đạc, kiểm đếm, áp giá, phê duyệt phương án bồi thường đối với phạm vi GPMB, chưa đủ điều kiện triển khai. Các địa phương hiện đang triển khai nhiệm vụ GPMB theo ranh giới sơ bộ bước nghiên cứu tiền khả thi dự án. Đặc biệt, khối lượng GPMB của đoạn tuyến đi qua địa bàn các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh là rất lớn, trong khi tiến độ mà Chính phủ yêu cầu rất khẩn trương nên đây là áp lực lớn đối với các địa phương trong việc hoàn thành nhiệm vụ GPMB, bảo đảm tiến độ dự án.

Để dự án triển khai đúng tiến độ, các địa phương này mong muốn Chính phủ, Chủ đầu tư sớm thống nhất phương án hướng tuyến đoạn qua địa bàn và triển khai cắm mốc GPMB tại thực địa, bàn giao cho địa phương để làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo, hạn chế phát sinh điều chỉnh. Đồng thời, tạo điều kiện cho các địa phương tổ chức kiểm đếm, lập và thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đúng tiến độ đề ra.