I. Đã hơn hai ngày trôi qua, song những ai có việc đi qua Trung tâm thương mại Hải Dương (số 2, đường Thống Nhất, phường Lê Thanh Nghị, TP Hải Dương) - một trong những biểu tượng của thành phố trẻ, năng động - hẳn vẫn còn rất xót xa trước cảnh tượng hoang tàn, hậu quả của vụ hỏa hoạn để lại.
Đám cháy được phát hiện vào khoảng 3 giờ sáng ngày 15/9. Và mặc dù lực lượng chức năng tỉnh Hải Dương đã kịp thời điều nhiều xe cứu hỏa khẩn trương tới hiện trường chữa cháy song đến khi đám cháy được khống chế, thì hàng trăm gian hàng của tiểu thương nơi đây đã ra tro. Bên ngoài, những tấm pano cháy sém, ám khói đen kịt. Phía trong, một màu đen bao trùm khắp bốn tầng của trung tâm thương mại. Những thảm bụi dày, những cột thép, khung thép còn trơ lại khiến khung cảnh chẳng khác nào trong những cuốn phim kinh dị. Một góc phía tây của trung tâm dài khoảng 100 m, sâu 30 m đã bị sập hoàn toàn.
Là người sinh ra và lớn lên ở TP Hải Dương, tôi được chứng kiến sự hình thành, phát triển của Trung tâm thương mại từ khi còn là một bãi đất hoang. Cuối những năm 80 của thế kỷ trước, nơi đây là chợ nông sản của thành phố. Cho đến năm 1998, Trung tâm thương mại được khởi công và hoàn thành vào năm 2001. Trung tâm có 3 tầng chính và một tầng tum. Tầng 1 chuyên buôn bán hàng tạp hóa, điện tử, đồng hồ, quần áo, hàng mã...; tầng 2 chuyên kinh doanh quần áo, dày dép; tầng 3 bán đồ nội thất; tầng tum kinh doanh hoạt động thể dục thể hình.
Sau hơn chục năm, Trung tâm thương mại rộng trên 12.000m2 này đã ngày một sầm uất, trở thành một trong những nơi giao thương đông đúc nhất của TP Hải Dương. Tôi vẫn còn nhớ rõ chỉ cần bước từ ngoài đường vào bậc tam cấp của trung tâm là có thể chứng kiến một "núi" hàng hóa ập vào mắt. Những kiốt nằm san sát nhau, chỉ chừa một lối đi nhỏ. Ban ngày cũng như ban đêm, đèn đuốc sáng trưng. Người dân ở các huyện khi lên thành phố chơi, hầu như ai cũng phải ghé vào trung tâm thương mại cho biết.
Tuy nhiên, cũng sau một vài lần mua sắm tại trung tâm, lúc nào tôi cũng có nỗi lo lắng mơ hồ rằng, nếu xảy ra hỏa hoạn thì e là khó cứu. Vì trong "núi" hàng hóa ấy, đa phần đều là những thứ rất dễ cháy như sạp quần áo, vải vóc; sạp giày dép; đồ gỗ nội thất; đồ điện tử… Bên cạnh đó ban ngày xung quanh Trung tâm thương mại bị bao vây bởi hàng trăm hàng quán ăn uống, cùng một chợ bán nông sản, thực phẩm. Còn ban đêm, khi các hàng quán đã dọn đi, các kiốt đều được khóa kỹ. Nỗi lo lắng của tôi đã thành sự thực, vào đêm 15/9 vừa qua. Ông Nguyễn Mạnh Hiển - Chủ tịch UBND tỉnh Hải Dương khẳng định đây là vụ hỏa hoạn lớn nhất của tỉnh Hải Dương từ trước đến nay.
Mặc dù không gây thiệt hại về người, song những mất mát của hơn 500 tiểu thương tại đây quả không hề nhỏ. Chia sẻ với chúng tôi, bà Nguyễn Thị Lộc, chủ quầy hàng bán giày dép cho biết: “Gia đình bà kinh doanh mặt hàng này đã được hơn 20 năm, từ khi chưa có trung tâm thương mại này. Sau khi trung tâm hoàn thành, được sự vận động của các cấp chính quyền, bà chuyển toàn bộ "cơ ngơi" từ chợ Phú Yên ra đây. Hiện ngoài sạp hàng của bà, còn hai cô con gái của bà cũng đang kinh doanh mặt hàng giày dép. Cô em ở tầng một, cô chị ở tầng hai. "Bao nhiêu vốn liếng tôi đã dồn vào mua hàng để chuẩn bị bán dịp Tết Nguyên đán tới. Giờ cháy hết là cụt vốn. Đau xót quá chú ơi…" - bà Lộc nói mà mắt rưng rưng.
Chị Phạm Thị Vân, tiểu thương bán mỹ phẩm ứa nước mắt nói: "Chúng tôi có hai gian hàng bán ở đây, cũng kinh doanh 5-6 năm rồi. Mấy hôm trước tôi vừa thu được hơn trăm triệu tiền hàng, chưa kịp mang về nhà nay đã ra tro".
Chủ cửa hàng điện tử Thủy Thắng, chị Phạm Thị Thủy kể với chúng tôi mà giọng còn chưa hết bàng hoàng. Hai vợ chồng chị có 4 kiốt trong trung tâm, tổng số tiền hàng lên đến 2 tỉ đồng. Ngoài ra còn có 250 triệu đồng tiền mặt. Chỉ sau một đêm mà vợ chồng chị trắng tay. "Không biết những ngày tới chúng tôi sẽ sống bằng gì đây" - chị nói.
Theo Đại tá Phạm Văn Loan, Phó giám đốc Công an tỉnh Hải Dương, sơ bộ ban đầu đánh giá thì nguyên nhân xảy ra vụ cháy có liên quan đến hệ thống điện. Khả năng đám cháy xuất phát từ kiốt bán vải của chị Nguyễn Thị Huệ (SN 1964) ở phố Thống Nhất. Sau khi phát hiện ngọn lửa bùng lên, nhân viên bảo vệ đã dùng bình chữa cháy nhưng không dập được. Sau đó, bảo vệ báo cáo lực lượng PCCC Công an tỉnh. Khoảng 3 giờ 35 phút, lực lượng PCCC Công an tỉnh đã có mặt tại hiện trường và huy động phương tiện, lực lượng chữa cháy của Công ty Xăng dầu K132, Công ty Cổ phần Nhiệt điện Phả Lại, tỉnh Hưng Yên để chữa cháy. Nhưng ngọn lửa quá to, phải đến 11 giờ trưa đám cháy mới cơ bản được khống chế.
Đại tá Phạm Văn Loan cho biết, từ vụ cháy này cần rút kinh nghiệm. Theo đó, phải tiến hành rà soát việc phòng cháy ở tất cả các chợ trên địa bàn tỉnh. Riêng Trung tâm thương mại Hải Dương từng được Sở Công thương, Công an tỉnh kiến nghị tăng cường công tác PCCC nhưng một số việc đến trước vụ cháy xảy ra vẫn chưa được khắc phục.
II. Có một thực tế là, công tác PCCC ở các chợ, trung tâm thương mại mặc dù luôn được chỉ đạo sát sao, nhưng vẫn còn rất nhiều vấn đề cần phải khắc phục nếu như không muốn xảy ra những hậu quả đáng tiếc.
Riêng địa bàn TP Hà Nội từ đầu năm đến nay đã xảy ra ít nhất hai vụ cháy chợ. Ngày 22/8 vừa qua, một vụ cháy lớn đã xảy ra tại chợ Vồi (huyện Thường Tín). Bà con tiểu thương ở đây cho biết lửa bắt đầu bùng lên từ khu vực kinh doanh quần áo. Do tại đây có nhiều đồ dễ cháy nên lửa lan rất mạnh. Khoảng 30 phút sau khi nhận được tin báo, lực lượng Cảnh sát PCCC mới tiếp cận được hiện trường. Do cháy lớn nên 2 dãy bán hàng, gồm 16 cửa hàng đã bị thiêu rụi.
Trước đó, tại khu vực chợ Trời (Hai Bà Trưng, Hà Nội) xảy ra vụ cháy tại cửa hàng chuyên buôn bán phụ tùng ôtô cũng khiến bà con tiểu thương toát mồ hôi. Rất may lực lượng Cảnh sát PCCC đã có mặt kịp thời và dập tắt được đám cháy.
Theo khảo sát của chúng tôi, nhiều chợ ở TP Hà Nội hiện có nguy cơ cháy rất cao. Đơn cử như khu chợ T.C. (Ba Đình, Hà Nội). Với một khuôn viên chẳng lấy gì làm rộng rãi, hàng trăm tiểu thương với đủ thứ hàng, từ hàng ăn sẵn cho đến hàng khô, rồi đồ gia dụng, quần áo, giày dép… nằm san sát nhau. Xung quanh là khu tập thể đông đúc với những con đường rất hẹp. Nói dại nếu có hỏa hoạn thì không biết chạy đi đâu. Tôi hỏi một tiểu thương bán quần áo trong chợ rằng: "Bác có lo hỏa hoạn không?". Bà chỉ vào khu vực ban quản lý chợ, nơi treo tòn ten vài chiếc bình cứu hỏa bảo: "Cháy làm sao được hả cháu"!
Chị Hương nhà trên phố Huế (Hai Bà Trưng, Hà Nội) thường xuyên đi chợ H thì bày tỏ: "Mỗi lần đi chợ H là tôi cứ lo ngay ngáy. Quần áo treo kín cả ổ cắm điện, hàng hóa để kín cả lối đi... Chỉ cần một kiốt không đảm bảo thì hiểm họa cháy là hiển nhiên rồi".
Chợ Đ.X. (quận Hoàn Kiếm) có bốn mặt tiếp giáp với các đường: Hàng Đường, Hàng Khoai, Nguyễn Thiện Thuật và Cầu Đông. Tuy vậy chỉ riêng mặt phía Hàng Đường là thông thoáng, ba mặt còn lại đều bị chiếm dụng. Mặt tiền phố Nguyễn Thiện Thuật là các gian hàng tôm cá tươi sống. Mặt tiền phố Cầu Đông bị bà con tiểu thương bày hàng ra hết vỉa hè. Mặt tiền phố Hàng Khoai là một dãy hàng chục kiốt mái tôn để bán chợ đêm, trông xe ngày. Điều này cho thấy nếu xảy ra sự cố cháy nổ, việc ứng cứu sẽ không được thuận lợi. Đó là chưa kể hàng chục cột cứu hỏa đặt dọc hành lang chợ đã biến thành nơi xếp hàng hóa của bà con tiểu thương...
Theo thống kê của cơ quan chức năng, khá nhiều vụ cháy trên địa bàn thủ đô Hà Nội là do chập điện. Quan sát bằng mắt thường cũng có thể thấy dây dẫn điện của các hộ kinh doanh trong chợ quá nhỏ, cũ, lại mắc gần các sạp hàng, cửa hàng bán vật liệu dễ cháy. Khi đường dây bị quá tải, dễ dẫn đến hiện tượng chập cháy. Một số chủ hàng thường xuyên để quên các thiết bị điện hoạt động như đèn, quạt... hoặc không ngắt cầu dao khi đóng cửa ra về, cho nên đã vô tình làm tăng nguy cơ cháy nổ.
Trao đổi với chúng tôi, một cán bộ thuộc Ban quản lý chợ Cầu Giấy cho biết, nguyên nhân dẫn đến cháy nổ tại các chợ thì có nhiều. Một trong số đó là sự thiếu đồng bộ trong việc xây dựng cũng như trong công tác PCCC. Đơn cử như tại chợ Cầu Giấy, mặc dù đã nhiều lần cải tạo nâng cấp sửa chữa song hệ thống đường tải điện nhiều khi không đáp ứng được nhu cầu sử dụng. Cách đây hai năm đã có sự cố xảy ra đối với đường dây điện ở đây. Do khi thiết kế đường dây thì các hộ chủ yếu sử dụng điện và quạt máy nên hệ thống vẫn bình thường. Nhưng sau đó một số chủ kiốt sử dụng thêm tủ lạnh, tủ bảo ôn… thì dĩ nhiên hệ thống sẽ không tải nổi. "Ngoài ra bà con còn đòi lắp cả… máy điều hòa nhiệt độ thì hệ thống làm gì chả quá tải" - vị này cho hay.
Bên cạnh đó, một số tiểu thương còn chủ quan trong việc chữa cháy. Khi có sự cố xảy ra, đúng theo hiệu lệnh chữa cháy là phải hô to, đánh kẻng… để báo có cháy. Song thực tế khi hệ thống điện bị chập, cháy thì một số chủ kiốt vẫn "bẽn lẽn" lên tìm ban quản lý, lịch sự gõ cửa rồi ỏn ẻn: "Anh ơi, có cháy!?". Ngoài ra, việc mua bảo hiểm phòng cháy cũng hầu như ít được các tiểu thương quan tâm.
Thiếu tướng Đỗ Văn Sơn, Cục trưởng Cục Cảnh sát PCCC và cứu nạn, cứu hộ, Bộ Công an (C66) từng chia sẻ với báo chí: "Việc PCCC không chỉ là trách nhiệm của lực lượng công an, quân đội mà là trách nhiệm của toàn dân, trong đó, vai trò của nhân dân, công tác đảm bảo an toàn, PCCC, xử lý cháy nổ tại chỗ rất quan trọng".
Để hạn chế sự gia tăng về số vụ và thiệt hại do cháy, theo lãnh đạo Cục C66: Các địa phương phải đẩy mạnh việc tập huấn, tổ chức diễn tập PCCC tại các chung cư, cao ốc, nhà máy, trung tâm thương mại. Các tổ dân phố, khu dân cư, ban quản lý các tòa nhà, khu chợ…, cần phối hợp với cơ quan chức năng tổ chức bồi dưỡng kiến thức chữa cháy, phương pháp xử lý các tình huống cháy nổ cho người dân. Chữa cháy tại chỗ hiệu quả là yếu tố quan trọng không để xảy ra cháy lớn, giảm thiệt hại về người và tài sản, đồng thời giúp cơ quan chức năng thuận lợi hơn trong chữa cháy, cứu hộ, cứu nạn
