Những chuyện thực sự còn ít được biết

Tháng 1/1921, những người Mỹ hưởng ứng lời mời tới dự tuyển làm nhân viên đăng nặc danh trên tờ "New York Times" đã nhận được thư với những chỉ dẫn cụ thể: lên ô tô bus ở ngoại ô New York tới một tòa nhà khiêm nhường dạng như nhà máy và hỏi một ông Stivenson nào đó.

Edison khởi nguồn hình thức thi thống nhất

Những người dự tuyển không cần mang theo bất cứ một bằng cấp hay một lá thư giới thiệu nào. Họ chỉ phải trả lời 163 câu hỏi rất đa dạng. Chỗ nào có diện tích lớn hơn, Australia hay Greenland? Thùng đựng dầu hỏa làm từ loại gỗ cây gì? Cơm dừa khô là gì? James Watt từng phát minh ra cái gì? Ngọn núi nào cao nhất thế giới? Cái gì có ở Mỹ?  Hoá ra là nhà sáng chế Edison đang tuyển nhân viên làm việc cho mình và sẽ nhận những ai trả lời được phần lớn bộ câu hỏi (test) do chính ông lập ra.

Đại đa số những người đến dự tuyển đã làm thất vọng Edison. Trong số 718 người tới chỉ có 57 người ít nhiều đã trả lời được hơn 70% số câu hỏi (đó là ngưỡng mà thấp hơn nhà sáng chế lừng danh từ chối nhận vào làm việc). Và chỉ có 32 người trả lời đúng hơn 90% số câu hỏi. Edison cũng dùng các bộ câu hỏi riêng để kiểm tra cả những nhân viên đã được vào làm việc với ông. Những ai không có được đủ số điểm cần thiết sẽ được nhận tiền lương cho một tuần rồi bị sa thải.

Mặc dầu những người tham gia dự tuyển được yêu cầu không tiết lộ nội dung của bộ câu hỏi, nhưng vẫn có ai đó trong số họ đã chuyển test cho các cơ quan báo chí. Và rất nhiều độc giả của các cơ quan báo chí ấy bắt đầu tự kiểm tra kiến thức của mình theo các test mà Edison đã biên soạn. Các câu hỏi ấy cũng được đưa cho những nhân vật nổi tiếng và các viên chức chính phủ để bóc trần những lỗ hổng kiến thức của họ. Từ sau chuyện của Edison, các loại test khác nhau đã trở thành mốt thời thượng. Hãng Kodak cũng sử dụng test để tuyển nhân viên. New Jersey đã bắt đầu sử dụng test để kiểm tra tri thức của tất cả những ai muốn vào làm việc cho công sở.

Nhà sáng chế Edison.
Nhà sáng chế Edison.

Về sau nhà tâm lý học Carl Brigham, người soạn test cho bang New Jersey , đã biên soạn test dành cho học sinh phổ thông mà những nguyên tắc chính của nó đã được áp dụng ở nhiều nước và về sau đã trở thành kỳ thi thống nhất toàn quốc. Edison vô hình trung đã là người khởi xướng ra những kỳ thi thống nhất toàn quốc dành cho học sinh ở nhiều quốc gia.

Năm 1921, khi nhà bác học thiên tài Albert Einstein sang thăm Mỹ, các nhà báo đã đưa cho ông test mà Edison đã biên soạn. Nghe xong tất cả những câu hỏi đó, Einstein đã nói rằng, ông không định ghim trong đầu những kiến thức như tốc độ âm thanh một khi giá trị chuẩn xác của nó luôn có thể tìm thấy trong các cuốn sách tra cứu.

Từ tình huống này đã nảy sinh giai thoại về việc, khi Edison gặp Einstein và ra một số câu hỏi trong test do mình biên soạn cho nhà vật lý vĩ đại  thì Einstein đã rầu rĩ bảo rằng có lẽ ông không thể nào xứng đáng với vị trí làm nhân viên cho Edison! Thực ra, Edison và Einstein chưa từng gặp nhau trong đời thực, dẫu rằng đã nói sau lưng về nhau những lời rất trọng thị.

Năm 1929, Edison tuyên bố tổ chức cuộc thi toàn quốc để tìm người xứng đáng với danh hiệu "học sinh thông minh nhất nước Mỹ". Trong Ban giám khảo có nhà phát minh vĩ đại, chủ hãng xe hơi Henry Ford, phi công Charles Lindbergh và người sáng lập ra hãng Kodak, George Eastman. Người giành được chiến thắng trong số 49 học sinh đã lọt vào vòng chung kết là chàng trai 16 tuổi Wilber Huston và đã được nhận học bổng để tiếp tục học lên ở Trường Đại học Kỹ nghệ Massachusetts . Về sau, Huston trở thành một trong những người lãnh đạo của Cơ quan Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA).

Copernik sáng chế ra… bánh mì kẹp  nhân (butterbrot)

Nikolaus Copernicus vẫn được biết tới như một nhà thiên văn học vĩ đại, người lập nên học thuyết nhật tâm. Thế nhưng, theo hai nhà nghiên cứu lịch sử y học Handa và Kunin, tác giả của bài báo đã đăng trong ấn phẩm nghiêm túc "Tạp chí của Hiệp hội Y học Mỹ", Copernicus xứng đáng được tôn vinh không kém với tư cách là người đã sáng chế ra… bánh mỳ kẹp nhân. Sáng chế này do ông thực hiện vì những mục đích y học. Giả thuyết của hai nhà sử học như sau:

Thời trẻ, Copernicus đã nghiên cứu về y học trong hai năm tại  Trường Đại học Padua ở Italia nhưng rồi cũng không nhận được bằng bác sĩ. Sau vụ việc này, Giám mục Lucas Watzenrode, chú của Copernicus, đã nhờ ảnh hưởng cá nhân để đưa nhà khoa học vĩ đại tương lai vào làm mục sư trong nhà thờ Fromborg và đồng thời làm chỉ huy ở pháo đài Allenstein.

Tháng 4/1520, pháo đài này bị vây hãm bởi quân Hiệp sĩ Teuton. Sau vài tháng trong cảnh khốn cùng, ở pháo đài đã phát sinh dịch bệnh bí hiểm, không rõ nguồn gốc, dù không làm nhiều người chết nhưng lại lan rất rộng. Những thứ thuốc thông thường đã được Copernicus sử dụng không mang lại hiệu quả. Thế là Copernicus quyết định nghiên cứu sâu về nguyên nhân gây bệnh. Vị bác sĩ thiên văn học này có rằng, nguyên nhân có thể nằm ở trong các thức ăn. Copernicus đã chia các cư dân trong pháo đài thành những nhóm nhỏ và cách ly họ với nhau rồi chia cho ăn theo những khẩu phần khác nhau. Kết quả cho thấy, chỉ có một nhóm không bị mắc bệnh, đó là nhóm không ăn bánh mì.

Trong trường hợp này, để phòng bệnh, thì dễ nhất là không ăn bánh mì. Tuy nhiên, trong điều kiện của một pháo đài bị bao vây, không thể làm như thế được vì không có lương thực khác thay thế khi bánh mì đen là đồ ăn chính yếu của mọi người. Khi đi tuần tra trên những hành lang dài, leo lên những cầu thang hẹp của pháo đài, những chiến sĩ bảo vệ pháo đài lắm khi đánh rơi khẩu phần bánh mì của mình xuống đất và đành phải nhặt lên, thổi bụi đi rồi ăn.

Copernicus nghĩ rằng, có lẽ do những bụi bẩn bám vào bánh mì như thế đã gây nên dịch bệnh. Ông nảy ra một sáng kiến, có lẽ nên quết vào bánh mì đen một thứ thức ăn nào đó màu sáng để nếu bụi bẩn bám vào thì có thể nhìn ra ngay. Và khi đó có thể gạt cả bụi bẩn cùng lớp thức ăn màu sáng đó. Và Copernicus đã chọn bơ làm lớp thực phẩm lót đó. Thế là loại bánh mì kẹp nhân đã ra đời. Và chẳng bao lâu sau dịch bệnh đã chấm dứt trong pháo đài.

Binh lính của Hiệp sĩ Teuton đã không chiếm được pháo đài cũng như không biết được bí quyết của bánh mì kẹp nhân. Khi pháo đài đã thoát khỏi cảnh bị bao vây, lãnh đạo Hiện hội bác sĩ và dược sĩ Adolf Buttenad từ Leipzig tới đây để tìm hiểu nguyên nhân thắng dịch bệnh. Và Copernicus đã chia sẻ cho ông kinh nghiệm của mình.

Hai năm sau khi nhà thiên văn học vĩ  đại qua đời, năm 1545, sau một cuộc chiến giữa các lãnh chúa Đức, dịch bệnh tương tự đã xuất hiện. Buttenad nhớ lại kinh nghiệm của Copernicus và bắt đầu tuyên truyền món bánh mì kẹp nhân. Lần này thì món bánh mì như thế không giúp làm chấm dứt dịch bệnh nhưng bản thân nó đã được rất nhiều người ưa chuộng. Từ đó, bánh mì kẹp nhân với nhiều loại thực phẩm khác nhau đã trở thành món ăn khoái khẩu của nhiều  thời đại ở nhiều nước.--PageBreak--

Đời là thế

Tạp chí Pháp "C'est la vie" đã công bố những số liệu thống kê về việc một người châu Âu điển hình đã sống cuộc đời kéo dài trung bình là 70 năm của mình như thế nào.

Theo đó:

- 30 năm đứng;

- 23 năm nằm;

- 17 năm ngồi;

- 16 năm đi;

- 8-9 năm làm việc;

- 6-7 năm ăn;

- Từ 3 tới 6 năm (tuỳ theo khoảng cách từ nhà tới nơi làm việc) ở trên các phương tiện giao thông đô thị 170 ngày đêm chờ ở bến tàu xe nếu tính rằng thời gian giữa các chuyến tàu xe không kéo dài hơn 10 phút;

- 2 năm trò chuyện;

- 2.128 ngày đêm (tức là hơn 6 năm) ngồi trước máy thu hình;

- 623 ngày đêm cười;

- 560 ngày đêm nấu ăn;

- 500 ngày đêm cảm lạnh;

- 504 ngày đêm dính dáng tới chuyện yêu đương;

- 440 ngày đêm học (loại trừ ở trường phổ thông);

- 420 ngày đêm bị mắc những căn bệnh nghiêm trọng hơn là cảm lạnh;

- 405 ngày đêm học ở trường phổ thông;

- 375 ngày đêm tham gia các lễ kỷ niệm gia đình hoặc xã hội;

- 305 ngày đêm điền vào các văn bản kê khai khác nhau;

- 250 ngày đêm đọc sách báo;

- 180 ngày đêm trò chuyện điện thoại;

- 177 ngày đêm (nếu là đàn ông) hay 531 ngày đêm (nếu là phụ nữ) tốn cho việc mặc quần áo;

- 140 ngày đêm đứng xếp hàng và cũng từng ấy thời gian (nếu là đàn ông) tốn cho việc cạo râu;

- 117 ngày đêm (đàn ông) hoặc 531 ngày đêm (phụ nữ) tốn cho việc tắm rửa;

- 110 ngày đêm làm tình;

- 108 ngày đêm chải đầu;

- 92 ngày đêm đánh răng;

- 50 ngày đêm khóc;

- 3 - 6 ngày đêm điền bảng kê khai thuế;

- 3 ngày đêm nhìn vào đồng hồ…

Để hút hết máu của một người, cần tới 1.200 nghìn con muỗi. Ở vùng đài nguyên Bắc Cực, trong giai đoạn ngập tràn muỗi cũng phải cần tới gần hai giờ mới huy động được từng ấy con muỗi.

Thành phố bóng tối

Thành phố Rattenberg ở Áo (chỉ có 440 cư dân, là thành phố nhỏ nhất nước này) nằm ở giữa các quả núi sâu đến mức suốt cả mùa đông, kể từ tháng 11, không hề có một tia nắng nào lọt vào đó. Đây là đô thị duy nhất trên thế giới ở xa hai cực trái đất nhưng lại có tình trạng tương tự như ban đêm vùng cực về mùa đông và tới mùa hè thì lại không được đền bù bằng tình trạng ban ngày vùng cực. Thành phố Rattenberg được bắt đầu xây dựng từ thế kỷ XIV tại một nơi kín đáo để tránh khỏi những đám trộm cướp đang hoành hành thời đó ở châu Âu.

Cách đây vài năm đã xuất hiện dự án đặt lên trên núi khoảng 15-30 tấm gương lớn quay theo hướng mặt trời để phản chiếu ánh sáng vào thành phố nhưng do không tìm được nguồn kinh phí đủ lớn để thực hiện nên cho tới nay, cư dân thành phố này trong mùa đông vẫn phải chịu cảnh sống suốt cả ngày đêm trong bóng tối.

Tòa nhà chọc trời đầu tiên

Tòa nhà chọc trời đầu tiên trên thế giới chỉ có 9 tầng nhưng cũng đã là toà nhà chọc trời (skyscraper). Vấn đề là ở chỗ, các tòa nhà chọc trời, hay như các chuyên gia vẫn nói, các tòa nhà cao tầng, có chung một đặc điểm chính yếu: bộ khung thép mà các bức tường neo vào đó. Nếu ở các tòa nhà bình thường, tường phải giữ trên mình trọng lượng của nó và của cả toà nhà thì ở các tòa nhà chọc trời, bộ khung thép gánh chịu phần trọng lực chủ yếu. Còn các bức tường có thể được dựng nên từ những vật liệu tương đối nhẹ và không cần chắc chắn lắm và không phải bị lực kéo trĩu xuống dưới nhiều. Tòa nhà đầu tiên như vậy đã được xây dựng ở Chicago vào khoảng những năm 1883 - 1885.

Tiếp theo đó là một tòa nhà 10 tầng (66m), cũng được xây dựng ở Chicago . rồi tới năm 1895, tại thành phố Milwaukee đã xuất hiện một tòa nhà chọc trời cao tới 107m. Và chẳng bao lâu sau tại New York đã xây dựng toà nhà chọc trời 30 tầng, cao tới 119m

Khương Đình

Các tin khác

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Doanh nghiệp bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Doanh nghiệp bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động kinh doanh và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà doanh nghiệp không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Cuối tháng 12/2025, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025. Kết quả này cho thấy nhiều thông tin giá trị, bổ khuyết cho nhiều kiến giải trước đây. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta đã thực sự đủ cơ sở tư liệu khoa học để góp phần nghiên cứu phục dựng di tích điện Kính Thiên? Câu chuyện này sẽ cần thời gian dài mới có thể trả lời một cách thỏa đáng.