Nhiều cách để sống lâu

Khoa học hiện đại về nguyên tắc có thể giúp con người “điều phối” được quá trình già đi, đó là ý kiến của nhà lão khoa học người Mỹ Aubrey de Grey, TBT tạp chí Rejuvenation Research. Theo ông, hiện con người đã sinh ra trên thế giới có thể thọ tới 150 tuổi.

Trong bản báo cáo trình bày tại Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Anh, nhà lão khoa học người Mỹ Aubrey de Grey cho rằng, cơ sở để tăng tuổi thọ là việc thường xuyên đi khám bác sĩ để tiến hành các biện pháp phòng bệnh. Ông Grey cho rằng, mỗi năm trôi qua, nhân loại lại được tăng tuổi thọ thêm vài ba tháng. Và tới năm 2030, trên trái đất sẽ có khoảng gần một triệu cụ già trăm tuổi. Theo các số liệu thống kê, người sống lâu nhất trên trái đất đã thọ ở tuổi 122. Và hiện nay tại Nhật có tới 44.000 cụ ở tuổi bách niên.

Trong giới y học hiện nay có rất nhiều phương thức được phổ biến để giúp chúng ta trở nên sống lâu hơn những khả năng sinh học bẩm sinh của mình.

Địa lợi

Theo PTS sinh học người Nga Aleksandr Khalyavkin, những yếu tố của môi trường sống có thể tác động tới việc gia tăng tuổi thọ cũng như làm giảm tuổi thọ. Vì thế, về mặt lý thuyết, có thể lựa chọn những điều kiện thích ứng để làm chậm lại quá trình già đi. Vị PTS này cho rằng, các tế bào về bản chất là bất tử vì có những cơ chế nội tại rất hiệu quả để tự phục hồi. Những cơ chế đó đã được “tinh luyện” trong suốt hàng triệu năm qua. Vì thế, nếu cơ thể như một tập hợp của các tế bào như thế mà lại bị già đi thì nguyên nhân ở đây có lẽ nằm trong môi trường sống.

Cần phải thấy rằng, mỗi một cơ thể thích hợp với một hệ thống môi trường nhất định. Nếu những điều kiện tối ưu ấy được tiếp diễn thì quá trình già đi của cơ thể sẽ trở nên chậm rãi hơn và trong đó, một số đại diện đơn bào và đa bào thậm chí còn không hề bị già đi. Tuy nhiên, khi điều kiện bên ngoài trở nên khác biệt với tiêu chuẩn tối ưu, các hệ thống sinh học trong cơ thể người bắt buộc phải thích ứng và quá trình già đi gia tăng tốc độ.

Lập luận theo cách này, có thể thấy rằng, quá trình già đi là kết quả của hoạt động trong một hệ thống sinh học có khả năng tự làm mới mình trước những điều kiện hoàn toàn không kích thích khả năng hồi phục hoàn toàn của nó. Điều kiện càng khó khăn thì quá trình già đi diễn ra càng nhanh. Tuy nhiên, cũng cần phải hiểu rằng, môi trường sống là một khái niệm rất phức tạp và ảnh hưởng từ tất cả những yếu tố cấu thành nên nó rất khó được đánh giá chuẩn xác, chi li, dù vẫn có khả năng tìm ra một số yếu tố đơn lẻ có thể giúp gia tăng tuổi thọ con người. Cụ thể, bức xạ ion hóa có thể nâng cao tuổi thọ. Khoa học đã biết rằng, những liều lượng phóng xạ vừa phải cải thiện tốt tình trạng thể chất của động vật và giúp chúng sống lâu hơn.

Tránh đồ uống có ga

Đồ uống có ga dễ khiến con người già trước tuổi. Không ngẫu nhiên mà từ lâu những người làm y tế và các nhà khoa học đã tuyên chiến với đồ uống có ga. Trước đây, loại đồ uống này bị bài xích vì chúng có thể làm tăng tỉ lệ đường trong máu và kích thích sự phát triển của bệnh ung thư tụy. Gần đây, các nhà khoa học ở Đại học Harvard (Mỹ) đã tìm thấy ở trong đồ uống có ga chất có thể khiến chúng ta già trước tuổi. Đó là phosphate, hóa chất tạo cho các đồ uống có ga một mùi vị hấp dẫn. Phosphate cũng hay được tẩm vào các sản phẩm thịt, bánh ngọt và bánh mì. Chính phosphate khiến cho da và cơ bắp của những người hay uống nước giải khát có ga trở nên khô hơn và có thể tác động tiêu cực tới tim và thận.

Để kiểm tra tác động của phosphate tới cơ thể con người, các nhà khoa học đã tiến hành thí nghiệm với chuột. Những con chuột tham gia thí nghiệm được chia thành ba nhóm. Nhóm thứ nhất là những con chuột được ghép gien Clotho có thể làm tăng mức độ phosphate ban đầu. Những con chuột này rốt cuộc chỉ sống được từ 8-15 tuần trong tình trạng liên tục bị mắc các chứng bệnh khác nhau liên quan tới quá trình già đi.

Nhóm chuột thứ hai không bị ghép gien Clotho và mức độ phosphate trong cơ thể chúng nằm trong giới hạn cho phép.  Chúng đã sống được 20 tuần. Nhóm thứ ba, cũng như nhóm thứ hai, không bị ghép gien Clotho nhưng được cho ăn đồ có hàm lượng phosphate cao. Tất cả những con chuột trong nhóm thứ ba rốt cuộc cũng chỉ sống được 15 tuần. Việc tiếp nhận vào cơ thể một lượng lớn phosphate sẽ dẫn tới tình trạng nhiễm độc nặng. Theo các nhà khoa học, chỉ cần uống hai lon cola một tuần là có thể có nguy cơ mắc những căn bệnh như giòn xương, yếu cơ và làm tăng tốc quá trình già đi.

Ngủ sâu nhưng không lâu

Các nhà khoa học ở Đại học California (Mỹ) cho rằng, bí quyết sống lâu nằm ở trong việc ngủ đủ, không hơn và cũng không kém. Mỗi chúng ta ngủ mỗi đêm chỉ được 5 tiếng thì chưa đủ để làm tăng tuổi thọ, nhưng nếu ngủ đủ cả 8 tiếng thì lại là nhiều quá. Những số liệu này đã được thu nhận trong quá trình nghiên cứu 14 năm với 459  người phụ nữ ở độ tuổi từ 50 tới 81.

Các nhà khoa học đã xác định được rằng, giấc ngủ kéo dài từ  6,5 tới 7,5 tiếng mỗi đêm có thể bảo đảm giúp con người kéo dài tuổi thọ. Tuy nhiên, những người phụ nữ ngủ mỗi đêm từ 5 tới 6,5 tiếng (dung lượng này vẫn bị coi là thấp hơn mức bình thường) thì lại sống lâu hơn tất cả. Còn những ai ngủ ít hơn 5 tiếng hoặc nhiều hơn 7 tiếng mỗi đêm luôn có nguy cơ bị đột tử.

Theo các nhà khoa học Mỹ, kết quả nghiên cứu của họ có thể xua đi nỗi lo ngại của một số người luôn cho rằng họ ngủ chưa đủ. Những người ngủ mỗi đêm 5-6 tiếng có thể hoàn toàn yên tâm là họ có cơ hội trường thọ.

Thực phẩm ít ca lo

Các nhà khoa học ở Trường Đại học Wisconsin Madison dưới sự lãnh đạo của GS Tomas Proola đã tìm ra được phương pháp độc đáo gia tăng tuổi thọ khi làm giảm lượng ca lo trong đồ ăn. Bí quyết trường thọ mà nhóm các nhà nghiên cứu này đưa ra nằm trong việc gia tăng nồng độ chất xúc tác sinh học enzyme Sirt3 bên trong ti thể ở các tế bào trong cơ thể có chức năng tạo ra năng lượng cho tất cả các quá trình bên trong tế bào (ti thể là bào quan phổ biến ở các tế bào nhân chuẩn có lớp màng kép và hệ gien riêng). Enzyme Sirt3 thuộc hệ protein – sirtuin, tham dự vào rất nhiều quá trình sinh học  trong cơ thể, từ thống kê thông tin từ các gien  trong ADN tới cái chết đã được lập trình sẵn của các tế bào và việc chống lại stress…

Cũng phải nói rằng, các nhà khoa học từ lâu đã biết việc liên quan của các sirtuin vào các quá trình liên quan tới gia tăng tuổi thọ trong điều kiện hạn chế ăn uống chặt chẽ. Nhưng chỉ tới gần đây họ mới đi sâu vào nghiên cứu Sirt3. Các nhà khoa học đã thu nhận được số liệu về các quá trình sinh học có sự tham gia của loại protein chịu trách nhiệm về phòng ngừa lão hóa sớm này. Hoạt động của Sirt3 dựa trên việc giảm số lượng các vi khuẩn tự do (các dạng oxy có hại) ở các tế bào trong cơ thể. Những dạng oxy này, phụ phẩm của quá trình các ti thể xử lý các phân tử sinh học được tiếp nạp từ thức ăn, làm hại chính các ti thể và những phần khác của tế bào. Từ đó mới nảy sinh ra tình trạng già trước tuổi. Và nếu chúng ta làm giảm lượng ca lo trong thức ăn thì sẽ giúp làm gia tăng nồng độ của Sirt3 trong các ti thể, kích thích thay đổi những cơ chế xử lý các hợp chất và giảm số lượng các vi khuẩn tự do nảy sinh.

Ở giai đoạn hiện nay, các chuyên gia đang hy vọng triển khai phần chính của công trình nghiên cứu này –  sáng chế các loại thuốc có tác dụng tương tự như enzyme sirtuin và Sirt3, giúp con người trường thọ.

Axit Amin

Bột protein pha vào nước hay hòa với thức ăn cũng có thể kéo dài tuổi thọ của con người. Đó là ý kiến của các nhà khoa học Italia ở Trường Đại học Brescia . Họ đã tiến hành thí nghiệm với những con chuột lớn mà trong đó, họ cho chúng uống nước pha từ ba loại axit amin là valine, leucine và isoleucine. Thí nghiệm cho thấy, những con chuột được tiếp nhận “phương thuốc trường sinh” này đã sống lâu hơn đồng loại 80 ngày. Thêm vào đó, thể chất của chúng cũng tốt hơn trên mọi phương diện. Các nhà khoa học cho rằng, nếu con người được uống liều thuốc trên thì sẽ sống lâu thêm 10 năm. Loại thuốc này cũng có ảnh hưởng tốt tới những ai mắc bệnh phổi hay tim.

Các nhà khoa học khuyên mọi người từ lứa tuổi 55 trở lên mới nên uống đều các loại axit amin. Với những người trẻ hơn thì uống loại thuốc này sẽ lợi bất cập hại.

7 nguyên tắc của chuyên gia tim mạch

Chuyên gia tim mạch nổi tiếng người Mỹ Clyde Yancy  tuyên bố rằng, ai cũng có tới 90% cơ hội để trở thành người sống thọ.  Bác sĩ Yancy cho rằng, để đạt mục đích này chỉ cần tuân thủ 7 nguyên tắc đơn giản (Theo cách nhìn của một chuyên gia về tim mạch):

1. Vận động tích cực. Những người ít vận động có nguy cơ bị mắc bệnh tim mạch và đột quị cao gấp hai lần.

2. Kiểm soát nồng độ cholesteron. Nồng độ cholesteron trong máu càng tăng thì càng dễ bị phát triển bệnh tim và đột quị.

3. Ăn uống đúng cách. Các bác sĩ cho rằng, để có được phong độ tốt, con người cần phải ăn đủ lượng xenlulo, chất bột và rau quả.

4. Kiểm soát huyết áp.

5. Chống bệnh béo phì.

6. Biết rõ những mối đe dọa đi kèm theo bệnh tiểu đường, và kiểm soát tỉ lệ đường trong máu.

7. Không hút thuốc.

Mặc dầu các bác sĩ cũng đồng tình với ý kiến cho rằng, tuân thủ các nguyên tắc trên thì sẽ kéo dài được tuổi thọ, nhưng rất tiếc là, dù có cố gắng đến mấy thì chúng ta vẫn không thoát khỏi tác động của di truyền: tuổi thọ của con người được quy định bởi di truyền tới 50%! Ngày càng có nhiều công trình nghiên cứu mới khẳng định rõ hơn điều này. Các nhà khoa học đã phân tích thể trạng của gần 500 người ở độ tuổi từ 95 tới 109 để so sánh với 3.000 người cũng sinh ra trong giai đoạn đó. Hóa ra là, những người sống lâu cũng không có được khẩu phần ăn tốt hơn, cũng hút thuốc, cũng uống rượu, cũng bị mắc bệnh béo phì như những người đã chết trước họ

Đặng Minh

Các tin khác

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Doanh nghiệp bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Doanh nghiệp bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động kinh doanh và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà doanh nghiệp không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Phục dựng di tích điện Kính Thiên?

Cuối tháng 12/2025, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả sơ bộ khai quật khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025. Kết quả này cho thấy nhiều thông tin giá trị, bổ khuyết cho nhiều kiến giải trước đây. Nhưng câu hỏi đặt ra là chúng ta đã thực sự đủ cơ sở tư liệu khoa học để góp phần nghiên cứu phục dựng di tích điện Kính Thiên? Câu chuyện này sẽ cần thời gian dài mới có thể trả lời một cách thỏa đáng.