Mấy chục năm trời là nhạc sĩ nổi tiếng và là Phó tổng thư ký 3 nhiệm kỳ, ấy vậy mà từ khi đó cho đến giờ lúc nào cũng rủ rỉ rù rì, lành hiền, dễ mến, dễ gần, cảm mến mọi người bằng sự phóng khoáng, hồn nhiên, thân thiện hiếm có.
Phóng viên (PV): Nhạc và lời trong các bài hát của ông lúc êm đềm dịu ngọt, lúc say sưa nồng nàn, khi lại hồn nhiên trong trẻo, giản dị mà sâu lắng: "Em vẫn từng đợi anh, như hoa từng đợi nắng, như gió tìm rặng phi lao, như trời cao mong mây trắng", hoặc "Ơi biển Việt Nam, ơi sóng Việt Nam, qua bao nhiêu thăng trầm mà chiều nay vẫn dịu dàng, vùi sâu dưới đáy những gì đau thương, biển lại hát tình ca, biển kể chuyện quê hương"... Thật quá hay, tôi cứ hình dung ông hẳn phải là người có cuộc sống phong phú lắm, tò mò một chút, hiện nay ông sống ra sao?
Nhạc sĩ Hồng Đăng: Mấy năm nay, sau khi thôi giữ chức Phó tổng Thư ký Hội Nhạc sĩ Việt
PV: Khách khứa cứ ùn ùn kéo đến như thế thì con người với tính cách như thế nào sẽ để lại ấn tượng đặc biệt trong ông?
Nhạc sĩ Hồng Đăng: Tôi chỉ thương, yêu quý người luôn luôn hào phóng, luôn luôn nhẹ nhàng, và quan trọng nhất là biết quên đi đau khổ của cuộc đời cho dù đau khổ ấy lớn thế nào. Cuộc sống vốn đầy hỷ, nộ, ái, ố, nhưng cái chính vẫn là cần tình thương yêu, để cuộc đời bình an. Ngay cả bản thân tôi, tôi nghiệm thấy nếu cá nhân mình không cố gắng thì mình chết từ lúc nào rồi. Trong con người tôi biết bao nhiêu là bệnh, nhiều người ngạc nhiên không hiểu lý do tại sao tôi lại có thể sống vui vẻ, hiền hòa, nhưng tôi biết nếu không có sự phấn đấu nội tâm thật lớn chiến đấu với bệnh tật mà cứ rên rỉ ỉ ôi thì ích gì?
À, trong con người tôi có hai cái chất "nghệ". Nghệ sĩ mang đến cho tôi tính phóng khoáng, bay bổng, thi vị. Tôi lại sinh ra ở đất Nghệ An, đất cằn sỏi đá, sự khắc nghiệt của địa hình và khí hậu của quê hương khiến cho con người ta phải biết vươn lên, đấy là ưu điểm của những ai sinh ra từ vùng đất khó khăn. Chất nghệ sĩ và chất Nghệ An phối hợp khéo thì tôi an tâm đi trong cuộc đời này.
PV: Nghĩa là dù có sóng to biển lớn thì ông cũng luôn luôn làm chủ bản thân...?
Nhạc sĩ Hồng Đăng: Nói thế thôi chứ làm chủ gì đâu, nhưng làm thế nào để cho cuộc đời đừng có ảm đạm quá. Tôi cũng chẳng phải là con người gì ghê gớm, có khi chỉ là người ba lăng nhăng nhưng giúp được cho ai thì giúp hết mình. Giúp được người này cái này, người kia cái kia thì tâm hồn mới thanh thản, mà mình sức khỏe chả có, tiền bạc cũng không, đáng lẽ mình phải là đối tượng để người ta giúp chứ.
Tôi không nghiện bất cứ thứ gì, rượu chè, trai gái, cờ bạc tôi dửng dưng, thế có người lại cho là chán quá, nhưng không phải đâu. Mỗi người có một thú vui riêng, người nghiện câu cá, người nghiện đánh cờ, người tập thể dục buổi sáng, người chạy bộ, những cái đấy giúp cho người ta đứng vững vượt qua khó khăn một cách rất bất ngờ đấy. Tôi một đời phiêu bạt, hầu như bất cứ nơi đâu trên đất nước này tôi cũng đã từng đặt chân tới. Tôi đi khắp, từ đầu đất Bắc cho đến cuối đất
PV: Và cả đẹp hơn, nồng nàn hơn người nữa chứ?
Nhạc sĩ Hồng Đăng: Người nghệ sĩ nếu không thấy đẹp hơn người thường thì làm sao nói cho người ta hiểu nó là đẹp được. Như cố nhà thơ Phạm Tiến Duật vào rừng, nhìn thấy những cây nấm và reo lên: "Tai rừng, tai rừng". Đấy trong mắt nhà thơ cây nấm đâu chỉ là cây nấm mà là tai của rừng.
PV: Nghệ sĩ như ông thì thường có tố chất đa sầu đa cảm, nhạy cảm quá thì dễ vui, dễ buồn...
Nhạc sĩ Hồng Đăng: Đâu chỉ dễ buồn, dễ vui mà còn dễ chết nữa. Người nghệ sĩ ít khi giữ được cân bằng trạng thái một cách bình thường, vì người ta giàu cảm xúc luôn luôn yêu thương, mà yêu thì phải từ tim mà đi ra, làm cho cuộc sống người ta hơi thất thường. Cô cứ để ý nhé, khoảng 5 năm trở lại đây không chỉ ở Việt Nam mà cả trên thế giới, nghệ sĩ chết rất nhiều, có giai đoạn như thế. Và, khi người nghệ sĩ ra đi rồi thì không còn cách nào tái tạo lại được.
Nhiều khi tôi rất đau khổ, vật vã khi thấy những cái chết được viết dửng dưng ở trên báo. Chỗ này báo tang, chỗ kia báo tang... Người ta bảo: ông này chết tội ghê, ông kia chết tội thế, chứ không nghĩ rằng để đền bù cho cái "tội" ấy có khi cả dân tộc hàng trăm năm không ra được một người...
PV: Buồn vui cùng nghệ thuật đến giờ ông - một nhạc sĩ danh tiếng có nỗi niềm gì ấm ức mà chưa nói ra không?
Nhạc sĩ Hồng Đăng: Cái cô hỏi tôi đang định viết báo, tôi mấy chục năm giảng dạy ở nhạc viện, viết hàng chục cuốn sách về âm nhạc, tôi dị ứng với việc phân chia và gọi âm nhạc bác học. Thật buồn cười, làm gì có nhà văn bác học với nhà văn không phải bác học. Nhà văn viết truyện dài thì mới là nhà văn. Còn nhà văn viết truyện ngắn thì không phải là nhà văn à? Âm nhạc có phải cứ có đề tài to tát là hoành tráng được đâu.
Người sáng tác như người thợ đi câu, hôm nay thả cần câu được con cá 3 cân, hôm sau được con cá 6 cân, nhưng cũng có khi lại chả được con nào, về tay không. Người nghệ sĩ sáng tác nhiều nhưng chỉ lèo tèo vài ba tác phẩm là còn đọng lại, gây ấn tượng sâu sắc đó mới là cốt cách của nghệ thuật. Có người viết hàng nghìn hàng vạn tác phẩm nhưng chẳng ai nhìn, chẳng ai ngó ngàng, chả có gì đọng lại, trơn chuồi chuội.
Người ta nghe cả một trường ca nhưng đi với người ta suốt đời chỉ là hai câu thơ đọng lại. Chính hai câu thơ đó làm nên tài năng. Cái đấy mới là giá trị đích thực của văn học nghệ thuật. Cái chân lý ấy không phải ai cũng hiểu được đâu.
PV: Ông không chỉ là một nhạc sĩ viết nhạc mà còn đặt lời rất hay. Có lời bài hát nào mà ông thấy gắn bó với số phận của ông, ông tâm đắc và yêu thích nhất?
Nhạc sỹ Hồng Đăng: (thừ người ra một vài phút rồi chậm rãi nói): Để tôi đọc mấy câu thơ này trong bài Lênh đênh: "Hai đứa như hai vì sao xa/ Nào đâu có lại gần lại gần. Bao tháng năm đã từng trôi qua/ Đời như mãi bâng khuâng, bâng... khuâng". Cuộc đời này rất nhiều người yêu nhau rồi chia tay nhau... --PageBreak--
PV: Ông đọc mấy câu thơ nghe buồn quá, vừa lưu luyến vừa xót xa, tình yêu vốn dĩ không trọn vẹn. Nhiều lúc tôi hay bắt gặp ông và vợ tay trong tay rất hay đi cùng nhau trên cái xe máy 82 mà. Đó là vợ thứ 3 của ông nhỉ, trẻ hơn ông đến 20 tuổi. Vợ trẻ mà tình yêu vẫn nồng nàn, ông giờ danh tiếng có, tình yêu có hà cớ gì mà phải buồn chi cho thêm mệt đầu, mệt óc.
Nhạc sĩ Hồng Đăng: Nhà tôi chỉ có một cái xe máy thế thôi, nên đi đâu vợ tôi cũng đèo tôi bằng cái xe máy ấy. Cuộc sống của tôi cứ thế thôi. Vợ tôi chịu khó chăm chồng, lo chu đáo gia đình, bạn bè của chồng. Cô Thúy vợ tôi sinh năm 1962, tuổi Nhâm Dần, tuổi Hổ nên tính "dữ" lắm. Tôi hay ngẫm nghĩ sự đời, bản thân tôi chưa bao giờ toại nguyện về những điều mình có. Lúc nhỏ ao ước có một cây đàn, không có được. Lúc lớn lên ao ước có những phương tiện làm việc âm nhạc cho đúng chuẩn của quốc tế từ những máy móc bình thường cho đến hiện đại tối tân cũng không bao giờ có cả. Muốn có chỗ ổn định cho những đơn vị biểu diễn cho bản thân mình và bạn bè, anh em đồng nghiệp cũng không có được.
Năm 2005, tôi tổ chức một đêm diễn ở Nhà hát Lớn về chương trình âm nhạc của riêng mình, nhà tài trợ đến lúc cuối cùng rồi thì xin hoãn, kêu khó khăn, tôi phải bán cả nhà đi mới trả hết được nợ. Mà đấy là bao nhiêu anh em bạn bè nhất quyết không chịu lấy tiền thù lao. Ca sĩ Hồng Nhung còn bay từ Anh về để biểu diễn không chịu lấy tiền thù lao.
Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng, con của bạn tôi - nhà văn Nguyễn Quang Sáng - cũng bay từ TP HCM ra Hà Nội làm đạo diễn chương trình cũng không lấy một đồng thù lao nào. Nghệ sĩ saxophone Trần Mạnh Tuấn mở đầu bằng ca khúc của tôi cũng không màng đến thù lao. Rất nhiều anh em bạn bè nghệ sĩ khác cũng vậy. Mọi người đến giúp tôi hoàn toàn tự nguyện rất nhiệt tình, tôi nợ tình cảm của mọi người dành cho mình nhiều lắm, có lẽ cho đến hết đời cũng không trả hết nợ.
Chương trình năm đó rất hay nhưng cũng chỉ diễn ra duy nhất có một tối, tôi đâu chỉ muốn có một tối hay một nơi, tôi muốn đi nhiều nơi để giới thiệu những bài hát tâm huyết của mình. Tôi mong ước như thế, nhưng đấy là mong ước viển vông làm sao thực hiện, tiền ở đâu ra mà tổ chức được. Tôi nghĩ buồn lắm, tôi thấy không được công bằng cho lắm, người ca sĩ chỉ đứng lên sân khấu hát một bài thôi là có mấy triệu, thậm chí mấy chục triệu, nhưng chả ai nhắc gì đến nhạc sĩ sáng tác bài hát đó cả. Không có bài hát, làm sao ca sĩ hát được, có bột mới gột được nên hồ chứ, đúng không nào. Thế mà chả ai thèm nhớ.
Ví dụ như nhắc đến tôi người ta nói đến “Hoa sữa”, “Lênh đênh”, “Biển hát chiều nay”, “Kỷ niệm thành phố tuổi thơ”, thế là đã may lắm cho tôi. Thế còn có những bài hát của tôi người ta ngạc nhiên bảo: "Ơ, bài này là của anh đấy à?", hoặc người ta hát hàng chục năm trời không biết tên tác giả.
Cái tên tác giả tồn tại hay không, không cần thiết lắm, nhưng tác phẩm để đưa đến với người nghe, đi theo người ta thì phải tạo điều kiện để cho tác phẩm sống được. Ca khúc cũng như số phận của mỗi con người. Có khi đứa con mình yêu nhất, nghĩ nó sẽ sáng sủa nổi bật thì nó lại quặt quẹo lúc nào không biết. Có đứa mình nghĩ thằng này ngỗ ngược thì có khi nó lại thành công.
PV: Ông cứ đau đáu như thế này thì chẳng mấy vui vẻ gì đâu. Chắc là ông cũng không bao giờ tự bằng lòng với bản thân?
Nhạc sĩ Hồng Đăng: Vâng, tôi chẳng bao giờ bằng lòng cả.
PV: Tôi thấy con đường tình yêu của những người nhạc sĩ tài hoa không sóng yên biển lặng mà sóng gió lênh đênh dập dềnh trắc trở, cứ nhìn một loạt nhạc sĩ tên tuổi như ông hay Phú Quang, Thanh Tùng, Dương Thụ, Phó Đức Phương thì đều lận đận cả...
Nhạc sĩ Hồng Đăng: Chẳng phải nhạc sĩ mà ngay cả người thường, cuộc sống nó thế, nhiều thay đổi. Thời đại ngày nay hai vợ chồng chung sống với nhau 7 năm đã dài rồi. Mỗi con người đều có số phận nhưng riêng với người nhạc sĩ, tất cả nhân tố của âm nhạc luôn luôn nhắc từ cái đáy, từ tâm hồn, từ trái tim nói về tình yêu. Mà càng nói về tình yêu bao nhiêu thì lại càng bị tình yêu dẫn đi bấy nhiêu. Tình yêu là nhân tố giúp cho người sáng tác có tác phẩm, nhưng tình yêu cũng làm cho cuộc đời nhiều bất trắc hơn, nhiều sóng gió hơn...
5h chiều mà trời vẫn còn nắng lắm, nhạc sĩ lại mở túi xách con con mà ông mang theo bên mình lục ra để lấy quà cho tôi như bao lần ông vẫn hay làm thế với người quen. Mặc dù tôi là nữ, không biết hút thuốc là gì, ông vẫn khăng khăng cho bao thuốc lá lạ, hai cái bật lửa xinh xinh khác kiểu nhau, một cây bút bi. Ông chỉ dẫn cho tôi cái bật lửa này bật đèn sáng có thể dùng phòng khi mất điện.
Những ngày này Hà Nội hay mất điện lắm. Ông vội vàng đến giờ phải về vì có mấy người bạn từ miền Nam kéo ra, vợ ông đang chuẩn bị món ăn để tiếp đãi, ông rủ tôi về nhà ông giao lưu cho vui, biết đâu sau buổi chuyện trò lại chả ngộ ra được điều gì thú vị. Nhưng báo thì phải lên trang, tôi xin phép ông để khi khác còn về để kịp viết bài về ông, một nhạc sĩ mà tôi mến yêu
