Nhà văn bác học U. Ecco: “Chúng ta đang mất trí nhớ đáng báo động!”

Giáo sư Umberto Ecco (81 tuổi) người Italia là nhà văn kiêm triết gia nổi tiếng, được giới học giả toàn cầu tôn vinh bằng danh hiệu đầy trọng vọng là "nhà văn bác học", bởi những đầu sách của ông tuy khó hiểu với bạn đọc năm châu nhưng vẫn thuộc dạng bán chạy nhất. Hiện U. Ecco là Giáo sư Trưởng khoa Semiotic kiêm Chủ tịch Viện Nhân văn thuộc Trường đại học Tổng hợp Bologna. Semiotic là bộ môn khoa học phân tích và giải đáp các mã số sinh ra từ hệ thống ký hiệu, được khám phá trong ngôn ngữ, âm nhạc, kiến trúc…

Dưới đây là bài trả lời phỏng vấn hiếm hoi của "nhà văn bác học" đăng trên tờ La Repubblica, nhật báo có lượng phát hành lớn nhất Italia nhân dịp ông vừa xuất hiện trên diễn đàn LHQ ở New York (Mỹ), với bản tham luận "Chống lại sự mất trí nhớ" nhằm giới thiệu tự điển bách khoa kỹ thuật số EncycloMedia do U. Rcco cùng Nhà xuất bản EM Publishers của Anh đồng sáng lập, cho phép tìm kiếm những vấn đề không tồn tại trong tự điển mở trực tuyến Wikipedia hiện nay.

- Thật tội nghiệp cho việc sử dụng tài nguyên trí nhớ của chúng ta - "nhà văn bác học" mở đầu buổi phỏng vấn với lời cảnh báo - Nhất là trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo đang ở mức đáng báo động. Do vậy chúng tôi quyết định tạo ra tự điển bách khoa toàn thư kỹ thuật số mới EncycloMedia, cho phép lọc dữ liệu để tìm mối liên hệ giữa các sự kiện nhất định không tồn tại trong cuốn tự điển thông dụng Wikipedia.

- Vậy có tệ lắm không thưa giáo sư, khi một nhà nghiên cứu bắt buộc phải tra tự điển mở nhằm biết được ngày cố Tổng thống Mỹ Richard Nixon nhậm chức?

- Trên nguyên tắc chẳng có gì đáng chê trách cả. Nhưng ở đây tôi muốn nhấn mạnh, rằng một người có học không cần phải nhớ chính xác ngày sinh của Hoàng đế Pháp Napoleon Bonaparte, trong khi chỉ bỏ ra vài phút tra cứu là tìm thấy tư liệu ngay. Điều tệ hơn là sự thiếu hiểu biết đầy đủ, ví như người ấy không chắc chắn với trí nhớ của mình rằng R. Nixon làm Tổng thống Mỹ trước hay sau J. Kennedy.

- Theo giáo sư chúng ta bị mất trí nhớ căn bản, hay chỉ những phần "ỷ lại" vào thông tin trên mạng Internet?

- Cả hai! Bằng chứng là sinh viên đại học Italia bây giờ hầu như không hề biết đến danh xưng của Alcide De Gasperi, vị Thủ tướng đã đưa đất nước ra khỏi cuộc khủng hoảng toàn diện sau Thế chiến II và tham gia sáng lập Liên minh châu Âu (EU).

- Những vấn đề liên quan đến việc mất trí nhớ có ảnh hưởng ra sao, thưa giáo sư?

- Ở đây tôi đơn cử vài ví dụ điển hình. Nếu như trùm Quốc xã Đức Adolf Hitler đã đọc tiểu thuyết sử thi "Chiến tranh và Hòa bình" của Lev Tolstoy, ắt sẽ hiểu được chuyện xâm lăng nước Nga là điều không thể; hay như cựu Tổng thống Mỹ George W. Bush đã đọc những câu chuyện về cuộc chinh phạt của các thế lực ngoại bang trong lịch sử ở Afghanistan, sẽ có sự lựa chọn khác khiến nước ông không bị sa lầy tại đây...

Đầu sách "Storia delle terre e dei luoghi leggendari" (Câu chuyện về những vùng đất và địa danh huyền thoại).
Đầu sách "Storia delle terre e dei luoghi leggendari" (Câu chuyện về những vùng đất và địa danh huyền thoại).

- Xin hỏi giáo sư về cuốn tự điển kỹ thuật số mới do ngài sáng lập. Phải chăng EncycloMedia có thể bổ sung cho Wikipedia cũng như các tự điển bách khoa toàn thư trực tuyến khác?

- Lẽ dĩ nhiên! Vấn đề nổi cộm của mạng Internet hiện nay do lượng thông tin quá đồ sộ lại dàn trải, trong khi các nguồn khai thác thường không rõ ràng. Tự điển mở EncycloMedia sẽ bổ khuyết bằng cách cho phép tìm ra những mối liên hệ cụ thể, thường không hiển thị trong khi truy cập vào các tự điển trực tuyến khác. Ví dụ như một người muốn tìm kiếm tư liệu về nhà soạn nhạc người Đức Ludwig van Beethoven, nhưng không biết lúc sinh thời nhạc sĩ có nghĩ tới Napoleon khi viết Bản giao hưởng số 3 "Eroica" hay không, thì tự điển EncycloMedia sẽ làm thỏa mãn thắc mắc này.

- Đủ loại thông tin đang được lan truyền thậm chí ngay cả trên các trang mạng xã hội. Riêng tiểu thuyết gia hàng đầu nước Mỹ hiện thời Jonathan Franzen lại cho đó là điều bất lợi. Ý kiến của giáo sư về chuyện này ra sao?

- Bản thân tôi không bao giờ vào Facebook, Twitter, LinkedIn cũng như các mạng xã hội phổ cập khác, đơn giản để tránh sự phân tâm trí nhớ không đáng có.

- Giáo sư vừa xuất hiện trên diễn đàn LHQ, tổ chức quốc tế hàng đầu chuyên với những vấn đề rối ren trầm kha của thế giới. Phải chăng đó cũng là hệ quả từ sự dư thừa thông tin thiếu chính xác dẫn đến những tranh chấp xung đột trên toàn cầu?

- Trong thực tế luôn tồn tại những dấu hiệu của tình trạng hỗn loạn do thông tin sai lệch, mang tính phiến diện như việc ngụy tạo vũ khí hủy diệt ở Iraq dưới thời cố Tổng thống Saddam Hussein, hay chính quyền Syria “đang tâm” sử dụng vũ khí hóa học tàn sát người dân của mình...

- Trước đây giáo sư tự nhận mình là người "lạc quan bi đát". Hiện giờ quan điểm của ngài vẫn vậy hay đã ngả theo chiều hướng bi quan hơn?

- Cá nhân tôi luôn cố trở thành người không bi quan thái quá, mà lạc quan trong trạng huống xung đột bi kịch của thế giới hiện đại. Thảm cảnh hiện thời là hệ quả tất yếu mà người đời đã đánh mất, dù vô tình hay hữu ý lượng trí nhớ căn bản mà tổ tiên truyền lại.

- Xin cám ơn giáo sư về buổi trao đổi thú vị và bổ ích này

Trần Hồng (theo La Repubblica)

Các tin khác

Cử tạ Việt Nam sẽ lại huy hoàng như xưa?

Cử tạ Việt Nam sẽ lại huy hoàng như xưa?

Từng mang về những dấu son lịch sử cho thể thao nước nhà với 2 tấm huy chương Olympic của Hoàng Anh Tuấn và Trần Lê Quốc Toàn, cử tạ Việt Nam nhiều năm qua luôn được xem là môn thể thao thế mạnh.

Đừng để chiêu trò lấn át nghệ thuật

Đừng để chiêu trò lấn át nghệ thuật

Giữa dòng chảy sôi động của thị trường âm nhạc hiện nay, vẫn còn không ít những sản phẩm gây chú ý bằng yếu tố phản cảm, dung tục, thậm chí lệch chuẩn về nội dung và hình ảnh. Khi ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật và chiêu trò câu view bị xóa nhòa thì câu hỏi đặt ra không chỉ cho ý thức của người làm nghề, trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà còn là sự tỉnh táo của công chúng trong việc tiếp nhận và chọn lọc giá trị văn hóa…

Bắn súng Việt Nam và những tín hiệu vui trước thềm ASIAD 20

Bắn súng Việt Nam và những tín hiệu vui trước thềm ASIAD 20

Trong hành trình hướng đến ASIAD 20, bắn súng Việt Nam đang dần phát đi những tín hiệu tích cực cả về lực lượng lẫn thành tích. Từ sân chơi quốc nội đến đấu trường châu lục, các xạ thủ không chỉ duy trì phong độ mà còn tạo ra những điểm nhấn đáng chú ý. Đặc biệt, sự xuất hiện của những nhân tố trẻ cùng sự ổn định của các gương mặt chủ lực đang mở ra hy vọng cho một tương lai xán lạn của bắn súng Việt Nam.

Tìm kiếm lượt xem bất chấp, đánh đổi an toàn để nhận quà tặng

Tìm kiếm lượt xem bất chấp, đánh đổi an toàn để nhận quà tặng

Phát trực tiếp (livestream) đang bị một bộ phận người dùng lợi dụng để tìm kiếm lượt xem (câu view), nhận tiền ủng hộ, tặng (donate) bằng những nội dung nguy hiểm, phản cảm, thậm chí, vi phạm pháp luật. Từ các trò hù dọa người đi đường, trẻ em đến việc tụ tập, sử dụng hung khí theo “thử thách” của người xem, cho thấy xu hướng lệch chuẩn này đang lan rộng và tiềm ẩn nhiều hệ lụy.

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Dưới ánh đèn lờ mờ của những khu dân cư ven đô, khi thành phố còn chưa tỉnh giấc, những "vòi bạch tuộc" của thực phẩm bẩn đang âm thầm vươn ra. Từ những lò mổ không phép nhếch nhác, thịt gia súc, gia cầm không qua kiểm dịch được tuồn thẳng vào chợ đầu mối, bếp ăn tập thể, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân.

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho ASIAD 20, với nhiều kỳ vọng nhưng cũng không ít lo âu. Sau những tín hiệu tích cực ở đấu trường châu lục, đội tuyển được kỳ vọng có thể tạo nên bất ngờ. Tuy nhiên, trong bối cảnh lực lượng biến động và sự cạnh tranh khốc liệt từ các cường quốc châu Á, câu hỏi lớn được đặt ra: liệu bắn cung Việt Nam có đủ khả năng giành huy chương?

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Mạng xã hội đang xuất hiện ngày càng nhiều nội dung gây sốc, phản cảm chỉ để thu hút lượt xem. Từ vụ TikToker ở Lào Cai bị xử phạt vì đăng video xấu độc, không phù hợp thuần phong mỹ tục đến những hiện tượng “giang hồ mạng” như L.9N, có thể thấy một thực tế rõ ràng: càng gây tranh cãi, càng dễ lan truyền, và hệ quả là trong môi trường số, những nội dung phản cảm như có đất dụng võ: Chỉ cần bạn sẵn sàng xem, tôi sẵn sàng làm nội dung.

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Sau những bộ phim kinh dị chỉ để lại sức hút bề nổi, thể loại này tại Việt Nam đang dần mang sắc thái bản địa, khơi dậy trầm tích tín ngưỡng và văn hóa dân gian. Đây là bước đi đầy tham vọng, dẫu còn nhiều thách thức, của một nền điện ảnh đang tìm kiếm tiếng nói riêng giữa bối cảnh cạnh tranh của thị trường tiêu thụ văn hóa toàn cầu.

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

IMF cảnh báo kinh tế toàn cầu đối mặt nguy cơ suy thoái khi xung đột Trung Đông kéo dài, đồng thời hạ triển vọng tăng trưởng và đưa ra 3 kịch bản với các mức độ rủi ro khác nhau tùy theo diễn biến giá dầu và thị trường tài chính.

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

Nguồn cung nhiên liệu hàng không đối mặt rủi ro gián đoạn, EU đang chuẩn bị kịch bản nhập khẩu từ Mỹ và tăng dự trữ nhằm hạn chế tác động tới ngành hàng không.

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam đang đứng trước một bài toán nan giải tại ASIAD 20 (diễn ra tại Nhật Bản vào tháng 9 tới) khi đặt mục tiêu giành 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ trong bối cảnh sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nếu như đấu trường Đông Nam Á vẫn là “sân nhà” quen thuộc, thì bước ra châu lục, mọi thứ trở nên khắc nghiệt hơn gấp nhiều lần.

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

“Cơm áo không đùa với khách thơ”, khi thu nhập từ sân khấu không đủ sống, nhiều nghệ sĩ biểu diễn phải xoay xở đủ nghề như làm MC, hát thuê, buôn bán… Dẫu vậy, không ít người vẫn chọn ở lại với nghề, giữ lửa đam mê và chờ đợi một cơ hội đổi thay.

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Cuối năm 2024, qua công tác nắm tình hình, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an phát hiện trên thị trường có rất nhiều loại sữa không đảm bảo chất lượng, đặc biệt là các loại sữa dành cho các đối tượng đặc biệt như người già, trẻ em, phụ nữ có thai, người gầy yếu... và các loại sữa có ghi bổ sung vitamin, canxi, khoáng chất, thậm chí cả đông trùng hạ thảo, tổ yến... nên đã báo cáo lãnh đạo Bộ chỉ đạo xác minh, làm rõ, xác định 2 công ty sản xuất các loại sữa trên với số lượng đặc biệt lớn là Công ty Rance Pharma và Công ty Hacofood.

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Thị trường xuất bản Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi nền tảng số mở ra vô vàn cơ hội tiếp cận tri thức. Thế nhưng, chính sự phong phú ấy lại khiến người đọc dễ rơi vào tình trạng bối rối và mất phương hướng khi chọn sách khoa học, dòng sách thiết yếu để xây dựng nền tảng tri thức cho mọi lứa tuổi.

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Ở 3 kỳ SEA Games liên tiếp, đội tuyển karate Việt Nam không chỉ đóng góp nhiều HCV cho Đoàn thể thao Việt Nam mà còn duy trì được vị thế số một Đông Nam Á. Đây là nền tảng quan trọng để các võ sĩ của chúng ta hướng đến mục tiêu chinh phục huy chương tại ASIAD.

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Với những người chiến sĩ CAND khoác lên mình sắc xanh lá mạ, vinh dự, tự hào nhưng trách nhiệm cũng rất nặng nề, Công an xã Cẩm Hưng đã và đang ngày đêm giữ cho thế trận an ninh nhân dân vững chắc, đảm bảo an ninh, trật tự để mang lại bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số đang thay đổi cách người Việt tiếp cận di sản và văn hóa. Từ những bộ sưu tập tĩnh trong tủ kính, công chúng dần bước vào trải nghiệm sống động qua trình chiếu mapping và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh việc hỗ trợ hoạt động bảo tồn, công nghệ còn làm sống dậy các lớp giá trị văn hóa, đồng thời mở ra động lực cho kinh tế trải nghiệm theo hướng bền vững.