1. 9h sáng 10/3, tôi có mặt tại tầng 1 tòa nhà dành cho người thu nhập thấp CT1 Ngô Thì Nhậm (Hà Đông) của Công ty Vinaconex Xuân Mai. Đã là ngày thứ 5 tiếp nhận hồ sơ đăng ký mua căn hộ tại dự án Kiến Hưng nhưng người đến đăng ký vẫn rất đông.
Trong câu chuyện với tôi, ông Tuấn, ở quận Thanh Xuân, bảo rằng nhà ông hiện là 3 thế hệ đang ở chung trong căn hộ ở khu tập thể Thanh Xuân Bắc. Đã cơi nới các kiểu rồi nhưng cũng chỉ được khoảng hơn 30m2, vì thế 6 con người của 3 thế hệ không tránh khỏi chuyện "ra đụng vào chạm". Mấy năm nay anh con trai đã muốn ra ở riêng nhưng cả nhà dốc bồ cũng không có nổi tỉ bạc nên ước mơ vẫn chỉ là mơ ước bởi cái thời "tấc đất tấc vàng" này, đi mua nhà mà không có khoảng tỉ rưỡi trở lên thì đừng có mơ. Vì thế, ngay từ khi Công ty Vinaconex Xuân Mai bán nhà ở dự án Ngô Thì Nhậm, ông đã nộp đơn nhưng không đến lượt: "Hy vọng lần này giấc mơ tách hộ sẽ thành hiện thực dù ở Kiến Hưng cũng khá xa".
Hoàn cảnh của ông Tuấn cũng đang là hoàn cảnh chung của rất nhiều người ở Hà Nội bây giờ. Trong khi ở các khu đô thị đang có hàng trăm biệt thự giá cả triệu đôla bị bỏ hoang thì với hàng trăm ngàn người khác, giấc mơ có một chỗ "an cư" dù chỉ vài chục mét vuông vẫn còn quá xa vời. Dù Hà Nội bây giờ, nhất là ở khu vực Hà Nội mở rộng đang là đại công trường với hàng chục dự án khu đô thị và nhà chung cư, nhưng chỉ cần nhìn vào giá gốc mà các chủ đầu tư đưa ra, "bèo" nhất cũng khoảng 15 triệu đồng/m2, thì phần đông những người sống bằng đồng lương công chức sẽ không bao giờ dám mơ bởi dù có tiết kiệm 10, thậm chí 20 năm nữa cũng sẽ chẳng có nổi khoảng 1,5 tỉ đồng để mua nhà.
2. Tại hội thảo tham vấn và hỗ trợ kỹ thuật cho chiến lược phát triển nhà quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 do Bộ Xây dựng phối hợp với Chương trình định cư con người của Liên Hiệp Quốc (UN - HABITAT) tổ chức ngày 8/3 vừa qua, đã đưa ra con số thông kê rằng Việt Nam hiện thiếu tới gần 20 triệu căn hộ, khoảng 70% số các hộ chưa có các phương tiện sinh hoạt phù hợp. Cùng với tốc độ đô thị hóa mạnh mẽ, nhu cầu về nhà ở sẽ tiếp tục tăng. Trong khi đó, việc sử dụng đất đai lại rất lãng phí, thể chế tài chính còn nhiều bất cập, gây khó khăn trong việc tạo lập chỗ ở cho người dân.
Vì thế mục tiêu của Chiến lược nhà ở (do Bộ Xây dựng soạn thảo) là phấn đấu đến năm 2020 đáp ứng cơ bản nhu cầu nhà ở của các tầng lớp dân cư với chất lượng, tiện nghi và giá cả phù hợp với điều kiện kinh tế của đất nước và từng hộ gia đình, cá nhân; xóa nhà ở đơn sơ, nâng tỉ lệ nhà ở kiên cố lên 70% tổng số nhà ở cả nước, diện tích nhà ở bình quân đầu người cả nước đạt mức 25m2 sàn/người, diện tích nhà ở tối thiểu đạt mức 8m2 sàn/người.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để mục tiêu này thành hiện thực, nhất là với người nghèo và thu nhập thấp, bởi đây chính là bộ phận dân cư rất lớn hiện đang ở các đô thị có nhu cầu cấp bách về nhà ở.
Bởi vậy, cách đây vài tháng, Công ty Vinaconex Xuân Mai mở bán nhà cho người thu nhập thấp ở tòa CT1 Ngô Thì Nhậm (Hà Đông) với giá 8,8 triệu đồng, nghĩa là một căn hộ giá khoảng 600 - 700 triệu đồng, nhiều người lại khấp khởi hy vọng. Tuy nhiên, hơn 300 căn hộ của tòa nhà này cũng chỉ như muối bỏ biển so với nhu cầu của người cần. Vì vậy rất nhiều người đã nộp hồ sơ đành ngậm ngùi nhìn vì không đến lượt.
Lần này, ngoài Vinaconex Xuân Mai bán nhà dự án tại khu tái định cư Kiến Hưng với 3 tòa nhà cao 19 tầng với tổng cộng 864 căn hộ, được khởi công quý III/2010, dự kiến hoàn thành quý II/2012 và quý IV-2012; còn có 4 doanh nghiệp khác cũng đồng loạt bán nhà thu nhập thấp, đó là Công ty CP đầu tư phát triển nhà Hà Nội số 5 với dự án tại lô N011A và NO12 - tại khu đô thị Sài Đồng (Long Biên), xây dựng tòa nhà 16 tầng với 420 căn hộ (dự án đã được khởi công quý I/2010, hoàn thành quý III/2012); Công ty CP đầu tư phát triển nhà Hà Nội số 3 với dự án tại lô NO10A và NO12 - 3 tại khu đô thị Sài Đồng (Long Biên) xây dựng tòa nhà 16 tầng với 448 căn hộ (dự án đã khởi công quý I/2010, hoàn thành quý III/2012).
Riêng Tổng công ty Viglacera làm chủ đầu tư có tới 2 Dự án tại khu đô thị Đặng Xá, Gia Lâm (xây dựng 10 tòa nhà với 946 căn hộ, khởi công quý III/2010, hoàn thành quý II/2012) và Dự án tại Đại Mỗ, Từ Liêm (xây dựng 2 tòa nhà với 124 căn hộ, đã khởi công quý III/2010, hoàn thành quý I/2012).
Ngoài ra, dự kiến trong năm nay, UBND TP Hà Nội sẽ triển khai xây dựng nhiều dự án mới tại các khu B4 CT1 và B4 CT2 thuộc khu vực Bắc Cổ, Nhuế, Chèm, xã Xuân Đỉnh, Từ Liêm...
Trong đợt này, UBND TP Hà Nội quy định việc chấm điểm ưu tiên cho các hộ gia đình mua nhà ở thu nhập thấp sẽ ưu tiên theo thang điểm 10 do UBND thành phố quy định. Cụ thể, cán bộ hưởng lương từ ngân sách sẽ được cộng thêm 1 điểm, lao động thuộc doanh nghiệp Nhà nước được cộng thêm 0,5 điểm.
Thành phố cũng quy định mỗi hộ gia đình thuộc đối tượng, điều kiện mua nhà ở cho người thu nhập thấp chỉ được lập hồ sơ mua nhà một lần. Đối với việc xác nhận về tình trạng nhà ở của các hộ gia đình khi đăng ký mua, thuê, thuê mua nhà ở thu nhập thấp, thành phố đề nghị chính quyền địa phương xác nhận rõ là chưa có nhà ở hoặc đã có nhà ở nhưng diện tích bình quân dưới 5m2/người và chỉ xác nhận một lần duy nhất cho mỗi hộ. Tuy nhiên, các trường hợp có hộ khẩu ở các huyện ngoại thành vẫn chưa được mua trong đợt này.
Nhìn vào những tiêu chí này thì dường như những người đang sống bằng đồng lương công chức sẽ sớm có cơ hội biến ước mơ thành hiện thực. Vì thế mà ngay trong ngày đầu tiên nhận hồ sơ dự án Kiến Hưng đã có tới 500 hồ sơ.
3. Nhưng, hành trình biến ước mơ thành hiện thực xem ra vẫn còn không ít gian nan khi cho tới thời điểm này giá bán vẫn chưa được các chủ đầu tư đưa ra, theo thông tin không chính thức thì sẽ không có giá 8,8 triệu đồng/m2 như dự án CT1 Ngô Thì Nhậm mà sẽ khoảng 14 triệu đồng/m2.
Anh Tâm, một người nộp hồ sơ mua nhà tại dự án Kiến Hưng băn khoăn, cả hai vợ chồng anh thu nhập một tháng được khoảng 6 triệu đồng, vì thế nếu giá bán tới 14 triệu/m2 thì cũng chưa biết vay đâu bởi một căn hộ 70m2 giá cũng tới 1 tỉ đồng rồi trong khi đã huy động hết cả họ hàng, bố mẹ hai bên rồi mà cũng chỉ được chừng 600 triệu đồng.
Nỗi lo về giá đang là nỗi lo chung của tất cả những người có nhu cầu mua nhà thu nhập thấp ở Hà Nội. Bởi trong khi để đủ tiêu chuẩn mua nhà thu nhập thấp, người dân phải làm rất nhiều thủ tục với hy vọng được hưởng chính sách ưu đãi thì với mức giá 14 triệu đồng/m2 thì khó có thể gọi là rẻ, thậm chí còn cao hơn giá nhà thương mại ở TP HCM, còn ở Hà Nội, hiện giá bán một số dự án nhà ở thương mại giá cũng chỉ khoảng 15-16 triệu đồng/m2.
Mục tiêu của nhà thu nhập thấp là dành cho người nghèo, những người chưa có nhà và có mức thu nhập trung bình có cơ hội tạo lập nơi ở. Nhưng rõ ràng với mặt bằng giá như hiện nay thì phần đông người có thu nhập thấp không thể mua được nhà. Trong khi đó chủ đầu tư dự án nhà ở thu nhập thấp được nhận rất nhiều ưu đãi hơn hẳn những dự án nhà ở thương mại như được hỗ trợ lãi suất, được giảm chi phí đền bù giải phóng mặt bằng...
Mới đây, để giải tỏa những khó khăn mà các chủ đầu tư đưa ra, nhất là việc vay vốn ưu đãi, Bộ Xây dựng đã có đề xuất với Bộ Tài nguyên và Môi trường đối với những dự án chủ đầu tư đã được UBND cấp tỉnh cấp quyết định giao đất mà không được cấp sổ đỏ, Bộ Xây dựng sẽ phối hợp Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn các địa phương cấp sổ đỏ đối với diện tích đất được giao. Ngoài ra, để đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án, trường hợp chủ đầu tư đã có quyết định giao đất, có biên bản bàn giao mốc giới nhưng chưa kịp cấp sổ đỏ, đề nghị Bộ Tài nguyên môi trường chỉ đạo cho đăng ký giao dịch đảm bảo quyền sử dụng đất đối với dự án đó.
Tại Hà Nội, nơi tập trung nhiều dự án nhà ở thu nhập thấp, UBND TP đã yêu cầu Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội xem xét, giải quyết các vướng mắc trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các chủ đầu tư thực hiện các dự án nhà ở xã hội, nhà dành cho người thu nhập thấp để nhà đầu tư có cơ sở vay vốn ưu đãi.
Câu hỏi đặt ra là với những ưu đãi như vậy thì giá nhà có hạ hay không? Câu trả lời thì vẫn phải chờ
