Chiều 10/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về Chủ trương đầu tư 3 Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc: (1) Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; (2) Cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum; (3) Cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La.
Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Phạm Văn Hoà (Đồng Tháp) cho rằng, Lai Châu là một trong những tỉnh nghèo biên giới phía Bắc, đường độc đạo, chỉ có Quốc lộ 1 đi qua nhưng hiện nay rất xuống cấp. Do vậy, việc đầu tư đường cao tốc Bảo Hà - Lai Châu rất cần thiết, giúp Lai Châu phát triển kinh tế.
"Mỗi năm thu ngân sách của Lai Châu chỉ hơn 3.000 tỷ. Đầu tư cho Lai Châu như vậy, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Lai Châu sẽ hết sức phấn khởi và sau đó tin rằng, kinh tế sẽ phát triển tốt hơn", ông lý giải.
Về cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum, theo đại biểu, mặc dù là đường nội bộ nhưng Kon Tum là một trong 5 tỉnh Tây Nguyên, việc đầu tư đường bộ cao tốc sẽ giúp Tây Nguyên phát triển, góp phần đảm bảo an ninh kinh tế, an ninh biên giới, người dân ở Tây Nguyên có thể xuống biển dễ dàng...
Về tuyến Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, ông cho rằng cũng cần thiết vì Sơn La vừa là tỉnh nghèo, vừa là tỉnh biên giới. Mộc Châu làm du lịch rất tốt, khi chúng ta đầu tư cao tốc sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho Sơn La phát triển. Đây cũng là trung tâm phát triển nông nghiệp, cây ăn trái...
Tuy nhiên, đại biểu Phạm Văn Hoà cũng đề nghị quan tâm vấn đề giải phóng mặt bằng. Đối với việc giải toả, vùng dân bị ảnh hưởng của dự án lớn, phạm vi nhiều, nên chính quyền địa phương cần quan tâm hơn dân trong vùng bị giải toả, hạn chế thu hồi đất rừng, đất trồng lúa... "Có chỗ hơn 1.000 hộ bị ảnh hưởng, tái định cư cũng rất nhiều nên chính quyền địa phương cần quan tâm, đảm bảo các tuyến đạt hiệu quả cao nhất", ông lưu ý.
ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) cũng tán thành chủ trương đầu tư và thống nhất cao với sự cần thiết đầu tư dự án đường bộ cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong được Chính phủ trình Quốc hội.
"Đối với một tỉnh miền núi, biên giới như Lai Châu, giao thông thuận lợi có ý nghĩa trực tiếp đối với cơ hội phát triển. Các quốc lộ hiện hữu quy mô còn nhỏ, thường chịu ảnh hưởng của mưa lũ, sạt lở, khiến việc vận chuyển hàng hóa, tiếp cận thị trường và các dịch vụ thiết yếu gặp nhiều khó khăn. Tuyến cao tốc kết nối với Nội Bài - Lào Cai sẽ góp phần tháo gỡ trở ngại đó, mở rộng không gian phát triển, tăng khả năng cứu hộ, cứu nạn và bảo đảm quốc phòng, an ninh", bà phân tích.
Để dự án sớm triển khai và phát huy hiệu quả, đại biểu đề nghị xem xét mức tham gia của ngân sách địa phương phù hợp với khả năng cân đối thực tế của Lai Châu. "Tôi đồng tình với cách tiếp cận ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương cùng tham gia đầu tư. Tuy nhiên, đối với Lai Châu, cần cân nhắc kỹ mức đóng góp trong tương quan với nguồn lực và những nhiệm vụ thiết yếu tỉnh đang phải bảo đảm", bà nêu quan điểm.
Theo phương án trình, Lai Châu dự kiến bố trí khoảng 2.004 tỷ đồng. Tài liệu tổng hợp sơ bộ về 7 dự án cao tốc do địa phương quản lý cho thấy khoản này tương đương 38,7% kế hoạch vốn ngân sách địa phương giai đoạn 2026 - 2030 của tỉnh, là tỷ lệ cao nhất trong 7 trường hợp được tổng hợp.
Tỷ lệ này cho thấy áp lực cân đối rất đáng quan tâm đối với Lai Châu. Dành một phần lớn nguồn vốn địa phương cho cao tốc sẽ làm thu hẹp nguồn lực dành cho trường học, cơ sở y tế, nước sinh hoạt, hạ tầng nông thôn và các nhiệm vụ giảm nghèo. Bởi vậy, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị Chính phủ rà soát đầy đủ khả năng cân đối, nghiên cứu tăng mức hỗ trợ từ ngân sách Trung ương, kể cả phương án Trung ương bảo đảm toàn bộ vốn dự án nếu điều kiện cho phép; trên cơ sở đó, trình cấp có thẩm quyền quyết định phương án phù hợp.
Việc tăng hỗ trợ cần gắn với trách nhiệm cụ thể của địa phương trong giải phóng mặt bằng, tái định cư, quản lý đất đai và chuẩn bị các tuyến kết nối. Hỗ trợ phù hợp khả năng thực tế sẽ giúp dự án triển khai thuận lợi, đồng thời bảo đảm tỉnh tiếp tục thực hiện được những nhiệm vụ dân sinh cấp thiết.
Đồng thời, tái định cư phải được chuẩn bị sớm, gắn nơi ở với sinh kế. Mục tiêu cần hướng đến là người dân ổn định được cuộc sống, có điều kiện sản xuất, việc làm và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu sau di dời.
ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) đánh giá, đây là những dự án có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ hoàn thiện kết cấu hạ tầng mà còn tạo nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân.
"Bởi vì Sơn La và Lai Châu là những tỉnh miền núi, biên giới, có nhiều tiềm năng về nông nghiệp, du lịch, kinh tế cửa khẩu nhưng điều kiện phát triển còn nhiều khó khăn, kết cấu hạ tầng chưa đáp ứng yêu cầu. Cao tốc không đơn thuần là công trình giao thông mà còn là điều kiện để mở rộng không gian phát triển, giảm chi phí vận tải, thu hút doanh nghiệp đầu tư và nâng cao thu nhập cho người dân", ông nêu và cho rằng, việc Chính phủ đề xuất đầu tư bằng ngân sách nhà nước rất phù hợp, thể hiện vai trò điều tiết, phân bổ nguồn lực của Nhà nước, ưu tiên cho địa bàn khó khăn để người dân cùng có cơ hội phát triển.
Về khả năng cân đối ngân sách địa phương, ông đồng tình với đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, nhất là đối với tỉnh Lai Châu, trong điều kiện thu ngân sách địa phương hằng năm hạn chế, đề nghị Chính phủ rà soát, xác định mức vốn của địa phương tham gia phù hợp với lại khả năng ngân sách của tỉnh.
"Trong trường hợp ngân sách nhà nước có thể bố trí được thì cũng áp dụng đối với Lai Châu để địa phương khó khăn thì càng được Trung ương hỗ trợ nhiều hơn, thực hiện công trình giao thông và nâng cao đời sống của đồng bào", đại biểu kiến nghị.
