Theo ghi nhận của phóng viên, nhà máy sản xuất phân bón của Công ty Nhật Long nằm ngay mặt quốc lộ 47, thuộc địa phận thôn 15, xã Sao Vàng. Nhà máy được xây dựng trên khu đất rộng gần 10.000m2, lọt thỏm giữa khu dân cư đông đúc, xung quanh là nhà ở của hàng trăm hộ dân.
Hoạt động sản xuất ở đây diễn ra đều đặn nhiều năm nay. Nhưng cũng chính từ khi mở rộng quy mô sản xuất, người dân địa phương liên tục kêu cứu vì tình trạng ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng. Mỗi khi nhà máy hoạt động, không khí đặc quánh mùi hôi thối, khói bụi, mùi phân hóa học bốc lên nồng nặc, ảnh hưởng nặng nề đến sinh hoạt, sức khỏe và môi trường sống.
Ông Hoàng Văn Hải (SN 1977), người dân thôn 15, ôm một tập đơn có đầy đủ chữ ký, họ tên của hàng chục hộ gia đình trong khu vực, trình bày: “Nhà máy của Nhật Long có từ hơn 20 năm trước, ban đầu quy mô nhỏ, dùng nguyên liệu than bùn, không ảnh hưởng nhiều. Nhưng khoảng 10 năm gần đây, khi họ chuyển sang sản xuất phân NPK với quy mô lớn, tình trạng ô nhiễm trở nên trầm trọng. Mùi hôi bốc ra từ công đoạn vê viên, sấy khô phân bón khiến nhiều người khó thở, buồn nôn. Bây giờ còn có cả bùn thải được đổ thành đống, chất đống trong nhà máy để ủ làm phân, càng kinh khủng hơn”.
Các hộ dân liên tục gửi đơn lên xã, huyện, tỉnh và thậm chí cả trung ương từ năm 2019 đến nay nhưng sự việc vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Không riêng gì người dân thôn 15, mà cư dân một số xã lân cận cũng phản ánh về tình trạng ô nhiễm không khí và ảnh hưởng từ hoạt động sản xuất của công ty này.
Trả lời phóng viên, ông Nguyễn Quốc Tuấn – Chủ tịch UBND xã Sao Vàng, cho biết, vụ việc đang được cơ quan Công an kiểm tra, xác minh theo chỉ đạo của Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hoá nên xã chưa thể cung cấp thông tin chi tiết. Tuy nhiên, ông Tuấn khẳng định nhà máy của Nhật Long được xây dựng trên đất ở của hộ gia đình, điều này càng khiến dư luận thêm băn khoăn về tính pháp lý và quy hoạch của cơ sở sản xuất này.
Theo tìm hiểu của phóng viên, nhà máy của Công ty Nhật Long đã hoạt động từ năm 2003, ngành nghề chính là sản xuất phân bón vô cơ, công suất 9.000 tấn/năm. Cơ sở này gồm nhiều khu xưởng gia công, dây chuyền vê viên, ép mảnh, khu chứa nguyên liệu và sản phẩm hoàn chỉnh. Ngày 1/10/2023, UBND huyện Thọ Xuân (cũ) từng ra quyết định xử phạt hành chính công ty Nhật Long 35 triệu đồng vì vi phạm quy định về môi trường. Tuy nhiên, theo người dân, mức phạt này chẳng khác nào “muối bỏ bể”, không có giá trị răn đe hay thay đổi thực tế.
Tiếp đó, năm 2024, qua kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện, Công ty cổ phần Phân bón Nhật Long Thanh Hoá sản xuất lô phân bón Nhật Long NPK 10-5-10, mã số phân bón 11034, ngày sản xuất 3/3/2024 có hàm lượng lượng Kali hữu hiệu (K2Ohh) thấp hơn so với quy định. Với hành vi trên, Công ty Nhật Long bị xử phạt số tiền 15.000.000 đồng, buộc tái chế hoặc thay đổi mục đích sử dụng 5.000kg phân bón đã sản xuất vi phạm chất lượng.
Trước tình hình ô nhiễm môi trường tại nhiều khu dân cư do các cơ sở sản xuất, UBND tỉnh Thanh Hoá đã ban hành Quyết định số 1671/QĐ-UBND ngày 24/4/2024 về việc phê duyệt Đề án di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi khu đô thị, khu dân cư đến năm 2030. Đáng chú ý, đến ngày 15/6/2024, UBND huyện Thọ Xuân đã có văn bản đề nghị UBND tỉnh bổ sung Công ty Nhật Long vào danh sách cơ sở cần di dời. Tuy nhiên, việc di dời mới chỉ dừng lại ở đề xuất và chờ đợi các bước triển khai tiếp theo. Trong lúc chờ đợi, người dân vẫn phải hứng chịu ô nhiễm hằng ngày, đêm xuống không dám mở cửa vì mùi phân bón xộc vào nhà.
Có thể thấy, việc các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm tồn tại giữa khu dân cư trong thời gian dài là hệ quả của quá trình phát triển thiếu quy hoạch. Việc để các nhà máy sản xuất phân bón công suất lớn tồn tại ngay giữa khu dân cư là rất nguy hiểm, vừa ảnh hưởng đến môi trường sống, vừa tiềm ẩn nguy cơ gây bất ổn xã hội.
Câu chuyện của người dân thôn 15, xã Sao Vàng không chỉ là câu chuyện của một khu dân cư nhỏ ở Thanh Hóa, mà là hồi chuông cảnh tỉnh về việc bảo vệ môi trường sống và sự cần thiết của việc phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế và an sinh xã hội. Người dân không chống lại phát triển, nhưng họ có quyền được sống trong bầu không khí trong lành, không bị đe dọa bởi mùi hôi, bụi bẩn và sự thờ ơ. Khi mà những kiến nghị đã kéo dài từ năm này qua năm khác, sự lắng nghe và hành động của chính quyền các cấp chính là lời hồi đáp cần thiết và xứng đáng nhất với niềm tin của người dân.
Khởi tố Giám đốc Công ty Nông nghiệp Địa Long vì gây ô nhiễm môi trường 
Cần kiểm soát tốt nguồn gây ô nhiễm không khí 
Ô nhiễm nghiêm trọng vì xác lợn chết vứt bừa xuống kênh mương 
