Người đàn ông có đôi mắt buồn
Tóc dài, chòm râu dài, thân hình dài cùng những ngón tay dài, khuôn mặt vừa phong trần rất đàn ông, lại có gì khắc khổ, đôi mắt sáng mà buồn đến lạ, dù luôn lặng lẽ và hiếm khi mở lời nhưng Lê Huy Hoàng luôn thu hút ánh nhìn của người khác từ khoảnh khắc đầu gặp mặt. Nếu không nhìn anh tỉ mỉ cẩn thận bóc tách, vẽ từng lá vàng, mà gom góp lắm mới có thể mua được trên tranh, tôi ngỡ anh là diễn viên điện ảnh bước ra từ bộ phim nhựa về chiến trận nào đó, hơn là một nghệ sĩ.
Anh chân thành, bộc trực và giàu tình nghĩa. Đồng thời anh quan tâm tinh tế và luôn mang lòng biết ơn sâu sắc với những ai đã đến làm bạn, làm nghề hay giúp đỡ anh trên con đường nghệ thuật.
Nghệ sĩ Lê Huy Hoàng đến với nghệ thuật khá muộn. Năm 1984, 17 tuổi, anh vào học Trường Sĩ quan Lục quân II. Đến năm 1987, ra trường, anh đi công tác tại Campuchia. Cho đến năm 1994 thì về nước. Năm 32 tuổi, anh đỗ vào Trường đại học Mỹ thuật Hà Nội với ý nghĩa: nghệ thuật là cứu cánh cuối cùng của mình, là định mệnh của cuộc đời mình. Như nhà thơ Bàng Sĩ Nguyên, người thầy của anh thường nói: "Nghệ thuật là quê hương của con đó".
Cái loa và mảng buồn ký ức tuổi thơ
Được một nghệ sĩ Hà Lan Rani giúp cả tài chính lẫn chút kiến thức để anh làm tác phẩm sắp đặt. Sau đó, với sự tài trợ của Đại sứ quán Hà Lan, Lê Huy Hoàng đã làm tác phẩm “Loa” ở gallery Thọ.
“Loa” là câu chuyện kể về mảng ký ức buồn trong tuổi thơ của Lê Huy Hoàng. Lê Huy Hoàng được tạo sinh từ hai dòng máu, bố là bác sĩ quân y người Campuchia, mẹ là cô giáo người Việt. 15 tuổi, bố anh theo nhà hoạt động chính trị Campuchia Sơn Ngọc Minh (Achar Mean) (*), đến Việt Nam làm cách mạng. Hơn 30 tuổi, bố anh gặp mẹ (khi đó bà khoảng 20 tuổi), hai người lấy nhau, và đến năm 1967, Lê Huy Hoàng chào đời tại Hà Nội.
Theo nhật ký bố để lại và qua lời mẹ kể, thời chiến, bố mẹ thường xuyên đi công tác, nên hai người không mấy khi được gặp nhau.
"Tuổi thơ của tôi được sống có bố mẹ nhiều nhất là khi bố chuyển công tác lên Viện Quân y 105 Sơn Tây cũ. Hồi đó máy bay Mỹ đánh Q51 rất ác liệt nên bố phải mổ cho bộ đội bị thương nhiều, mẹ tôi cũng chuyển công tác từ trường con em miền Nam tập kết (làng Văn Võ - Hà Tây) đến làng Thọ Lộc - Hà Tây để vợ chồng thỉnh thoảng được gần nhau. Năm 1970, cũng từ đây bố anh trở lại Hà Nội, lên đường đi Trường Sơn qua Campuchia.
Năm 1975, chiến tranh biên giới Tây Nam nổ ra, mẹ anh thường dậy sớm ngồi ở hiên nhà theo dõi tin chiến trường qua chiếc loa phóng thanh của xã. Bà rất hay khóc. Và bố anh hy sinh trong cuộc chiến này.
Tác phẩm “Loa” được gợi nguồn cảm hứng từ hình ảnh của mẹ và chiếc loa của xã. Sau khi triển lãm tại Studio Thọ vào 2007, “Loa” một lần nữa được tái hiện tại Triển lãm 10+ tại Nhà sàn Đức, năm 2008. Anh tâm sự: “Điều tôi lo sợ nhất là sống không xứng đáng với sự hy sinh của bố và sự cam chịu đau khổ và hy sinh của mẹ tôi”.
Chiếc khăn rằn của người con mang hai dòng máu
Sau tác phẩm “Loa”, lấy cảm hứng từ khăn rằn "Cò rò ma" của người Khmer, nghệ sĩ Lê Huy Hoàng trộn đường thốt nốt với đường trắng cùng bã cà phê tạo hình chiếc khăn rằn khổng lồ, để nói về cuộc đời và thân phận của mình, người con mang hai dòng máu và cuộc chiến tranh với những góc khuất của nó.
Tác phẩm “Khăn” với tạo hình dung dị nhưng đạt hiệu quả của thị giác cùng câu chuyện cảm động lắng đọng rưng rưng đã nhận được nhiều lời ngợi khen của người xem, nhà chuyên môn cũng như anh em bạn bè đồng nghiệp.
Và cứ thế, các tác phẩm sắp đặt từ trí óc, trái tim và bàn tay của Lê Huy Hoàng lần lượt ra đời.
“Mưa” từ hai mươi ngàn cây kim y tế…
Trong triển lãm Rồng rắn lên mây (từ ngày 6/9 đến 9/10) tại Trung tâm Văn hóa Pháp, 24 Tràng Tiền, Hà Nội, công chúng sẽ được dịp thưởng lãm một đầu rồng mang thân rắn được đan bằng tre dài hơn 10m, tác phẩm sắp đặt mới nhất của nghệ sĩ Lê Huy Hoàng. Ngoài ra, anh còn thực hiện tác phẩm “Bức tường” vào tháng 12 tới tại Viện Goether. Đó là tác phẩm lấy cảm hứng từ nỗi đau của tội ác diệt chủng tại Campuchia, bởi thấy trên thế giới đâu đâu cũng có những bức tường và nỗi đau tương tự. Lê Huy Hoàng đã cách điệu hóa bằng bức tường xương - xương trâu bò, thú vật để mô phỏng chiến tranh tàn khốc mà mỗi gia đình ở đâu đó trên thế giới này đều có chung những cái giá quá đắt phải trả.
Bên cạnh đó, anh dốc sức chuẩn bị cho triển lãm tác phẩm sắp đặt “Mưa”.
Để có “Mưa”, từ hơn một tháng nay, Lê Huy Hoàng cùng giám tuyển - nghệ sĩ điêu khắc Đinh Công Đạt ươm trồng sao cho lên mầm tươi tốt muôn ngàn hạt cải. Khó khăn nhất, vẫn là xâu hơn hai mươi ngàn cây kim y tế từ các sợi chỉ nilon sao cho không bị rối vào nhau. Đây là tác phẩm đòi hỏi sự chu đáo, tỉ mỉ từng chút và không thể có sơ suất.
(*): Chủ tịch đảng Nhân dân Cách mạng Khmer. Sơn Ngọc Minh sinh năm 1920 tại miền Nam Việt Nam, mất năm 1972. Ông có cha là nguời Khmer, mẹ người Việt
