NASA - Những thất bại nhớ đời

Cục Quản trị hàng không và Không gian quốc gia (NASA) của Mỹ thành lập vào năm 1958, có trách nhiệm thực thi chương trình thám hiểm không gian và nghiên cứu ngành hàng không. NASA cũng có nhiệm vụ nghiên cứu dài hạn những hệ thống hàng không quân sự cũng như dân sự.

Trong hơn nửa thế kỷ tồn tại của mình, NASA đã tiến hành vô số những dự án vũ trụ mà trong đó có những dự án thực sự vĩ đại, thí dụ như chương trình bay lên mặt trăng của tàu Apollo, phóng lên quỹ đạo gần mặt đất kính viễn vọng không gian Hubble… Tuy nhiên, NASA cũng đã phải có những dự án không thể nào biến thành hiện thực.

Dự án X-30: Đây là chương trình chế tạo máy bay khí động học vũ trụ quốc gia (NASP - National AeroSpace Plane). Giai đoạn chuẩn bị của dự án này ở trong giai đoạn từ năm 1986 tới năm 1993, ngân sách chi cho nó ở mức hơn 2 tỉ USD. Phần lớn số tiền này được lấy không phải từ ngân quỹ của NASA mà do các cơ quan quân sự cấp. Một trong những khó khăn mà các kỹ sư chế tạo vấp phải là việc thiết kế các động cơ đa năng có thể hoạt động có hiệu quả cả ở trên không lẫn ở trong vũ trụ. Đáng tiếc là các nhà kỹ thuật đã không thể xử lý được những vấn đề nảy sinh. Thêm vào đó, giá thành quá cao của các động cơ cũng đã khiến cho việc đầu tư vào dự án trở nên bế tắc. Rốt cuộc là dự án X-30 đã bị hủy bỏ, dẫu một số phần của dự án này đã được sử dụng vào các số nghiên cứu nhỏ của NASA, thí dụ như trong dự án chế tạo máy bay siêu âm X-43, đã lập được tốc độ kỷ lục vào năm 2004 cao gấp 10 lần tốc độ âm thanh.

Dự án hiện đại hóa các động cơ chạy bằng nhiêu liệu rắn. Việc nghiên cứu chế tạo các động cơ siêu lực này đã được tiến hành từ năm 1986 tới năm 1993. Chi phí dành cho nó dự kiến là 2,2  tỉ USD. Lý do buộc NASA phải tìm kiếm các động cơ nhiên liệu rắn mới là thảm họa xảy ra với tàu con thoi Challenger năm 1986 - chính những động cơ nhiên liệu rắn đã trở thành nguyên nhân dẫn tới vụ nổ tung toàn bộ con tàu làm chết tất cả đội bay. Chính quyền Mỹ quyết định cho nghiên cứu chế tạo các động cơ nhiên liệu rắn mới với công suất cao hơn trước và đặc biệt, phải an toàn hơn trước. Công việc này dự định được tiến hành tại một công ty của nhà nước, điều đó có nghĩa là trong số những khách hàng có thể có không chỉ NASA mà cả những cơ quan khác nữa.

Đúng vào thời điểm công việc đã được triển khai rầm rộ và công ty chế tạo các loại động cơ mới gần như  đã được xây xong, thì Quốc hội Mỹ lại từ bỏ cấp tiếp kinh phí cho nó vì giá thành của nó liên tục tăng và thời hạn thực hiện các công đoạn của dự án thường xuyên bị chậm. Cũng cần phải nói rằng, dự kiến tăng tải trọng của tàu con thoi khi sử dụng các động cơ đã được hiện đại hóa về sau đã được thể hiện qua việc chế tạo những bình nhiên liệu trọng lượng thấp hơn, làm từ hợp kim liti - nhôm, giúp làm giảm trọng lượng của cả hệ thống.

Dự án Shuttle - C. Các công việc thuộc  dự án này đã được tiến hành từ năm 1987 tới năm 1990, chi phí dành cho nó là 200 triệu USD. Trong khuôn khổ của dự án, các nhà kỹ thuật đã cố gắng chế tạo phiên bản mới và không cần người lái của các tàu con thoi lừng danh Shuttle. Nếu thành công, con tàu mới sẽ có thể đưa lên quỹ đạo của trái đất nhiều hành lý nặng và nguy hiểm hơn mà vẫn không sợ bị hy sinh mất đội bay trong tình huống xảy ra sự cố trên boong. Sau thảm họa với tàu con thoi Challenger, mối quan tâm tới dự án Shuttle - C đã gia tăng nhưng công việc lại không được tiến hành tới cùng. Việc giá thành không ngừng gia tăng rốt cuộc đã làm cho dự án này trục trặc. Cuối cùng dự án đã bị hủy bỏ khi giá thành dự kiến của nó đã tăng lên mức mà nếu tiếp tục làm, thì lợi ích kinh tế của nó cũng vẫn chỉ là 0.

Dự án chế tạo Hệ thống phóng tên lửa quốc gia (National Launch System - NLS). Chương trình này được tiến hành bởi sự phối hợp giữa NASA và US Air Force từ năm 1989  tới năm 1993, ngân sách dành cho nó là 3 triệu USD. Dự kiến sẽ lập ra một hệ thống phóng tên lửa có thể kết hợp với các tàu vũ trụ Shuttle,  có sức cạnh tranh cao về mặt giá thành so với các đối thủ. Trong số các đối thủ đó có những hệ thống khá hoàn hảo sử dụng cho các loại tên lửa Atlas, Delta và Titan. Tuy nhiên, dự án này đã không được tiến hành tới cùng không chỉ vì vấn đề giá thành liên tục leo thang, mà còn vì các hệ thống khác đều đang hoạt động tốt nên nhu cầu tìm kiếm một hệ thống thay thế như NLS không xuất hiện. Hơn nữa, thời hạn thực hiện dự án này cũng luôn bị trễ và việc điều hành các robot cũng không suôn sẻ. Rốt cuộc là NLS đã bị hủy bỏ.

Dự án X-34. Các công việc liên quan tới dự án này đã được tiến hành từ năm 1994 tới năm 2001. Chi phí dành cho nó năm 1996 đã được tăng từ mức ban đầu là 8 triệu USD lên tới 60 triệu USD. Dự án thoạt tiên được xây dựng như một đơn vị chung của NASA cùng các công ty Orbital Sciences và Rockwell với mục tiêu chính là tạo ra công cụ để đưa lên quỹ đạo của trái đất các vệ tinh nhỏ. Các nhà thiết kế đã dự định tạo ra một hệ thống hai nấc với nấc một có thể sử dụng nhiều lần. Tuy nhiên, gần như ngay sau khi dự án được khởi động, do bất đồng ý kiến với NASA về các điều kiện tham gia nên Orbital Sciences và Rockwell đã bỏ cuộc.

Cụ thể, Công ty Rockwell  hủy bỏ hợp đồng vì khác ý kiến về việc lựa chọn động cơ cho hệ thống vũ trụ dự định sẽ chế tạo. Về sau, dự án đã được khôi phục lại nhưng chỉ như chương trình chế tạo một tàu vũ trụ bay ở quỹ đạo thấp dành cho các thí nghiệm và nghiên cứu khác nhau. Dự án đã bị hủy bỏ hoàn toàn sau khi NASA quyết định tăng kích cỡ của X-34. Do mức đầu tư tài chính vẫn nguyên như cũ trong khi sự phức tạp của dự án lại gia tăng nên Công ty Orbital Sciences đã bỏ hẳn chương trình này.

Dự án tàu bay X-38. Các công việc liên quan tới dự án này đã được tiến hành từ năm 1995 tới năm 2002 với ngân sách 100 triệu USD. Mục tiêu của các kỹ sư là tạo ra một cái "xuồng máy cấp cứu" cho các nhà du hành đang ở trên trạm quỹ đạo  trong vũ trụ. Trong kết cấu của X-38  hoàn toàn không có cánh - yếu tố này giúp tiết kiệm khoảng không gian trống trên trạm quỹ đạo vốn được đánh giá là "quý như vàng". Thêm vào đó, lực đẩy không quá lớn, được sinh ra nhờ chính dạng thức của con tàu, cho phép nó có thể hạ cánh an toàn tới độ cao, nơi mà có thể sử dụng được dù để tiếp tục hạ xuống đất.

Chương trình chế tạo X-38 đã được tiến hành ngay trong trung tâm vũ trụ của NASA và đã lôi kéo được cả các kỹ sư người châu Âu tham gia. Dự án đã bị hủy bỏ sau khi mức độ cung cấp vật lực cho các trạm quỹ đạo vũ trụ bị cắt giảm. Tuy thế, một số ý tưởng của dự án này chắc chắn sẽ có ích khi triển khai dự án chế tạo tàu Orbital Space Plane, thực hiện trong khuôn khổ chương trình "Chùm sao" (Constellation). Trong khuôn khổ chương trình "Chùm sao" dự kiến sẽ chế tạo một con tàu vũ trụ có thể thay thế được các tàu con thoi Shuttle sắp sửa phải "về hưu".

Dự án tàu vũ trụ X-33. Các công việc liên quan tới dự án này đã được tiến hành từ năm 1996 và kết thúc vào năm 2001. Ngân sách dành cho nó là 912 triệu USD. Con tàu vũ trụ này dự kiến sẽ được chế tạo như một modul gần quỹ đạo được sử dụng nhiều lần, có nhiệm vụ lên tới quỹ đạo gần trái đất không cần sử dụng các tên lửa nhiều bậc, hoặc  các tàu chở nhiên liệu đẩy. Đó gần như là một phi thuyền vũ trụ một nấc, được sử dụng nhiều lần. Dự án  đã được tiến hành bởi các chuyên gia của NASA-Lockheed Martin. Tuy nhiên, dự án này đã không được hoàn thành thỏa đáng do nhiều lần vi phạm các thời hạn thực hiện, do nguồn kinh phí không được dồi dào. Vụ tai nạn khi thử nghiệm các thùng nhiên liệu X-33, được chế tạo từ compozit, cũng đã ảnh hưởng xấu tới số phận của dự án này.

Dự án Space Launch Initiative. Trị giá của dự án này là gần 100 triệu USD. Trong khuôn khổ của nó dự định thực hiện một loạt các biện pháp để tiếp tục chinh phục khoảng không vũ trụ. Đó là việc chuẩn bị các con tàu vũ trụ có thể thay thế được những tàu con thoi đang ngày càng khó đáp ứng được các yêu cầu mới của Shuttle; xây dựng chương trình phối hợp với các tổ chức kinh doanh trong việc chinh phục vũ trụ, trong đó có cả việc bay lên các trạm quỹ đạo vũ trụ…

Thất bại của chương trình này liên quan tới sự thay đổi liên tục các yêu cầu mà NASA đưa ra. Thoạt tiên, công việc liên quan tới dự án bị đình trệ vì thiếu những yêu cầu rõ ràng của NASA đối với nó - đã không rõ ngay cả hướng cần đi của dự án. Dấu chấm hết đối với chương trình Space Launch Initiative là vụ thảm họa của tàu con thoi Columbia năm 2003. Sau sự kiện bi thảm này, NASA đã chuyển sự chú ý tới những chương trình khác, trong đó có chương trình chế tạo du thuyền vũ trụ có người lái Orbital Space Plane nằm trong khuôn khổ chương trình "Chùm sao"

Hoàng Oanh

Các tin khác

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

UAV giá rẻ khiến chiến tranh khó lường hơn

Trong nhiều thế kỷ, ưu thế trên không là đặc quyền của các cường quốc quân sự. Máy bay không người lái (UAV) đang thay đổi điều đó. Khi khả năng tiếp cận từ trên không không còn là đặc quyền của vài cường quốc nữa, nó đang khiến cho những cuộc xung đột trở nên “cân bằng” hơn nhưng cũng khó kiểm soát hơn.

Sắc cờ thời xưa

Sắc cờ thời xưa

Chúng ta thường nghe kể rằng thời Nguyễn ở nước ta, vua treo cờ vàng, nhưng ít người biết rằng vua còn có nhiều sắc cờ khác nữa.

Doanh nghiệp bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Doanh nghiệp bị phạt tù vì “nộp tô” cho khủng bố

Tòa án Pháp ra phán quyết phạt tù lãnh đạo một tập đoàn đa quốc gia vì hành vi tài trợ khủng bố trong bối cảnh xung đột tại Syria giai đoạn 2013 - 2014. Động thái này không chỉ phơi bày mức độ gắn kết giữa hoạt động kinh doanh và các mạng lưới cực đoan, mà còn phát đi cảnh báo rõ rệt về ranh giới pháp lý mà doanh nghiệp không thể vượt qua khi hiện diện tại các khu vực chiến sự.

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không trong thời đại mới

Trinh thám trên không đã và đang là một trong các nhân tố chủ đạo trong chiến tranh hiện đại. Sự xuất hiện dày đặc của nhiều mẫu máy bay không người lái (UAV) phục vụ công tác tình báo, theo dõi và do thám (ISR) trên chiến trường lại càng khẳng định vai trò của trinh thám trên không.

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Mặt Trăng đang trở thành chiến trường quyền lực mới

Sau hơn nửa thế kỷ, con người sắp in dấu chân trở lại Mặt Trăng. Tuy nhiên, “lục địa thứ 8” giờ đây đang chật chội hơn trước rất nhiều. Đấy không chỉ là cuộc đối đầu song phương giữa Mỹ và Liên Xô như thời Chiến tranh lạnh, mà đã trở thành một sân chơi đa cực với sự tham gia quyết liệt của nhiều quốc gia và cả những liên minh.

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Khi AI vừa là mũi giáo vừa là tấm khiên?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần thoát ly khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân cốt lõi làm thay đổi diện mạo an ninh mạng toàn cầu. Từ khả năng tìm kiếm lỗ hổng bảo mật với tốc độ ánh sáng của các mô hình ngôn ngữ lớn đến những "tác nhân AI" tự vận hành cuộc tấn công, trí tuệ nhân tạo đang mang đến những thách thức chưa từng có trong lĩnh vực này.

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Kinh tế thế giới trước ngã rẽ khủng hoảng đa chiều?

Diễn ra từ ngày 13 tới ngày 18/4, Hội nghị Mùa xuân do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đồng tổ chức thu hút sự tham gia của hơn 190 bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương, cùng hàng nghìn đại diện các tổ chức quốc tế, học giả và doanh nghiệp. Những cuộc thảo luận của giới tài chính toàn cầu ở Washington lần này đã khép lại với những cảm giác ảm đạm, song hành với sự đồng thuận thay đổi rõ rệt trong nhận thức chung: Cộng đồng tài chính quốc tế đã và đang buộc phải chuyển sang chế độ quản lý khủng hoảng, trong khi guồng máy kinh tế thế giới đối mặt với sự rạn nứt cấu trúc sâu sắc, thay vì chỉ là một đợt suy thoái mang tính chu kỳ.

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức và tham vọng làm chủ “chiến trường thủy tinh”

Quân đội Đức đang đẩy nhanh lộ trình tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng vệ tinh quy mô lớn nhằm biến chiến trường trở nên "trong suốt như thủy tinh". Với tư duy lấy dữ liệu làm trung tâm, họ kỳ vọng sẽ rút ngắn chu kỳ ra quyết định từ nhiều ngày xuống còn vài phút, tạo ra lợi thế áp đảo trước các đối thủ tiềm tàng thông qua khả năng quan sát vượt trội và phản ứng tốc độ cao.

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Chuyện “trong nguy có cơ” tại eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, "yết hầu năng lượng" của thế giới, là nơi chứng kiến khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu, được trung chuyển mỗi ngày. Kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, trật tự quen thuộc nhanh chóng bị phá vỡ. Số lượng tàu qua lại eo biển giảm mạnh, từ khoảng 135 chuyến/ngày xuống chỉ còn trung bình khoảng 6 chuyến/ngày trong tháng 3/2026, thậm chí có thể còn thấp hơn. Thị trường năng lượng chịu một cú sốc nguồn cung rõ rệt, giá dầu Brent tăng mạnh, có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo áp lực lạm phát lan rộng.

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Giải mã những vũ khí lần đầu thực chiến trong xung đột tại Iran

Từ hệ thống đánh chặn bằng tia laser Iron Beam, tên lửa PrSM, phi đội drone tự hành Lucas cho tới tên lửa siêu vượt âm Fattah-2, cuộc xung đột tại Iran đã trở thành nơi trình làng hàng loạt vũ khí thế hệ mới. Các khí tài này tham gia rất hiệu quả vào các kịch bản tác chiến cường độ cao, tạo ra những khác biệt rõ rệt trên chiến trường.

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Trái đất “cựa mình”, AI sẽ lên tiếng

Những vết nứt nhỏ trên bậc thềm, những thân cây nghiêng bất thường hay lớp tuyết lặng lẽ tích tụ trên sườn núi - tất cả từng là dấu hiệu khó nhận biết của thảm họa. Nhưng giờ đây, khi Trái Đất chuyển động, trí tuệ nhân tạo đang giúp con người nhìn thấy những điều tưởng như vô hình, mở ra cơ hội cứu sống hàng nghìn sinh mạng mỗi năm.

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Tiền lệ pháp lý định hình lại kỷ nguyên mạng xã hội

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã lần đầu tiên buộc hai ông lớn ngành công nghệ là Meta và Google phải chịu trách nhiệm không phải vì những gì người dùng đăng tải, mà vì chính cách các nền tảng này được thiết kế để cuốn người trẻ vào những vòng lặp vô tận của màn hình điện thoại. Được ví như "khoảnh khắc thuốc lá" của thế kỷ 21, phán quyết này mở ra làn sóng kiện tụng và siết chặt pháp lý để kiểm soát cách thức các nền tảng số được thiết kế và vận hành.

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Khi cỗ máy tự quyết định, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?

Vào năm 1942, khi thế giới còn đang chìm trong khói lửa của Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã thai nghén một ý tưởng đầy tính nhân văn: "Ba định luật Robot". Đó là bộ quy tắc được "cài đặt" trong bộ não của robot để đảm bảo chúng không làm hại con người. Hơn 80 năm sau, thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mà những cỗ máy biết tự "suy nghĩ" và "hành động" không còn là nhân vật trong tiểu thuyết. Câu hỏi được đặt ra lúc này là liệu chúng ta có cần một bộ luật tương tự để bảo vệ chính chúng ta khỏi những cỗ máy?

Chiếc kính thiên lý

Chiếc kính thiên lý

Kính thiên lý (kính viễn vọng) được đưa vào Việt Nam sớm nhất qua các giáo sĩ phương Tây và thương nhân trong thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII - XVIII). Sử sách cho biết, các chúa Nguyễn đã mua loại kính này để phục vụ quân đội và làm phần thưởng cho các tướng lĩnh.

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Cuốn lịch và quyền lực của triều đình

Thời phong kiến, phạm vi quyền lực triều đình không chỉ được thể hiện qua việc sử dụng niên hiệu, tước phong, tên và cấp địa phương được ban cho, mà còn thể hiện trong việc áp dụng bộ lịch của triều đại ấy.

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Đằng sau nghề thương thuyết ransomware

Mối họa từ phần mềm độc hại chuyên dùng để tống tiền (ransomware) ngày càng trở nên cấp bách. Công ty Nghiên cứu an ninh mạng Cybersecurity Ventures (Mỹ) thống kê được giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp, tổ chức trên toàn cầu phải chịu vì ransomware đã lên tới 57 tỷ USD trong năm 2025. Ransomware nở rộ cũng kéo ngành an ninh mạng phát triển theo, trong đó nổi bật là lĩnh vực thương thuyết. "Nghề" thương thuyết với tin tặc đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới an ninh mạng toàn cầu.

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Làn sóng tội phạm mạng thứ năm: Khi AI trở thành “mạch máu” của thế giới ngầm

Trong vài năm gần đây, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy một bước chuyển biến chưa từng có trong lịch sử tội phạm mạng: từ công cụ hỗ trợ đến cơ sở hạ tầng cốt lõi của các chiến dịch tấn công quy mô toàn cầu. Quá trình này không chỉ khiến các hệ thống an ninh đối mặt với mức độ tinh vi mới, mà còn đặt ra những thách thức chính sách, pháp luật và thực thi mà chưa một thời đại số nào từng chứng kiến.

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Bùng nổ xung đột Pakistan - Afghanistan: Ngọn lửa mâu thuẫn chưa tắt hai bên đường Durand

Những cuộc bắn phá ác liệt dọc biên giới Pakistan - Afghanistan những ngày gần đây không phải là một biến cố bất ngờ, mà là sự bùng phát mới của một mâu thuẫn kéo dài hơn một thế kỷ. Từ đường Durand lịch sử, vấn đề sắc tộc Pashtun bị chia cắt, cho tới sự trỗi dậy của các nhóm vũ trang xuyên biên giới sau khi Taliban trở lại nắm quyền năm 2021, nhiều lớp xung đột chồng chéo lên nhau, biến khu vực thành một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất của Nam Á.

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Tuyển bổ quan lại thực thi pháp luật thời xưa

Ngay từ đầu triều Hậu Lê, Vua Lê Thái Tông đã nói với quần thần rằng: "Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên".

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Cơn sốt AI và cuộc thanh lọc cần thiết

Sau hơn 3 năm hưng phấn tột độ kể từ cơn địa chấn ChatGPT thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư khắp thế giới, cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã bắt đầu lắng xuống. Với một cái nhìn thực tế hơn, giới chuyên môn đã đặt ra một câu hỏi mới: Liệu cơn sốt AI có phải là một bong bóng sắp nổ, hay đây thực sự là nền tảng cho một kỷ nguyên tăng trưởng mới?