Thông điệp trên được nhấn mạnh tại Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII khai mạc sáng 30/7 do Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ninh tổ chức.
Hội nghị có sự tham dự của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân; lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương, đại diện Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), các tổ chức quốc tế, cơ sở bức xạ, cơ sở hạt nhân và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.
Điện hạt nhân là nhiệm vụ chiến lược lâu dài
Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với việc triển khai các dự án điện hạt nhân, đầu tư xây dựng lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu mới, đồng thời mở rộng ứng dụng năng lượng nguyên tử trên nhiều lĩnh vực.
"Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược lâu dài, liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, năng lực khoa học và công nghệ, chất lượng tăng trưởng và vị thế quốc gia", Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu rõ.
Dẫn kinh nghiệm từ các chuyến làm việc với đối tác Hàn Quốc, Nga mới đây, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết công nghệ hạt nhân trên thế giới đang phát triển nhanh, không chỉ phục vụ phát điện mà còn được ứng dụng sâu rộng trong chẩn đoán, điều trị bệnh, chọn tạo giống, bảo quản nông sản. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu Việt Nam phải chủ động chuẩn bị đầy đủ thể chế, nguồn nhân lực và năng lực quản lý nhà nước để theo kịp sự phát triển của khoa học và công nghệ.
"Để thực hiện thành công nhiệm vụ này, chúng ta cần một tầm nhìn dài hạn, một hệ thống pháp luật đồng bộ, một cơ quan pháp quy mạnh, một đội ngũ chuyên gia có năng lực và một nền văn hóa an toàn được hình thành vững chắc trong mọi cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan", Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định.
Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, để xây dựng nền tảng vững chắc cho chương trình điện hạt nhân, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật và hạ tầng pháp quy; nâng cao năng lực cơ quan pháp quy về tổ chức, nhân lực, kỹ thuật, chuyển đổi số và hợp tác quốc tế; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, cơ sở bức xạ, cơ sở hạt nhân và các tổ chức quốc tế, hướng tới xây dựng văn hóa an toàn, bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn và an ninh hạt nhân theo các chuẩn mực quốc tế.
Đánh giá nguồn nhân lực là yếu tố quyết định thành công của chương trình điện hạt nhân, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh: "Nếu chúng ta không bảo đảm nguồn nhân lực đi trước một bước, chúng ta sẽ khó có thể vận hành các nhà máy điện hạt nhân nói riêng cũng như thực hiện các nhiệm vụ về công nghệ năng lượng nguyên tử nói chung".
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhận định, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực cơ quan pháp quy và đẩy mạnh chuyển đổi số, cần chú trọng xây dựng văn hóa an toàn và văn hóa tuân thủ trong toàn bộ lĩnh vực năng lượng nguyên tử.
“An toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân phải được đặt lên hàng đầu; tuyệt đối không đánh đổi an toàn lấy tiến độ hay lợi ích kinh tế. Đây là nguyên tắc nền tảng trong quá trình xây dựng và phát triển chương trình điện hạt nhân của Việt Nam”, Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh.
Nâng cao năng lực pháp quy theo chuẩn quốc tế
Trong bài phát biểu qua video gửi hội nghị, Phó Tổng Giám đốc IAEA Karine Herviou đánh giá cao những bước tiến của Việt Nam trong việc củng cố hạ tầng pháp quy và bảo đảm an toàn bức xạ, hạt nhân. Theo bà, việc Việt Nam thông qua Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc hài hòa hệ thống pháp luật với các tiêu chuẩn an toàn quốc tế, bảo đảm việc sử dụng công nghệ hạt nhân an toàn, an ninh và vì mục đích hòa bình.
Phó Tổng Giám đốc IAEA nhận định, trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy chương trình điện hạt nhân và mở rộng ứng dụng năng lượng nguyên tử, việc xây dựng một cơ quan pháp quy độc lập, chuyên nghiệp và đủ năng lực có ý nghĩa quyết định. Cơ quan pháp quy hạt nhân cần được bảo đảm đầy đủ chuyên môn, nguồn lực và thẩm quyền để thực hiện hiệu quả công tác cấp phép, thanh tra, giám sát và đánh giá an toàn theo các chuẩn mực của IAEA.
Đề cao quan hệ hợp tác lâu dài giữa IAEA và Việt Nam, bà Karine Herviou thông tin, hai bên đã phối hợp hiệu quả trong nâng cao năng lực pháp quy, phát triển nguồn nhân lực, triển khai các tiêu chuẩn quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn. Thời gian qua, Việt Nam đã tích cực tham gia Chương trình phát triển hạ tầng pháp quy của IAEA dành cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
“Những nỗ lực này thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc đóng góp vào nâng cao năng lực khu vực và chia sẻ kiến thức, không chỉ vì sự tiến bộ trong nước mà còn nhằm củng cố an toàn, an ninh bức xạ và hạt nhân trên toàn khu vực ASEAN”, bà nhấn mạnh.
Thông tin về kết quả và định hướng công tác pháp quy hạt nhân, Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (VARANS) Nguyễn Hoàng Linh cho biết, thời gian qua VARANS đã tham gia xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về năng lượng nguyên tử; triển khai công tác cấp phép, thanh tra, kiểm soát nguồn phóng xạ; đồng thời từng bước nâng cao năng lực quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân theo các chuẩn mực quốc tế.
Theo ông, trong bối cảnh Việt Nam triển khai chương trình điện hạt nhân và mở rộng ứng dụng năng lượng nguyên tử, nhiệm vụ trọng tâm của VARANS là xây dựng cơ quan pháp quy hiện đại, đủ năng lực quản lý toàn bộ vòng đời các dự án điện hạt nhân.
Coi phát triển nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để xây dựng cơ quan pháp quy vững mạnh, VARANS sẽ ưu tiên triển khai các chương trình đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ pháp quy, tăng cường hợp tác với IAEA và các quốc gia có ngành công nghiệp hạt nhân phát triển; xây dựng cơ chế thu hút chuyên gia, từng bước hình thành đội ngũ có đủ trình độ để thực hiện công tác thẩm định, cấp phép và giám sát các công nghệ điện hạt nhân thế hệ mới.
Bên cạnh đó, ông Nguyễn Hoàng Linh đánh giá, việc xây dựng văn hóa an toàn phải trở thành yêu cầu xuyên suốt đối với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các cơ sở bức xạ. VARANS theo đó sẽ tiếp tục tham mưu hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về năng lượng nguyên tử phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và các tiêu chuẩn của IAEA; nâng cao năng lực cơ quan pháp quy, tăng cường kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn, an ninh cho mọi hoạt động ứng dụng năng lượng nguyên tử.
Chiều 30/7 và sáng 31/7, hội nghị tiếp tục với các phiên chuyên đề về ứng dụng công nghệ bức xạ trong y tế, công nghiệp và công tác pháp quy đối với các dự án điện hạt nhân, lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu. Các đại biểu sẽ trao đổi kinh nghiệm quản lý, yêu cầu bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn và an ninh hạt nhân đối với các công nghệ mới, trong đó có lò phản ứng hạt nhân module nhỏ (SMR).
