Các tai nạn đã đặt ra vấn đề về khả năng lưu trữ và vận chuyển an toàn các loại virus nguy hiểm chết người của chính quyền Mỹ, đồng thời thúc đẩy CDC kết thúc các chương trình vũ khí sinh học phản ứng nhanh của họ. Sau những tai nạn xảy ra, mới đây giới chức y tế Mỹ đã cho đóng cửa tạm thời các phòng thí nghiệm virus bệnh than và cúm ở Atlanta đồng thời cho tạm ngưng hoạt động vận chuyển các mầm bệnh từ các phòng thí nghiệm của CDC.
Giám đốc CDC Thomas Frieden tuyên bố trong cuộc họp báo mới đây: "Những tai nạn như thế này lẽ ra không bao giờ được xảy ra. Người dân Mỹ có thể biết chúng ta đã làm những gì cần thiết để lưu giữ virus một cách an toàn. Tôi rất thất vọng và giận dữ về điều này".
CDC báo cáo vụ việc xảy ra vào ngày 13/6/2014 khi lô mẫu virus bệnh than được vận chuyển từ một phòng thí nghiệm của CDC đến các phòng thí nghiệm khác ở Atlanta làm 84 nhân viên bị phơi nhiễm virus do họ không được trang bị bảo hộ đặc biệt khi tiếp xúc với lô hàng tiềm ẩn nguy cơ chết người này.
Vào tháng 3/2014, một mẫu virus cúm chứa dòng cúm H5N1 cũng bị gửi nhầm từ phòng thí nghiệm CDC ở Atlanta đến phòng thí nghiệm của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) ở Athens bang Georgia. Nhân viên của CDC dù đã biết sự cố từ USDA vào ngày 23/5 nhưng chỉ báo cáo lên trên vào ngày 7/7 - một điều khiến cho Giám đốc Frieden bày tỏ sự giận dữ và gọi đó là "sự chậm trễ không thể chấp nhận được".
Frieden cho biết, ông đã cho thiết lập một đội chuyên gia cao cấp để giám sát chặt chẽ và phê chuẩn sự an toàn trên cơ sở giữa các phòng thí nghiệm với nhau. Ông Frieden cũng chỉ định một quan chức chịu trách nhiệm giải trình. CDC điều hành một số phòng thí nghiệm được đánh giá là an toàn và tiên tiến nhất thế giới để xử lý những mầm bệnh lây nhiễm cực kỳ nguy hiểm.
Michael T. Osterholm, chuyên gia khủng bố sinh học và là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Bệnh lây nhiễm và Chính sách (CIDR) Đại học Minnesota, nhận định mọi tai nạn đều có thể gây hậu quả chết người và ông chỉ ra một trường hợp liên quan đến dòng cúm H5N1 - dòng cúm gia cầm đáng sợ đã lây nhiễm cho 650 người trên thế giới từ năm 2003 và giết chết hơn một nửa trong số đó.
Trước khi có báo cáo chính thức của CDC về tai nạn virus bệnh than, giới chức chính quyền Mỹ cũng đã phát hiện 6 lọ chứa virus bệnh đậu mùa được lưu giữ trong nhiều thập niên tại Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) ở Bethesda. Giám đốc CDC Frieden cho biết, 2 lọ trong số đó chứa mẫu virus còn sống và có khả năng lây nhiễm cho người. Hiện số lọ chứa virus bệnh đậu mùa đang được chuyên gia CDC nghiên cứu trước khi tiêu hủy các mẫu trước sự chứng kiến của các giới chức đến từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Hiện nay, vẫn chưa rõ bằng cách nào mà các lọ mẫu virus đậu mùa lại có mặt trong phòng thí nghiệm do Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) điều hành được lưu giữ tại NIH từ năm 1972.
Vào ngày 1/7 vừa qua, một nhà khoa học đang chuẩn bị di chuyển phòng thí nghiệm ở NIH đến FDA ở White Oak, bang Maryland, thì bất ngờ phát hiện các mẫu virus bệnh đậu mùa trong căn phòng lạnh nằm ở tầng 3 tòa nhà được trữ ở nhiệt độ 40 độ F. Bệnh đậu mùa đã giết chết hàng trăm triệu người trên thế giới trước khi bị tiêu diệt hoàn toàn vào cuối thập niên 70.
Đây là lần đầu tiên virus chết người được phát hiện bên ngoài 2 cơ sở duy nhất trên thế giới được phép lưu trữ các mẫu bệnh đậu mùa - đó là phòng thí nghiệm an ninh nghiêm ngặt của CDC ở Atlanta, và trung tâm nghiên cứu virus và công nghệ sinh học ở Novosibirsk nước Nga.
Mới đây, Giám đốc NIH Francis S. Collins thông báo qua email với các nhân viên rằng các nhà điều tra sẽ tiến hành kiểm tra "mọi tủ đông, tủ lạnh, phòng lạnh, ngăn lưu trữ cũng như mọi khu vực lưu trữ liên quan đến các phòng thí nghiệm" trong chương trình "thanh lọc" mọi cơ sở nghiên cứu của chính quyền.
Hạ viện Mỹ cũng đang sắp xếp buổi giải trình về tai nạn virus bệnh than. Dân biểu Fred Upton, Chủ tịch Ủy ban Thương mại và Năng lượng Hạ viện, nhận định những tai nạn liên quan đến virus chết người cứ lặp lại nhiều lần là điều "hoàn toàn không thể chấp nhận được".
Ngoài 2 tai nạn về virus bệnh than và cúm gia cầm, báo cáo của CDC còn kể đến 3 vụ việc khác liên quan đến việc xử lý không đúng cách các mầm bệnh nguy hiểm trong quá khứ. Năm 2006, một phòng thí nghiệm khủng bố sinh học CDC vận chuyển các lọ chứa mẫu ADN virus bệnh than đến 2 phòng thí nghiệm bên ngoài và "tin rằng chúng không còn hoạt động", nhưng xét nghiệm sau đó lại kết luận chúng vẫn còn hoạt động! Đây cũng chính là phòng thí nghiệm CDC liên quan đến tai nạn virus bệnh than vào tháng 6 vừa qua.
Cũng thời gian đó, những chuyến hàng vận chuyển từ một phòng thí nghiệm khác của CDC cũng có mặt độc tố botulism (gây bệnh ngộ độc thịt) có thể mang tính chất cấp tính, phá hủy hệ thần kinh trung ương và gây tử vong cao. Ở Mỹ, tỷ lệ tử vong do ngộ độc botulism là 63,7%.
Năm 2009, các phương pháp test mới cho thấy dòng virus Brucella - có thể gây bệnh truyền nhiễm cấp tính gọi là Brucellosis - được vận chuyển ra khỏi các phòng thí nghiệm của CDC từ năm 2001 do các nhà nghiên cứu nhầm tưởng đó là dòng vaccine.
Những vụ thất thoát virus nguy hiểm
Vào tháng 3/2013, CDC nhờ đến Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) điều tra sự cố thất lạc 1 trong 5 lọ chứa virus Guanarito độc hại có xuất xứ từ Venezuela tại Viện Thí nghiệm Quốc gia Galveston thuộc Trung tâm Y tế Đại học Texas.
Tiến sĩ Rob Weyant, Chủ nhiệm Khoa chọn lọc tác nhân và độc chất của CDC, trao đổi với trang tin tức ABCNews.com qua email: "CDC đã có báo cáo về tai nạn với FBI và chúng tôi hiểu rằng FBI sẽ mở một cuộc điều tra. Khi cuộc điều tra đang tiến hành CDC sẽ không bình luận các chi tiết của tai nạn". Tuy nhiên, người phát ngôn của FBI Shauna A. Dunlap tuyên bố: "FBI không xác nhận hay phủ nhận sự tổn tại của cuộc điều tra".
Còn theo tiến sĩ Richard Besser, cựu Giám đốc Văn phòng phối hợp phản ứng nhanh và đối phó khủng bố của CDC, CDC có thể nhờ đến FBI nếu thấy có "dấu hiệu tội phạm". Viện Thí nghiệm Quốc gia Galveston phát hiện 1 lọ virus biến mất trong cuộc kiểm tra thường kỳ vào đầu năm 2013. Lần kiểm tra trước đó diễn ra vào tháng 1/2012 trong khi lần cuối cùng lọ virus được sử dụng là tháng 11/2012 - theo người phát ngôn Raul Reyes của Đại học Texas, đơn vị sở hữu Viện thí nghiệm trị giá 174 triệu USD được bảo vệ nghiêm ngặt để lưu giữ các virus độc hại nhất của Mỹ.
Sự sai sót dẫn đến việc mất 1 lọ virus Guanarito được Viện báo cáo lên CDC vào ngày 23/3/2013. Reyes cho biết chỉ có một nhà khoa học làm việc với virus và có lẽ người này đã vô tình vứt bỏ lọ chứa virus trên vào tháng 11/2012. Raul Reyes cho biết những ai muốn vào Viện đều phải trải qua những cuộc kiểm tra an ninh nghiêm ngặt.
Tuy nhiên Reyes trấn an, với sự công nhận của CDC, rằng lọ virus Guanarito nhỏ bé thất lạc sẽ không gây nguy hiểm cho công chúng, đồng thời nhấn mạnh: "Nếu kẻ xấu có ý định sử dụng loại virus này để làm vũ khí thì kẻ đó chắc chắn phải bay đến Venezuela và ra cánh đồng để thu thập mẫu". Theo tiến sĩ Rob Weyant, sự vi phạm Luật An ninh y tế công cộng có thể bị án 5 năm tù và 250.000 USD tiền phạt cho cá nhân hay 500.000 USD tiền phạt đối với tập thể.
Cũng giống như Ebola, virus Guanarito gây sốt xuất huyết dưới da, trong các cơ quan nội tạng hay các cơ quan hở bên ngoài như miệng, mắt hay tai. Dĩ nhiên, vụ tai nạn gây lo lắng và mất uy tín cho Đại học Texas và Viện Thí nghiệm Quốc gia Galveston nhưng Tiến sĩ William Schaffner - Chủ tịch y khoa phòng bệnh Trung tâm Y khoa Đại học Vanderbilt ở Nashville bang Tennessee, nói rằng may mắn là lọ virus Guanarito không đe dọa gây nguy hiểm như khi thất thoát một lọ virus bệnh than. Về mặt lý thuyết, virus Guanarito có thể lây truyền từ người qua người nhưng thường thì nó chỉ lây lan giữa các loài gặm nhấm ở Venezuela.
Trong khi đó, các nhà nghiên cứu không tin virus Guanarito có thể sống sót nơi các loài gặm nhấm ở Mỹ - theo kết luận của David Callender, Giám đốc Trung tâm Y tế Đại học Texas. Mặc dù vậy, virus cũng có thể gây bệnh cho "ít nhất vài trăm người" trong những khu vực mà nó không phổ biến - theo Michael Kurilla, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu sinh học Quốc phòng của NIH.
Theo Kurilla thì hiện chưa có biện pháp chữa trị hiệu quả đối với virus Guanarito. Viện Thí nghiệm Galveston cần phải có biện pháp bảo đảm an ninh nghiêm ngặt nhất bởi vì nơi đây nghiên cứu các virus thuộc cấp độ an toàn sinh học cấp 4 (BSL-4) hay những bệnh lây nhiễm nguy hiểm nhất mà chưa có vaccine hay phác đồ điều trị. Cụ thể, BSL-4 bao gồm các virus độc hại như Guanarito, Ebola và đậu mùa.
Michael Kurilla giải thích, mọi loại rác thải rắn bên trong các phòng thí nghiệm cấp độ BSL-4 đều bắt buộc xử lý thông qua quá trình ép nhiệt để phá hủy mọi chất nguy hiểm mà không cho phép chất lỏng bốc hơi. Do đó, các nhà điều tra sẽ phải xác định xem lọ chứa mẫu virus Guanarito bị mất có thật sự được phá hủy theo quy trình chặt chẽ này hay chưa.
Tháng 4 vừa qua, một phòng thí nghiệm ở Pháp thông báo bị mất hơn 2.000 lọ chứa các đoạn mẫu virus SARS đã giết chết gần 800 người trong trận dịch năm 2003 trên thế giới. Viện Pasteur ở Paris thừa nhận vụ việc và đã báo cáo lên Cơ quan An ninh quốc gia để tiến hành điều tra. Tiến sĩ William Schaffner cho rằng, mặc dù các đoạn mẫu virus SARS không gây nguy hiểm song sự cố trên khiến mọi người thêm lo ngại về vấn đề an toàn của các phòng thí nghiệm.
Hội chứng SARS gây bệnh cho hơn 8.000 người và một số nhà nghiên cứu có liên quan đến nó cũng đã bị nhiễm bệnh. Các triệu chứng bắt đầu giống như bị cúm với biểu hiện sốt và ớn lạnh, và trong vòng 1 tuần sốt sẽ nặng hơn, ho khan và khó thở. Virus này được cho là có nguồn gốc từ loài dơi tai to ở Trung Quốc, SARS bùng phát tại Hồng Kông và sau đó lan sang hơn 20 quốc gia khác, theo CDC
