Là một trong những địa phương có nghề nuôi ong mật thành công nhất cả nước nhưng những ngày qua, hàng vạn nông dân ở Đắk Lắk sinh sống bằng nghề nuôi ong mật đang gặp muôn vàn khó khăn bởi mật ong Việt Nam mới bị áp thuế chống bán phá giá tới hơn 400% tại thị trường Hoa Kỳ.
"Tháng 3 - mùa con ong đi lấy mật" bởi thời điểm này, hoa cà phê đang nở bạt ngàn trên khắp các vùng rẫy nương ở Đắk Lắk, các vùng cao su lớn, rộng hàng chục nghìn hécta ở khắp Tây Nguyên cũng bắt đầu ra lộc non, báo hiệu một mùa bội thu nữa lại đến với nghề nuôi ong. Trang trại ong 550 đàn của ông Viên Đình Sơn (trú tại tổ dân phố 4, phường Đạt Hiếu, thị xã Buôn Hồ, tỉnh Đắk Lắk, là một trong những cơ sở nuôi ong lớn nhất tại địa phương này) đang bước vào vụ bội thu nhưng ông Sơn chẳng mấy vui vẻ.
Ông Sơn cho biết, năm nay mặc dù thời tiết rất thuận lợi, lượng mật đạt cao nhưng giá cả quá thấp. "Những năm trước, giá mật bình quân từ 30.000 - 40.000 đồng/kg, tuy nhiên thời điểm hiện tại chỉ còn 20.000 đồng/kg. Sống chết với nghề nuôi ong 23 năm nay nhưng chưa bao giờ người nuôi ong chúng tôi gặp khó khăn đến thế này. Trước đây giá mật khi cao khi thấp nhưng khai thác chừng nào bán hết chừng đó. Vậy mà năm nay, giá đã thấp, bán cũng không được", ông Sơn rầu rĩ nói.
Ông Sơn cho biết hiện gia đình ông vẫn còn hơn 20 tấn mật cao su được khai thác từ trước Tết Nguyên đán không bán được.Điều khiến ông Sơn và những chủ ong khác lo lắng hơn là tình trạng mật ong giá rẻ, khó tiêu thụ chưa biết tiếp diễn đến khi nào. Bởi vậy, đã bước vào vụ mật nhãn, vải ở miền Bắc và chuẩn bị đến mùa mật keo miền Trung nhưng nhiều người nuôi ong không háo hức như thường lệ mà đang cân nhắc, tính toán kỹ lưỡng để "đánh" mật một cách hợp lý nhất.
Không chỉ giá giảm mạnh, thị trường khó tiêu thụ mà hiện nay, người nuôi ong còn phải đối diện với muôn vàn khó khăn chồng chất khi giá cả vật tư, nguyên liệu nuôi ong tăng vọt.
Anh Nguyễn Đình Tiến (trú tại huyện Krông Búk, tỉnh Đắk Lắk) cho biết, gia đình anh nuôi 500 đàn ong, bình quân mỗi năm thu được 40 - 50 tấn mật. Theo hoạch toán, để có lời thì giá mật phải đạt 25.000 đồng/kg.Tuy nhiên, đợt mật vừa qua, anh chỉ bán được 20.000 đồng/kg. "Giá đường, giá bột tăng 1,5 - 2 lần, giá xăng dầu cũng tăng cao khiến chi phí đầu tư đội lên nhiều, nhiều người nuôi ong bị lỗ, đỡ hơn thì hòa vốn. Khoảng hai năm nay, nhiều người nuôi ong không trụ nổi với nghề, phải bỏ đàn hoặc giảm số lượng nuôi. Gia đình tôi nuôi ong đã hơn 20 năm nay, giờ "bỏ thì thương mà vương thì tội", anh Tiến chua chát nói.
Theo ông Lê Thanh Vân, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Ong mật Đắk Lắk, Chủ tịch Hội Xuất khẩu mật ong Việt Nam, hiện cả nước có khoảng 35.000 nông dân đang làm nghề nuôi ong, trong đó, riêng tỉnh Đắk Lắk chiếm khoảng 50%. Hầu hết chủ ong đang gặp rất nhiều khó khăn vì đang là thời điểm bước vào vụ mật mới mà không ai mua, nếu mua thì cũng rất ít.
Cũng theo ông Vân, cả nước hiện có 32 doanh nghiệp xuất khẩu mật ong. Khoảng 95% sản lượng mật ong xuất khẩu của Việt Nam là vào thị trường Hoa Kỳ. Doanh thu của các doanh nghiệp chủ yếu là xuất khẩu, trong đó Mỹ là thị trường chính nên các doanh nghiệp bị ảnh hưởng rất nặng nề khi mất thị trường này. Ngành ong mật Đắk Lắk sẽ chịu ảnh hưởng lớn nhất, bởi địa phương đang chiếm trên 50% sản lượng mật ong của cả nước.
"Khi áp thuế trên 400%, không chỉ người nuôi ong mà cả doanh nghiệp cũng điêu đứng. Đơn cử như Công ty Cổ phần Ong mật Đắk Lắk, thời điểm này mọi năm đã mua hơn 2.000 tấn, nhưng hiện tại chỉ dám mua vào hơn 100 tấn, phục vụ cho khách nội địa và một số khác hàng châu Á nhỏ lẻ. Tình hình này mà kéo dài đến tháng 4/2022 thì sẽ có nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa…", ông Vân lo lắng.
Việt Nam hiện có 24 doanh nghiệp tham gia điều tra tự nguyện, 2 doanh nghiệp là bị đơn bắt buộc gồm Công ty CP Ong mật Đắk Lắk và Công ty CP Ong mật Buôn Ma Thuột, là những đơn vị đứng trong tốp đầu về xuất khẩu mật ong. "Sau khi có thông tin áp thuế quá lớn như vậy thì các địa phương, bộ, ngành như Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương cũng đã tổ chức họp với các doanh nghiệp xuất khẩu mật ong để tìm các giải pháp.
Một mặt, các bộ, ngành tiếp tục đàm phán thông qua con đường ngoại giao với phía Mỹ. Mặt khác cũng khuyến cáo các doanh nghiệp mở rộng thị trường và tìm các thị trường mới như EU, châu Á và thị trường nội địa… Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp, việc tìm kiếm thị trường xuất khẩu mới là quá gấp, trước mắt chưa thể thực hiện được ngay.
Trong ngắn hạn vài năm tới, nếu mất thị trường Mỹ, ngành mật ong sẽ cực kỳ khó khăn. Người dân nuôi ong cũng được khuyến cáo nên chuyển đổi dần sang các hoạt động sản xuất nông nghiệp khác", ông Vân thông tin thêm.
Vào tháng 4/2021, Hội các nhà nuôi ong Mỹ nộp đơn lên Bộ Thương mại Mỹ (DOC) yêu cầu điều tra chống bán phá giá đối với sản phẩm mật ong có xuất xứ từ Việt Nam và một số nước khác. Đến cuối tháng 11/2021, DOC công bố mức thuế sơ bộ chung dành cho tất cả doanh nghiệp xuất khẩu mật ong của Việt Nam là 412,49%.
Kỳ thú nghề "săn" mật ong rừng 
Săn mật ong rừng ở Nam Cát Tiên 
