'Góp ý vào dự thảo Bộ luật Tố tụng Hình sự'

Mấy suy nghĩ về quyền im lặng trong tố tụng hình sự

Ở một số nước có nền pháp luật tiên tiến như Mỹ, Anh trong trường hợp khi thực hiện quyền im lặng của một nghi can có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích của cộng đồng thì lợi ích của cộng đồng đã được đặt lên trên.

Lịch sử hình thành của quyền im lặng đến nay vẫn chưa được hoàn toàn làm rõ.

Nghiên cứu những nước có quy định về quyền im lặng trong tố tụng hình sự cho thấy, quyền im lặng xuất phát từ nguyên tắc “con người không ai muốn tự chống lại bản thân mình” và trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về nhà nước.

Tuy nhiên, bên cạnh việc bảo đảm quyền im lặng của người bị tình nghi thì tùy điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của các nước có những quy định khác nhau, gắn với nhiệm vụ của tố tụng hình sự. Một vấn đề được quan tâm, đó là trong một số trường hợp cụ thể, khi thực hiện quyền im lặng của một nghi can có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích của cộng đồng thì sẽ giải quyết thế nào cho thỏa đáng.

Có thể thấy, ở một số nước có nền pháp luật tiên tiến như Mỹ, Anh thì trong trường hợp này, lợi ích của cộng đồng đã được đặt lên trên, cụ thể như đối với tội phạm khủng bố thì quyền im lặng đã bị hạn chế. Chúng ta đều biết, nhà nước nào cũng phải thực hiện 2 nhiệm vụ: Duy trì vai trò thống trị và thiết lập một trật tự để đảm bảo công bằng xã hội cho số đông nhân dân. Nhà nước thịnh trị là nhà nước dung hòa được hai chức năng này, khi không có sự cân bằng này đều có sự hỗn loạn nhất định và có thể bị thay đổi bằng nhà nước khác. Pháp luật luôn bảo vệ lợi ích của đa số, của số đông nhân dân. Không có sự tự do tuyệt đối, sự tự do thái quá sẽ là nguy cơ của một xã hội hỗn loạn và tội phạm từ đó mà sinh ra.

Ở Việt Nam, ngay từ Bộ luật Tố tụng hình sự đầu tiên năm 1988 cho đến Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành đã xác định trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về các cơ quan tiến hành tố tụng, bị can, bị cáo có quyền nhưng không buộc phải chứng minh là mình vô tội. Điều đó có nghĩa là bị can, bị cáo có quyền khai báo hoặc không khai báo, có quyền bày tỏ hoặc không bày tỏ ý kiến về cáo buộc của các cơ quan tiến hành tố tụng. Đây chính là nội hàm của quyền im lặng được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự và được thực hiện trên thực tế.

Khi đặt vấn đề về quyền im lặng của người bị tình nghi phạm tội thì cũng cần phải phân tích trong các tình huống cụ thể theo quy định của pháp luật để cân nhắc kỹ lưỡng. Nếu người bị tình nghi không phải là người thực hiện hành vi phạm tội thì việc họ sử dụng quyền im lặng sẽ vô cùng bất lợi cho họ, đặc biệt là trong tình hình hiện nay, tội phạm có rất nhiều thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt, một trong các thủ đoạn đó là tạo hiện trường giả, chứng cứ giả để đánh lạc hướng điều tra.

Trong trường hợp này, việc người bị tình nghi cung cấp cho cơ quan tiến hành tố tụng những tình tiết có liên quan sẽ giúp làm sáng tỏ những tình tiết chứng minh sự vô tội của họ. Còn nếu người bị tình nghi đúng là người thực hiện hành vi phạm tội thì họ đứng trước các lựa chọn:

Thứ nhất, nếu họ có thái độ ăn năn, hối lỗi, khai báo thành khẩn để có thể lập công chuộc tội, khắc phục hậu quả do mình gây ra thì họ được hưởng lượng khoan hồng của pháp luật, cụ thể điểm b, p, r khoản 1 Điều 46 Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định “người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả”, “người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải”, “người phạm tội lập công chuộc tội” là các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và Điều 47 quy định khi có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ nêu trên, Tòa án có thể quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt mà điều luật đã quy định.

Thứ hai, người phạm tội muốn trốn tránh trách nhiệm đối với hành vi mà họ đã gây ra, sử dụng quyền im lặng để từ chối trả lời các câu hỏi hoặc khai báo gian dối thì trong trường hợp này, thái độ im lặng hoặc việc khai báo gian dối của họ không bị coi là tình tiết tăng nặng.

Như chúng ta đã biết, mọi hành vi phạm tội đều xuất phát từ ý chí của người phạm tội. Người phạm tội lên kế hoạch, chủ động phạm tội để thỏa mãn nhu cầu cá nhân của họ. Do đó, căn nguyên của hành vi phạm tội nằm ở ý chí của chủ thể phạm tội, nên điều quan trọng nhất là phải có cách xử sự để họ thay đổi được ý chí một cách tích cực, triệt tiêu tư tưởng tiếp tục phạm tội. Pháp luật cần nghiên cứu quy định để quá trình điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án, nhất là ngay từ quá trình điều tra để người phạm tội nhận thức rõ hơn sai lầm, tội lỗi của mình và nhận lỗi đó trước xã hội bằng nhiều cách mà trước hết là thái độ ăn năn, hối lỗi, thành khẩn khai báo của họ.

Không ai muốn tự buộc tội mình cả, nhưng nếu sự buộc tội đó là cần thiết để họ không tiếp tục phạm tội, để họ có thể bắt đầu tự cải tạo, để trở thành một người có ích cho xã hội là việc mà ở một xã hội nhân văn cần khuyến khích. Ngược lại, khi một người có lỗi và cao hơn nữa họ phạm tội mà chúng ta lại khuyến khích họ che giấu tội lỗi của mình là vấn đề cần phải xem xét lại. Quyền con người không thể công bằng cho tất cả mọi người trên thực tế vì quyền của người này đồng thời là nghĩa vụ của người kia. Con người tồn tại trong cộng đồng là phải dung hòa lợi ích của mình với cộng đồng.

Nguyễn Anh Minh

Các tin khác

Hết thời hiệu chia di sản thừa kế, giải quyết thế nào?

Hết thời hiệu chia di sản thừa kế, giải quyết thế nào?

Hỏi: Cha mẹ tôi mất năm 1993 và 1994, để lại hơn 1.000m2 đất ở và vườn không có di chúc. Ông bà nội ngoại đã mất, gia đình có tôi và em trai. Dù đi làm ăn xa, chúng tôi vẫn về thăm nom, nộp thuế đất đầy đủ và cho hàng xóm thuê trồng hoa màu từ năm 2015. Hiện tại, chúng tôi muốn chia thừa kế là thửa đất trên. Xin hỏi thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế bố mẹ tôi để lại còn không? Nếu thời hiệu đã hết thì thửa đất của bố mẹ tôi có bị Nhà nước thu hồi không? (Hải Sơn, xã Ân Thi, tỉnh Hưng Yên)

Đường gần 100 tỷ đồng chưa bàn giao đã vá víu chằng chịt

Đường gần 100 tỷ đồng chưa bàn giao đã vá víu chằng chịt

Tuyến đường dài 9,4km, được đầu tư 91 tỷ đồng nối xã Như Xuân với xã Thượng Ninh, tỉnh Thanh Hóa, mới hoàn thành chưa lâu đã xuất hiện hơn 30 vị trí lún, nứt, bong tróc mặt đường. Đáng chú ý, công trình hiện vẫn chưa được nghiệm thu, bàn giao nhưng nhà thầu đã phải cắt bỏ nhiều vị trí mặt nhựa để sửa chữa, khắc phục.

Người cao tuổi có được miễn án phí dân sự không?

Người cao tuổi có được miễn án phí dân sự không?

Hỏi: Năm nay tôi 68 tuổi. Do có tranh chấp về quyền sử dụng đất nên tôi đang chuẩn bị khởi kiện vụ án dân sự. Xin tòa soạn cho biết, ở độ tuổi của tôi thì có được miễn hoặc giảm án phí hay không? Nếu được thì tôi cần thực hiện những thủ tục gì? (Đỗ Lâm, xã Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa)

Tháo dỡ nhiều hàng quán lấn chiếm bãi biển khu vực vịnh Lăng Cô

Tháo dỡ nhiều hàng quán lấn chiếm bãi biển khu vực vịnh Lăng Cô

Những ngày qua, lực lượng chức năng tập trung tháo dỡ nhiều hàng quán lấn chiếm không gian dọc bãi biển tại khu vực vịnh biển Lăng Cô (xã Chân Mây – Lăng Cô, TP Huế) nhằm bảo đảm cảnh quan tại các bãi tắm, phục vụ nhu cầu người dân địa phương cũng như du khách.

Quảng Trị: Những dấu hỏi liên quan công trình kè tiền tỉ ở An Xuân Hà

Quảng Trị: Những dấu hỏi liên quan công trình kè tiền tỉ ở An Xuân Hà

Được đầu tư 4 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước, công trình kè chống sạt lở dài 450m tại thôn An Hà (cũ), nay thuộc thôn An Xuân Hà, xã Nam Cửa Việt, tỉnh Quảng Trị đang bộc lộ nhiều vấn đề đáng quan tâm trong quá trình thi công. Đáng chú ý, khi thời hạn hoàn thành chỉ còn chưa đầy hai tháng, mới khoảng 200m kè cơ bản được thi công hoàn thiện.

Gỡ “nút thắt” nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm miền Trung

Gỡ “nút thắt” nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm miền Trung

Nhu cầu đất san lấp, cát, đá xây dựng phục vụ các công trình, dự án trọng điểm tại TP Đà Nẵng và TP Huế đang tăng mạnh, trong khi năng lực cung ứng tại chỗ chưa đáp ứng yêu cầu. Tình trạng khan hiếm vật liệu, giá cả biến động, nhiều mỏ chưa được khai thác hoặc chưa phát huy hết công suất đang tạo sức ép lớn lên tiến độ thi công và giải ngân vốn đầu tư công.

Chồng chửi bới, xúc phạm danh dự vợ có bị xử lý hình sự?

Chồng chửi bới, xúc phạm danh dự vợ có bị xử lý hình sự?

Hỏi: Vợ chồng tôi kết hôn được 6 năm, có một con chung 4 tuổi, hiện tại tôi đang mang thai. Thời gian gần đây, chồng tôi thường xuyên vắng nhà, bỏ mặc gia đình. Nhiều lần có hành vi chửi bởi, xúc phạm tôi và đe dọa sẽ nộp đơn ly hôn. Xin hỏi, việc chồng tôi yêu cầu ly hôn có đúng pháp luật không và hành vi bỏ mặc, chửi bới, xúc phạm danh dự nhân phẩm vợ bị xử lý như thế nào? (Ngọc Lan, phường Cầu Giấy, Hà Nội)

Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị chỉ đạo giải quyết vấn đề Báo CAND phản ánh

Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị chỉ đạo giải quyết vấn đề Báo CAND phản ánh

Sau khi Báo CAND đăng tải bài viết “Chưa được cấp kinh phí, các đơn vị dịch vụ công vẫn phải hoạt động” phản ánh việc hơn 4 tháng qua nhiều đơn vị phục vụ dịch vụ công ở Quảng Trị như vệ sinh môi trường, điện chiếu sáng, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn… chưa được cấp kinh phí. Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị có các công văn chỉ đạo giải quyết vấn đề báo nêu.

Thanh tra tỉnh Quảng Trị chỉ ra nhiều sai phạm tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Triệu Hải

Thanh tra tỉnh Quảng Trị chỉ ra nhiều sai phạm tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Triệu Hải

Hàng nghìn hécta (ha) đất lâm nghiệp được đưa vào các hợp đồng giao khoán, hợp tác đầu tư trồng rừng; hàng trăm hộ dân tham gia nhưng hồ sơ, trình tự giao khoán và căn cứ đại diện nhóm góp vốn còn nhiều bất cập. Đáng chú ý, 110,7 ha đất thuộc diện phải bàn giao về địa phương vẫn chưa hoàn tất thủ tục; hoạt động quản lý tài chính cũng bộc lộ sai sót, khiến doanh nghiệp kê khai thiếu hơn 166 triệu đồng thuế thu nhập doanh nghiệp...

Vẫn còn trạm cân tự phát ở xã Vân Hòa hoạt động “chui”

Vẫn còn trạm cân tự phát ở xã Vân Hòa hoạt động “chui”

Nhiều độc giả đã bày tỏ sự đồng tình về những nội dung phản ánh trong bài viết “Chính quyền nói gì về loạt trạm cân tự phát mọc lên ở xã Vân Hòa ?” đăng trên Báo CAND điện tử. Trong đó có nhiều người dân vẫn bức xúc trước câu hỏi vì sao chính quyền địa phương đã kiểm tra, nhưng vẫn còn trạm cân tự phát ngang nhiên hoạt động?

Xử lý nghiêm hành vi mạo danh trong đăng ký kinh doanh

Xử lý nghiêm hành vi mạo danh trong đăng ký kinh doanh

Trả lời báo chí vào ngày 22/10 vừa qua về thông tin có khoảng 4 nghìn cá nhân bị mạo danh để thành lập doanh nghiệp, ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó trưởng Thuế TP Hồ Chí Minh cho biết, cơ quan thuế đã hướng dẫn các cá nhân liên hệ với cơ quan đăng ký kinh doanh để được tiếp nhận, xem xét, giải quyết theo thẩm quyền…

Trại bò Bình Hà được đấu giá chóng vánh

Trại bò Bình Hà được đấu giá chóng vánh

Dự án chăn nuôi bò của Công ty CP Chăn nuôi Bình Hà tại tỉnh Hà Tĩnh với tổng vốn đầu tư 4.500 tỷ đồng, được định giá gần 284 tỷ đồng để đưa ra đấu giá. Với hai hồ sơ tham gia và chỉ 5 bước giá, một doanh nghiệp tại Hà Nội đã trúng đấu giá với số tiền tăng thêm hơn 2,5 tỷ đồng.

Hà Tĩnh xin ý kiến Bộ Công an về siêu dự án “đắp chiếu” suốt 10 năm

Hà Tĩnh xin ý kiến Bộ Công an về siêu dự án “đắp chiếu” suốt 10 năm

Tỉnh Hà Tĩnh vừa có văn bản gửi Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an xin ý kiến, hướng dẫn xử lý các nội dung vướng mắc của Dự án Trung tâm Thương mại, Khách sạn, Villa BMC - Việt Trung tại phường Thành Sen. Dự án này đã được chấp thuận đầu tư từ năm 2017 nhưng đến nay vẫn im lìm “đắp chiếu” tại cửa ngõ phía Nam đô thị trung tâm của tỉnh.

Nhiều sai phạm tại dự án phát triển hạ tầng du lịch ở Quảng Trị

Nhiều sai phạm tại dự án phát triển hạ tầng du lịch ở Quảng Trị

Dự án phát triển hạ tầng du lịch hơn 258 tỉ đồng được kỳ vọng tạo động lực cho du lịch ven biển Quảng Trị. Nhưng những sai phạm được thanh tra chỉ ra, tình trạng một số công trình chậm đưa vào khai thác, hư hỏng, xuống cấp và việc phải đầu tư hơn 18,1 tỉ đồng để khắc phục sạt lở tại bãi tắm cộng đồng Trung Giang đang đặt ra những câu hỏi cần được trả lời.

Sử dụng căn hộ chung cư sai mục đích bị xử phạt thế nào?

Sử dụng căn hộ chung cư sai mục đích bị xử phạt thế nào?

Hỏi: Gia đình tôi có một căn hộ chung cư, trước đây là nơi ở của cả nhà nhưng hiện nay không dùng đến. Tôi muốn cải tạo căn hộ này để kinh doanh spa. Xin hỏi, tôi có được kinh doanh tại căn hộ chung cư hay không? (Thu Hà, phường Dương Nội, Hà Nội)

Phá rừng tăng mạnh, Lâm Đồng siết chặt trách nhiệm người đứng đầu

Phá rừng tăng mạnh, Lâm Đồng siết chặt trách nhiệm người đứng đầu

Từ những nhát cưa lén lút giữa rừng phòng hộ thuộc xã Tà Hine đến gần 19ha rừng bị lấn chiếm tại Tuy Đức, những con số vi phạm đang phơi bày sức ép ngày càng lớn đối với công tác quản lý, bảo vệ rừng ở Lâm Đồng. Đằng sau mỗi vụ việc không chỉ là diện tích rừng bị mất mà còn là những câu hỏi về trách nhiệm của chủ rừng, chính quyền cơ sở và hiệu quả của cơ chế bảo vệ rừng từ gốc.

Chưa được cấp kinh phí, các đơn vị dịch vụ công vẫn phải hoạt động

Chưa được cấp kinh phí, các đơn vị dịch vụ công vẫn phải hoạt động

Hơn 4 tháng qua, nhiều đơn vị phục vụ dịch vụ công ở Quảng Trị như vệ sinh môi trường, điện chiếu sáng, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn… chưa được cấp kinh phí. Các đơn vị phải vay mượn ngân hàng để duy trì hoạt động trả lương công nhân, nhiên liệu chạy xe, thắp sáng các trục đường trung tâm.