Trong tiến trình sửa đổi chính sách hình sự năm 2026, đề xuất của Bộ Công an về việc điều chỉnh chế định không tố giác tội phạm đã đặt ra một vấn đề cốt lõi: pháp luật phải xử lý như thế nào đối với “sự im lặng” khi biết tội phạm đang chuẩn bị hoặc đang diễn ra? Đồng thời, đâu là ranh giới hợp lý giữa nghĩa vụ công dân với đạo lý gia đình?
"Quyền im lặng" của người bị buộc tội - một "sản phẩm" của nền tố tụng tranh tụng (TTTT) ở các nước theo hệ thống pháp luật Anh - Mỹ, gần đây đã làm "nóng" diễn đàn Quốc hội và giới luật học.
Ở một số nước có nền pháp luật tiên tiến như Mỹ, Anh trong trường hợp khi thực hiện quyền im lặng của một nghi can có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích của cộng đồng thì lợi ích của cộng đồng đã được đặt lên trên.
Điều 48, 49, 50 của Bộ luật Tố tụng hình sự 2003 quy định về rất nhiều quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo (sau đây gọi chung là người bị buộc tội). Tuy nhiên, không có một từ nào nói về “quyền im lặng” trong số các quyền được Bộ luật Tố tụng hình sự quy định.
Điều này được nhiều đại biểu thống nhất khi cho ý kiến vào dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) do Ủy ban Tư pháp của Quốc hội tổ chức trong 2 ngày 30 và 31/3. Chốt lại vấn đề, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Văn Hiện cho rằng, không đưa quyền im lặng vào luật là phù hợp thực tiễn nước ta.
Đã có ý kiến cho rằng, nên quy định quyền im lặng vào Bộ luật Tố tụng hình sự với lý do thời gian qua xảy ra một số vụ án, người bị bắt, bị tạm giữ bị bức cung, dùng nhục hình và sự việc có thể không xảy ra nếu khi được triệu tập đến cơ quan điều tra, họ có quyền im lặng cho đến khi luật sư có mặt hoặc việc hỏi cung chỉ được diễn ra khi có mặt luật sư. Tuy nhiên, sẽ là không thuyết phục nếu quy định quyền im lặng vào Bộ luật Tố tụng hình sự bởi những lý do sau đây:
