Công nghiệp "tỉ USD" đầy nguy hiểm
Dato Chikhardze vừa múc nước từ một con sông gần đó. Điều kiện cuộc sống trên núi cho đến nay vẫn còn khó khăn. Dato, 44 tuổi, là một trong những người may mắn: Anh có công việc toàn thời gian là dạy học tại trường làng tuy lương thấp, chỉ có 22 trong số 300 người dân ở làng Tlugi có công việc toàn thời gian.
Mỗi năm, cứ vào tháng 9, Dato và những người đàn ông khác trong làng lại "lên đường" kiếm chút tiền tiêu. Họ đi vào các khu rừng xa xôi trên khắp thành phố nhỏ của Ambrolauri để hái trái thông. Các hạt của chúng được gửi sang châu Âu, rồi trồng thành cây thông Nordmann bán ra khắp châu Âu trong mùa Giáng sinh.
Hơn một nửa tổng số hạt giống cây thông bắt nguồn từ Tlugi và các làng khác ở miền Đông Bắc Georgia này. Trái thông của Georgia được xem là có chất lượng đặc biệt cao bởi vì chúng cho ra thế hệ cây thông cao, sống thọ và lá kim mềm dịu.
Doanh số cây Giáng sinh ở châu Âu đạt tới 2 tỉ euro (2,6 tỉ USD) hàng năm. Trong khi đó, chỉ tính riêng tại Đức, năm 2009 đã có doanh thu 700 triệu euro. Có thể xem đây là thị trường có tính cạnh tranh cao, nhưng sẽ không còn lợi nhuận cho thị trường này nếu không có trái cây thông ở Georgia. Muốn có 1kg hạt giống, người ta cần hái 7-10kg trái cây thông Nordmann. Giới trung gian ở Georgia bán chúng với giá 25euro/kg cho các công ty nước ngoài, rồi các công ty này bán chúng sang châu Âu với giá trên 100euro/kg.
Thông thường, những người như Dato kiếm được một lari (khoảng 42 xu) cho 2kg trái thông. Nếu thuận lợi, Dato mang về 1.000USD - gấp bốn lần số tiền mà ông và vợ ông, cũng là một giáo viên, kiếm được trong một tháng. Vào mùa thu hoạch, tiền công cho một ngày 12 giờ làm vất vả với đôi bàn tay dính đầy nhựa thông và gương mặt trầy xước luôn hấp dẫn giới lao động nhập cư đổ về Ambrolauri. Để cạnh tranh giá thành trên mỗi kilôgam ngày một giảm khiến cho Dato và người dân địa phương "phát hoảng".
Những người làm công đánh cược sức khỏe và đôi khi cả mạng sống của họ khi thu hoạch trái cây thông, bởi vì trái chỉ có trên ngọn và một số cây thông có thể cao đến 30m. Dato cũng từng bị gãy 1 xương sườn, nói vui rằng, nhiều khi té nhiều quá nên chẳng nhớ bao lần!
8 năm trước, anh mất người bạn Shora cũng vào mùa thu hoạch. "Một buổi chiều muộn, anh trai của Shora đến, lo lắng hỏi chúng tôi vì không thấy Shora quay về", Dato hồi tưởng. Sáng hôm sau, mọi người phát hiện anh nằm chết dưới gốc một cây thông. Vợ Dato cũng buồn lo rằng có ngày chồng mình phải chịu cùng số phận, do đó, Dato đầu tư mua nhiều thiết bị an toàn.
Tuy vậy, hầu hết các công nhân chăm sóc thông không có khả năng mua dây và đai thắt lưng, đơn giản vì chúng quá đắt, người thuê chăm sóc cây thông cũng không cung cấp bất kỳ thiết bị an toàn nào cho công nhân. Có vẻ như có sự cạnh tranh gay gắt giữa các nhà đầu tư quốc tế cho quyền sử dụng từng khu vực rừng Georgia. Giấy phép được bán đấu giá và nghe đồn được ban phát theo kiểu mafia.
Cây thông công tâm
Một tờ giấy màu trắng từ một công ty Đan Mạch treo trong vựa củi của Dato có nội dung tố cáo nhiều công nhân Đan Mạch làm công việc ươm trồng cây thay cho người Georgia. Có một vườn ươm thậm chí còn lập kế hoạch phát triển một cây thông có ý đồ chính trị: "Hãy trồng một cây Giáng sinh bằng lương tâm trong sáng mà các gia đình châu Âu có thể đặt trong phòng khách" là cách mô tả của Marianne Bols, người đưa ra sáng kiến "Hội chợ cây". Bols muốn nhìn thấy sự minh bạch hơn trong việc kinh doanh cây Giáng sinh, cũng như điều kiện làm việc cho những người nhặt trái thông ở Georgia tốt hơn.
Tổ chức Đan Mạch nói trên đã phân phát được hơn chục bộ thiết bị an toàn trong khu vực, cung ứng các chính sách bảo hiểm sức khỏe và bảo hiểm nhân thọ cho 30 công nhân như là một phần của dự án "cây thông công tâm". Tuy nhiên, nó phải chờ một thời gian trước khi những cây thông mua bán công tâm đầu tiên của Georgia được tung ra thị trường, vì từ khi gieo hạt đến lúc trở thành cây thông Giáng sinh phải mất 7-10 năm.
Mùa Giáng sinh năm nay, để có chai nước hoa tặng bà xã, Dato sẽ phải lái xe 7 tiếng đồng hồ đến Tbilisi. Nơi đó, Dato có thể nhìn thấy các cửa hàng sang trọng mới, nơi gần đây bắt đầu bán hàng nhập khẩu của Đan Mạch - Abies nordmanniana (cây thông Nordmann trồng từ hạt của Georgia). Một cây thông cao 2m ở đây được bán tương đương với 125 euro - gấp đôi so với giá bán cây Giáng sinh tại thị trường Đức