Bò tót bất ngờ xuất hiện
Sáng sớm ngày 23/7, nhiều người dân đang cư ngụ tại tổ 11, phường Thủy Lương, thị xã Hương Thủy (Thừa Thiên Huế) hoảng hồn khi nhìn thấy một con vật khổng lồ màu đen, có đốm bạc trên trán đang đứng lù lù trong một bụi cây gần nơi người dân sinh sống. Thoạt trông, con vật to lớn kia rất giống trâu, bò của bà con nông dân, nhưng với thân hình to lớn và cặp sừng nhọn khác thường đã được các bậc cao niên trong làng khẳng định đó đích thị là một con bò tót đã đến tuổi trưởng thành. Tuy nhiên, vì sao một con bò tót khổng lồ lại xuất hiện ở địa bàn đông dân cư là điều làm nhiều người hết sức băn khoăn.
Chị Đinh Thị Hương (25 tuổi, ở phường Thủy Lương, thị xã Hương Thủy) hoảng sợ kể lại rằng: Sáng ngày 23/7, chị cùng con trai chạy xe gắn máy đến dự đám giỗ ở nhà người thân. Khi chạy ngang qua đoạn đường có bụi rậm, chị và con trai đã tận mắt nhìn thấy con bò tót. Thấy mẹ con chị xuất hiện trước mặt, con bò tót đã lao ra… vì quá sợ, chị Hương đã rồ ga bỏ chạy. Đến 13 giờ cùng ngày, những người thân của cụ bà Nguyễn Thị Thí đã phát hiện thấy thi thể của bà đang nằm bên hàng rào của nghĩa trang tổ 11, phường Thủy Lương.
Người nhà cụ Thí cho biết: Đêm hôm trước, cụ Thí đến chơi nhà một người thân rồi ở lại tại đó. Sáng 23/7, cụ nói với người thân là sẽ trở lại nhà mình nhưng suốt cả buổi sáng hôm ấy không một người nào trong làng Lương Văn nhìn thấy cụ. Những dấu vết để lại nơi phát hiện thi thể cụ Thí có thể khẳng định rằng cụ đã tử vong là do bị bò tót tấn công.
Cũng trong buổi sáng ngày 23/7, một nhân viên An ninh của Cảng Hàng không quốc tế Phú Bài, trong khi đang làm nhiệm vụ đã phát hiện con bò tót vượt qua rãnh nước, rồi lừ lừ đi vào khu vực gần đường băng của phi trường. Nhân viên an ninh này đã nhanh tay dùng chiếc điện thoại di động của mình quay lại một đoạn clip hình ảnh của con bò tót, trước khi con bò tót to lớn này lẫn vào vườn cây tràm hoa vàng của sân bay.
Ngay lập tức, thông tin có một con vật lạ (lúc này chưa chính thức khẳng định là bò tót - NV) xâm nhập vào khu vực sân bay quốc tế Phú Bài được báo cáo đến cơ quan chức năng. Lập tức, lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thừa Thiên Huế đã cùng với lãnh đạo huyện Hương Thủy huy động các lực lượng chức năng đến họp bàn phương án xử lý. Gần 100 người gồm các lực lượng Kiểm lâm, An ninh sân bay, Phường đội phường Phú Bài và lực lượng quân sự huyện Hương Thủy đã được trưng dụng để túc trực nhằm bảo vệ an toàn và xử lý sự cố tại khu vực sân bay.
Suốt đêm 23/7, tất cả các lực lượng có mặt đều thức trắng để canh giữ con bò tót này. Nhiều lần con bò tót đã lao ra khỏi các lùm cây để tiến về hướng đường băng, các lực lượng bảo vệ phải dùng gậy gộc, đèn pin, xe chuyên dụng để gây tiếng động xua đuổi con bò tót quay lại khu vườn rộng chừng 5.000m2 của sân bay Phú Bài.
Trao đổi với báo giới trong đêm 23/7, ông Nguyễn Viết Hoạch - Phó giám đốc Sở Nông nghiệp - Phát triển Nông thôn kiêm Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết, lực lượng bảo vệ không được lệnh bắn hạ con bò tót mà phải canh giữ nó để chờ các chuyên gia gây mê đến bắn thuốc mê khống chế vì con bò tót này được xác định là động vật hoang dã nằm trong nhóm 1B của Sách đỏ Việt Nam.
Sáng ngày 24/7, ông Đỗ Chí Thành - Giám đốc Cảng Hàng không quốc tế Phú Bài thông báo: Ban quản lý cảng đã ra quyết định hủy tất cả các chuyến bay đi và đến Phú Bài trong ngày 24/7 nhằm đảm bảo an ninh cho các chuyến bay khi con bò tót khổng lồ này vẫn chưa bị khống chế. Theo quyết định này, có 12 chuyến bay từ Hà Nội, TP HCM đến Phú Bài và ngược lại đã bị hoãn, gây ách tắc cho khoảng 1.800 hành khách của Vietnam Airlines.
8 giờ sáng ngày 24/7, đoàn chuyên gia gây mê của Thảo cầm viên Sài Gòn do TS Phan Việt Lâm - Giám đốc Thảo cầm viên Sài Gòn đã đáp máy bay đến sân bay Đà Nẵng, rồi vội vàng di chuyển bằng ôtô đến Phú Bài để thực hiện nhiệm vụ. Lúc 9 giờ 30 phút ngày 24/7, cuộc bao vây để bắn thuốc gây mê nhằm khống chế con bò tót được bắt đầu. Đến 16 giờ cùng ngày, con bò tót nặng gần 1,5 tấn chạy lạc vào khu vực sân bay quốc tế Phú Bài đã được khống chế.
Khi tiếp cận được với con bò tót, các chuyên gia phát hiện sức khỏe của con bò đã suy kiệt nên quyết định tiêm cho nó một mũi thuốc trợ tim. Ngay sau đó, một chiếc xe cẩu chuyên dụng đã được đưa đến để cẩu con bò tót đưa về khu vực cứu hộ Trại Voi nằm trên địa bàn xã Thủy Bằng, thị xã Hương Thủy.
Tuy nhiên, khi con bò tót được đưa về đến nơi cứu hộ thì nó lịm dần và chết ngay sau đó. Kiểm lâm tỉnh Thừa Thiên Huế cho rằng: Bò tót bị chết là loại động vật hoang dã rất mẫn cảm với các nhiễu loạn môi trường sống. Bị lạc đàn nhiều ngày phải sống trong sinh cảnh hoàn toàn không phù hợp với đặc tính của loài này, nên sức khỏe con thú suy kiệt nghiêm trọng. Bò tót là loài rất háo nước, khả năng nhịn nước rất kém, nhất là đối với những cá thể đã trưởng thành, có trọng lượng cơ thể lớn như con bò tót này. Trong khi đó, khu vực sân bay Phú Bài lại là nơi thiếu nguồn nước, nhiệt độ ngoài trời cao, thời tiết lúc tổ chức cứu hộ rất hanh khô, bê tông sân bay hấp thụ lượng nhiệt lớn, khiến nhiệt độ chung toàn khu vực nóng hơn môi trường xung quanh. Bò tót thiếu thức ăn, bị truy đuổi, không được nghỉ ngơi, dẫn đến stress nặng bởi tiếng ồn của động cơ. Rất nhiều người hiếu kỳ đứng xem xung quanh hàng rào sân bay, làm khả năng suy kiệt của bò tót càng diễn ra nghiêm trọng hơn…
Ngày 25/7, Chi cục Kiểm lâm Thừa Thiên Huế đã ra thông cáo báo chí gửi đến các cơ quan truyền thông. Tại thông cáo này, ông Nguyễn Viết Hoạch khẳng định, cơ quan chuyên môn tham gia cứu hộ đã làm đúng quy trình xử lý theo hướng dẫn của Tổng cục Lâm nghiệp, Cục Kiểm lâm Việt Nam. Ngay sau khi con bò tót bị chết, các cơ quan chức năng đã tiến hành giải phẫu pháp y nhằm tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến cái chết của con bò tót. Kết quả khám nghiệm cho thấy, phổi và khí quản có sung huyết, tim xuất huyết và tụ huyết ở cơ tim cũng như vành mỡ cơ tim; mật bị sưng, ruột non, ruột già đều xuất huyết và bên trong có máu...
Cùng tham gia khám nghiệm, ông Nguyễn Văn Hưng - Chi cục trưởng Chi cục Thú y tỉnh Thừa Thiên Huế khẳng định: Con bò tót chết là do kiệt sức và bị bệnh đường ruột, bệnh nội khoa quá nặng… Có nhiều người, đặc biệt là báo giới đặt vấn đề "phải chăng con bò tót chết là vì bị ngấm một lượng thuốc mê quá liều?". Ông Nguyễn Viết Hoạch thì cho rằng, ông rất tin tưởng vào khả năng của nhóm chuyên gia gây mê đến từ Thảo cầm viên Sài Gòn.
Để tìm hiểu thêm về điều này, chúng tôi đã có cuộc tiếp xúc với PGS.TS Võ Văn Phú - chuyên gia về động vật học của Khoa Sinh vật - Trường đại học Khoa học Huế. Ông Phú cho rằng: "Nói con bò tót chết do bị đói và khát có thể không đúng, vì bò tót thường kiếm ăn ở vùng đồi, đói khát là bình thường. Con bò tót này lại nặng hơn 1 tấn, khỏe lắm, dễ đâu mà đói là chết được. Việc tác động bằng thuốc gây mê là điều kiện cần phải nghĩ đến, không thể phủ nhận điều đó. Bắn thuốc gây mê sẽ làm kiệt sức của nó, suy kiệt quá thì bò chết".
Theo ông Phú, con bò tót này bị chết tiềm sinh (một dạng chết thực vật do não đã ngưng hoạt động). Qua kết luận về nhiều điểm xuất huyết ở trong theo như báo cáo của Kiểm lâm Thừa Thiên - Huế (phổi, khí quản có sung huyết; tim xuất huyết và tụ huyết ở cơ tim và vành mỡ cơ tim; gan, mật bị sưng; ruột non - ruột già xuất huyết và bên trong có máu, manh tràng có xuất huyết, hạch màng treo ruột sưng; trực tràng xuất huyết nặng...), đối chiếu với dấu hiệu chết tiềm sinh thì trong cơ thể bò lúc đó máu vẫn chảy, lưu thông và bị xuất huyết. Các dấu hiệu này không phải do bệnh mà có thể là dấu hiệu của chết tiềm sinh.
Cũng phát biểu về vấn đề này, GS.TSKH Đặng Huy Huỳnh - Chủ tịch Hội Động vật học Việt Nam, Phó chủ tịch Ban chấp hành trung ương Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam - cho rằng nếu đúng là các chuyên gia phải bắn đến 6-7 liều thuốc gây mê đối với con bò tót nặng khoảng 1,5 tấn thì đã sử dụng thuốc gây mê quá liều.
Đứng trên góc độ chuyên môn, GS. TSKH Đặng Huy Huỳnh còn nhấn mạnh từ khi con bò tót xâm nhập khu sân bay Phú Bài đến khi các chuyên gia thực hiện việc bắn thuốc mê, thời gian kéo dài khoảng 30 giờ. Trong khi đó tại sân bay Phú Bài không có nguồn nước, riêng cỏ có rất ít và đa số bị nắng cháy sém khô nên bò không có nước uống và cỏ để ăn.
Đối với một con bò tót nặng khoảng 1 tấn thì phải được uống ít nhất 20-30 lít nước/ngày. Nếu không được uống nước, ăn cỏ đủ, sức khỏe của bò tót chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng. Khi thực hiện biện pháp bắn thuốc gây mê con bò tót tại sân bay Phú Bài, các chuyên phải lường tới yếu tố sức khỏe của nó bị ảnh hưởng do không được uống nước, ăn cỏ đầy đủ để tính toán liều lượng thuốc gây mê thích hợp. "Tôi cho rằng bắn đến 6-7 liều thuốc gây mê lên con bò tót như thế là quá liều lượng rồi".
Làm sao để giải mã nguồn gốc con bò tót?
Việc một cá thể bò tót đực đã trưởng thành có trọng lượng gần 1,5 tấn bất ngờ xuất hiện ở khu vực sân bay quốc tế Phú Bài, tấn công một người chết và gây náo loạn khu vực sân bay gần 30 tiếng đồng hồ đã làm dư luận của giới chuyên môn và người dân cả nước không khỏi băn khoăn. Ông Phan Văn Thông - Chủ tịch UBND huyện Hương Thủy bàng hoàng cho biết: Việc con bò tót này xuất hiện ở địa phương của ông là một điều rất lạ, bởi đây là khu vực đô thị đang ngày một phát triển hiện đại, lại nằm rất xa rừng. Ông Nguyễn Viết Hoạch cũng khẳng định hơn 30 năm qua, trên địa bàn tỉnh này chưa từng xuất hiện dấu vết của bất cứ một cá thể bò tót nào, vì vậy việc xác minh nguồn gốc của con bò tót này là vô cùng nan giải.
Sau khi con bò chết, các cơ quan chức năng đã tiến hành mổ pháp y để giám định, xác con bò đã được mang chôn và cử người giám sát, mật đã bị tiêu hủy, chiếc đầu đã được chuyển giao cho Khoa Sinh vật Trường đại học Khoa học Huế để làm tiêu bản nghiên cứu. Tuy nhiên, những câu chuyện xung quanh con bò tót này vẫn được bàn tán. Có nhiều người đã đặt vấn đề "Có hay không một đường dây buôn bán động vật quý hiếm đang tồn tại?" và họ cho rằng con bò tót này rất có thể bị sổng khi các tay buôn lậu vận chuyển đi ngang qua địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế?
Chúng tôi nghĩ rằng, ngoài công tác tầm soát thuần túy để khẳng định nguồn gốc con bò tót này, các cơ quan chức năng cũng cần phải vào cuộc để điều nghiên, giải mã chuyện bất ngờ có một con bò tót khổng lồ xuất hiện trong lòng một sân bay quốc tế…
