35 năm, quãng thời gian không gọi là dài so với bề dày truyền thống của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam Anh hùng, nhưng quá trình hình thành và phát triển của lực lượng Pháp chế gắn liền với quá trình phát triển ngày càng lớn mạnh của lực lượng Công an nhân dân; là một lực lượng có tổ chức từ Bộ đến Công an các đơn vị, địa phương.
Đến nay, ở Bộ có Vụ Pháp chế với biên chế trên 50 cán bộ, chiến sĩ, 5 phòng chuyên môn; ở các Tổng cục, Bộ Tư lệnh có Phòng Pháp chế hoặc Phòng Pháp chế, khoa học, lịch sử; bộ phận chuyên trách làm công tác pháp chế; 5 Phòng Pháp chế ở 5 Công an thành phố trực thuộc Trung ương, 54/58 Đội Pháp chế ở Công an các tỉnh.
Trong quá trình xây dựng và trưởng thành, lực lượng Pháp chế Công an nhân dân không ngừng lớn mạnh về số lượng và chất lượng. Vụ Pháp chế đã có 100% cán bộ nghiên cứu có trình độ đại học trở lên, trong đó có 6 tiến sĩ (1 giáo sư, 1 phó giáo sư), 16 thạc sĩ, 2 nghiên cứu sinh, 8 học viên cao học; 11 cán bộ có trình độ cao cấp lý luận chính trị, 2 cán bộ đang học lớp chính trị cao cấp, 2 cán bộ đang học tập ở nước ngoài. Công an các đơn vị, địa phương đã xây dựng được đội ngũ trên 400 cán bộ làm công tác pháp chế chuyên trách và hàng trăm cán bộ kiêm nhiệm công tác pháp chế, 100% cán bộ có trình độ cử nhân luật (tốt nghiệp Đại học Luật, Học viện, Đại học An ninh, Cảnh sát). Đội ngũ này luôn được bồi dưỡng kiến thức, nghiệp vụ với các hình thức thích hợp; thường xuyên được cung cấp tài liệu, văn bản hướng dẫn về chuyên môn; tham dự các lớp tập huấn nghiệp vụ công tác pháp chế do Bộ Công an tổ chức.
Với chức năng tham mưu cho Đảng ủy Công an Trung ương và lãnh đạo Bộ, lực lượng Pháp chế Công an nhân dân đã tham mưu nhiều vấn đề về đường lối, chính sách, pháp luật nói chung, trong lĩnh vực an ninh, trật tự nói riêng; làm tốt vai trò thường trực Ban chỉ đạo cải cách tư pháp trong Công an nhân dân; trực tiếp tham gia xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Chỉ tính trong 10 năm (2000-2010) đã trực tiếp xây dựng trình các cơ quan có thẩm quyền ban hành 8 luật, 9 pháp lệnh, 63 nghị định và tham gia có hiệu quả vào việc xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật quan trọng liên quan đến quản lý nhà nước về an ninh, trật tự. Hiện đang phối hợp với các cơ quan chức năng xây dựng các dự án luật như: Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Luật Phòng, chống khủng bố... Pháp chế Công an các đơn vị, địa phương đã trực tiếp xây dựng hoặc thẩm định hàng trăm văn bản pháp luật trước khi trình lãnh đạo duyệt, ký, bảo đảm về nội dung, hình thức và tiến độ xây dựng văn bản.
Lực lượng Pháp chế Công an nhân dân đã làm tốt chức năng là Thường trực Hội đồng phối hợp công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở các cấp Công an; chủ trì biên soạn hàng trăm sách, tài liệu, giáo trình về pháp luật phục vụ công tác tập huấn, tuyên truyền, phổ biến, giảng dạy trong Công an nhân dân góp phần nâng cao ý thức pháp luật cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân; chú trọng phát triển đội ngũ báo cáo viên pháp luật với số lượng hàng nghìn người ở cả ba cấp (bộ, tỉnh và huyện); tổ chức nhiều cuộc thi tìm hiểu pháp luật trong và ngoài ngành; xuất bản Công báo nội bộ và Tờ Thông tin pháp chế; xây dựng Trung tâm Cơ sở dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Công an, cung cấp hàng nghìn CD về các văn bản pháp luật cho Công an các đơn vị, địa phương phục vụ công tác chỉ huy, chỉ đạo và công tác nghiên cứu, xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.
Hằng năm tổ chức pháp chế từ Bộ đến địa phương đã xây dựng kế hoạch kiểm tra về các lĩnh vực công tác Công an. Vụ Pháp chế đã trực tiếp tổ chức kiểm tra tại 14 Công an đơn vị, địa phương về chấp hành pháp luật trong các lĩnh vực hình sự, tố tụng hình sự, về trật tự an toàn giao thông, về quản lý hành chính, quản lý xuất, nhập cảnh, đề xuất lãnh đạo Bộ, lãnh đạo Công an địa phương chấn chỉnh những đơn vị thực hiện chưa đúng các quy định; kiểm tra Công an địa phương về việc thực hiện 12 quy chế dân chủ của Công an nhân dân…
Lực lượng Pháp chế Công an nhân dân rất quan tâm đến công tác nghiên cứu khoa học pháp lý: nhiều cán bộ pháp chế Công an các đơn vị, địa phương đã đăng ký nghiên cứu nhiều đề tài nghiên cứu khoa học; trong 5 năm (2005-2010), Vụ Pháp chế đã tổ chức nghiên cứu và bảo vệ thành công hàng chục đề tài khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ và cấp cơ sở. Nhiều cán bộ pháp chế đã tham gia giảng dạy tại các cơ sở đào tạo trong và ngoài ngành Công an.
Hợp tác quốc tế về pháp luật là hoạt động đang phát triển mạnh của lực lượng Pháp chế Công an nhân dân trong thời kỳ hội nhập kinh tế, quốc tế (Bộ đã cho thành lập Phòng Pháp luật quốc tế và điều ước quốc tế thuộc Vụ Pháp chế): tổ chức nhiều đoàn hoặc phối hợp tham gia các đoàn đi khảo sát, học tập kinh nghiệm xây dựng pháp luật tại các nước; tham gia nhiều cuộc hội thảo quốc tế về pháp luật ở diễn đàn Liên hợp quốc, các tổ chức quốc tế và ở các nước. Đặc biệt, Vụ trưởng Vụ Pháp chế được Bộ Công an đề nghị và Chủ tịch nước ủy quyền làm Trưởng đoàn nhiều đoàn đàm phán về các điều ước quốc tế song phương và đa phương như hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự, dẫn độ, chuyển giao người bị kết án phạt tù với Anh, Australia, Thái Lan, Ấn Độ, Hàn Quốc, Séc, Algeria…
Trong 35 năm qua, các thế hệ cán bộ Pháp chế Công an nhân dân luôn phát huy truyền thống tốt đẹp của mình, phấn đấu vươn lên hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Những thành tích đó đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Chiến công hạng hai (năm 1985), Huân chương Chiến công hạng nhất (năm 2000), Huân chương Quân công hạng ba (năm 2005, 2010); tổng kết phong trào thi đua vì an ninh Tổ quốc 5 năm (2005-2010), Vụ Pháp chế được Bộ Công an tặng 4 Cờ thi đua xuất sắc (2005, 2007, 2008, 2009), 1 Bằng khen toàn diện (2006); Đảng bộ Vụ Pháp chế liên tục được công nhận là tổ chức cơ sở Đảng trong sạch, vững mạnh.
Trong dịp kỷ niệm 35 năm Ngày truyền thống của lực lượng Pháp chế Công an nhân dân đã có hàng chục tập thể và cá nhân của Công an các đơn vị, địa phương được Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an tặng Bằng khen, gần 80 đồng chí được Bộ Tư pháp tặng Kỷ niệm chương "Vì sự nghiệp Tư pháp".
Đạt được những thành tích và kết quả công tác nêu trên trước hết là do lực lượng Pháp chế Công an nhân dân luôn nhận được sự quan tâm chỉ đạo của Đảng ủy Công an Trung ương, lãnh đạo Bộ; cấp ủy và chính quyền của các địa phương, sự giúp đỡ của các cơ quan chuyên môn của Đảng, các bộ, ngành có liên quan và sự nỗ lực, cố gắng của các thế hệ cán bộ pháp chế qua các thời kỳ. Với niềm tin tưởng và tự hào, lực lượng Pháp chế Công an nhân dân tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang của mình, cùng nhau đoàn kết phấn đấu, khắc phục khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội trong tình hình mới
