Làm gì với những bộ sách giáo khoa còn lại để tránh lãng phí?

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, khi triển khai thực hiện một bộ SGK thống nhất, Nhà nước cũng cần có những chính sách phù hợp nhằm đảm bảo sự đa dạng về tài liệu dạy học và để những bộ sách còn lại không bị rơi vào lãng phí.

Giảm gánh nặng chi phí và tạo công bằng trong giáo dục

Theo Bộ GD&ĐT, việc ban hành quyết định triển khai một bộ SGK thống nhất toàn quốc nhằm thực hiện Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo và Nghị quyết số 281 ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 71. Cụ thể, theo Nghị quyết số 71 và Nghị quyết số 281, từ năm học 2026-2027, Việt Nam sẽ sử dụng một bộ SGK thống nhất trên phạm vi toàn quốc, đến năm 2030 hoàn thành việc cung cấp miễn phí SGK cho tất cả học sinh.

Việc sử dụng một bộ SGK thống nhất sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về học liệu, giảm gánh nặng chi phí SGK cho người dân, tạo sự công bằng giáo dục, hỗ trợ giáo viên, học sinh tiếp cận nội dung học tập nhất quán, liên thông từ lớp 1 đến lớp 12. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để Nhà nước chủ động chỉnh lý, số hóa SGK, phát triển kho học liệu số mở và lộ trình miễn phí SGK cho học sinh theo mục tiêu đặt ra.

Đối với giáo viên, việc sử dụng một bộ SGK thống nhất trên toàn quốc sẽ giúp giảm sự phân mảnh về học liệu, tạo điều kiện cho công tác dạy học được thực hiện thuận lợi. Giáo viên sẽ được tiếp cận nội dung chương trình theo cùng một thiết kế sư phạm, thống nhất về cấu trúc bài học, thuật ngữ, chuẩn kiến thức, kỹ năng, từ đó giảm áp lực lựa chọn tài liệu, tránh tình trạng chênh lệch trong cách tiếp cận bài học giữa các địa phương.Các địa phương cũng thuận lợi hơn trong phân bổ ngân sách, tổ chức đấu thầu, cung ứng sách; đồng thời giảm áp lực trong công tác truyền thông và hướng dẫn triển khai. Việc thống nhất SGK cũng tạo nền tảng thúc đẩy chuyển đổi số học liệu, phát triển thư viện số và kho tài nguyên mở, phù hợp với xu thế quốc tế và chiến lược chuyển đổi số quốc gia.   

Nhiều giáo viên cho rằng, việc Bộ GD&ĐT sớm quyết định lựa chọn bộ SGK “Kết nối tri thức với cuộc sống” để sử dụng thống nhất trên toàn quốc từ năm học 2026-2027 đã đáp ứng nguyện vọng của đông đảo nhân dân, đồng thời giúp giáo viên, nhà trường chủ động xây dựng các giải pháp chuẩn bị tốt cho năm học mới ngay từ bây giờ. Với những trường đang sử dụng sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” thì việc triển khai rất thuận lợi; còn các trường đang học bộ sách khác cũng có thể chủ động nghiên cứu, sớm triển khai bộ sách này để cán bộ, giáo viên xây dựng kế hoạch bài dạy kịp thời, đồng thời làm tốt công tác tuyên truyền với cha mẹ học sinh nhằm ổn định tâm lý, tránh những băn khoăn, lo lắng. Bên cạnh đó, sự thống nhất còn tạo ra tính đồng bộ trong kiểm tra, đánh giá, giúp giáo viên và học sinh không còn tâm lý e ngại “học sách này nhưng thi đề sách kia”. Việc ra đề thi, đặc biệt là các kỳ thi chuyển cấp hay thi tốt nghiệp cũng dễ tìm được tiếng nói chung về ngữ liệu. Học sinh khi chuyển trường không còn lo lắng phải làm quen với bộ sách mới.

Cần đảm bảo sự đa dạng về học liệu, tránh lãng phí

Cô Nguyễn Thanh Hà, giáo viên Trường THCS Thái Thịnh (Hà Nội) cho rằng, các bộ SGK hiện hành được sử dụng trong chương trình giáo dục phổ thông gồm bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống”, “Cánh Diều”, “Chân trời sáng tạo” đều được xây dựng theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Khi tất cả các trường đang sử dụng các bộ sách khác nhau đều phải chuyển sang sử dụng bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” sẽ không “làm khó” giáo viên do mục tiêu, yêu cầu cần đạt không thay đổi, giáo viên không phải dạy lại từ đầu mà chỉ làm quen với văn bản mới theo trục chủ đề đã dạy. Bên cạnh đó, các bộ sách có nhiều điểm tương đồng như nội dung kiến thức cơ bản, mạch bài, chủ đề lớn giữa các bộ khá giống nhau cũng thuận lợi cho việc tiếp cận ban đầu.

Để nhanh chóng tiếp cận với bộ sách mới, theo cô Hà, giáo viên cần tìm hiểu kỹ cấu trúc của sách và các bài học, so sánh với cấu trúc bộ sách đã sử dụng để tìm ra các nội dung giống và khác nhau, từ đó sử dụng phương pháp dạy học phù hợp. Ngoài ra, nhà trường cũng cần giữ các bộ sách còn lại trong thư viện làm tài liệu tham khảo cho giáo viên, học sinh khi muốn tìm hiểu các bài cùng chủ đề, cùng trục thể loại, hoặc dùng làm tài liệu xây dựng các bộ đề kiểm tra để đảm bảo sự phong phú, đa dạng của học liệu và tránh lãng phí.

Từ góc độc chuyên gia, PGS.TS Bùi Mạnh Hùng, Điều phối viên chính, Ban Phát triển chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 cho biết: Dù bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” đã được Bộ GD&ĐT lựa chọn để dùng chung toàn quốc từ năm học 2026-2027 nhưng các bộ SGK còn lại vẫn nên được tiếp tục khuyến khích lưu hành nhằm đảm bảo sự đa dạng về tài liệu dạy học, một điều kiện quan trọng để phát triển “hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt”, “SGK, tài liệu hỗ trợ dạy và học phù hợp với từng đối tượng học” như Nghị quyết 29 đã khẳng định.

Việc lưu hành một số tài liệu dạy học khác ngoài bộ SGK thống nhất sẽ giúp giảm nguy cơ hệ thống giáo dục quay về mô hình chương trình và SGK cũ, trở lại với lối dạy học đóng khung trong một cách tiếp cận duy nhất, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến mục tiêu đào tạo những con người có năng lực sáng tạo, một năng lực góp phần quyết định việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Quan trọng hơn, sử dụng nguồn học liệu mở cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp tục đổi mới kiểm tra đánh giá.

“Nhiều ý kiến lo ngại rằng, một khi đã có bộ SGK thống nhất dùng chung thì các bộ SGK khác sẽ khó tồn tại lâu dài. Tuy nhiên, nếu Nhà nước thực sự muốn phát triển một hệ sinh thái học liệu đa dạng, có lợi cho hệ thống giáo dục thì vẫn có thể có chính sách phù hợp để nuôi dưỡng nó như cách chúng ta đang bảo vệ sự đa dạng của các giống loài trong môi trường tự nhiên. Với tư cách là một trong nhiều tài liệu dạy học, chứ không có tính chất pháp lệnh thì bộ SGK thống nhất sẽ không còn độc tôn như trước đây. Khi đó các nguồn học liệu khác, bao gồm cả các bộ SGK không được chọn vẫn cần được tiếp tục đóng góp vào hoạt động dạy học, nhất là đối với những giáo viên có năng lực, tâm huyết, ở những nhà trường có điều kiện”- PGS.TS Bùi Mạnh Hùng đề xuất.

Đồng quan điểm trên, TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý giáo dục Việt Nam cũng cho rằng, khi triển khai một bộ SGK thống nhất toàn quốc, các bộ SGK còn lại cần tiếp tục được sử dụng theo hình thức sách tham khảo cho học sinh, giáo viên và cung cấp bản điện tử miễn phí để thuận lợi trong quá trình tiếp cận.