"Nhiều người đang cố tình tìm kiếm lợi nhuận từ phương tiện truyền thông kỹ thuật số thông qua “mác” giáo dục và không có nhiều người nhận ra cái giá phải trả. Sự nhạy cảm với những tín hiệu cảm xúc bị suy giảm - làm mất khả năng thấu hiểu, cảm thông với cảm xúc của người khác - đó là một trong những cái giá mà con người phải trả. Sự giao tiếp giữa người với người do chỉ tương tác qua màn hình sẽ làm thui chột kỹ năng giao tiếp xã hội" - bà Patricia Greenfield - giáo sư tâm lý học, giảng viên Đại học California (Los Angeles, Mỹ) phản đối việc ép học sinh tiểu học sử dụng thiết bị công nghệ cao, chẳng hạn như máy tính bảng ở trường.
Các nhà khoa học tại Đại học California đã quan sát 2 nhóm học sinh lớp 6 cùng sống chung với nhau ở một trại hè có môi trường sống tự nhiên trong khoảng thời gian 6 ngày - một nhóm được yêu cầu không động đến phương tiện kỹ thuật số mà các em đang sử dụng.
Chỉ sau vài ngày không sử dụng bất kỳ loại phương tiện truyền thông kỹ thuật số nào, các nhà nghiên cứu cho biết họ đã thấy sự tiến bộ đáng kể: nhóm thiếu niên tự nguyện tham gia nghiên cứu nhận biết rõ cảm xúc không lời của người khác. Trong giao tiếp mặt đối mặt, thông tin được truyền tải qua hành vi như nét mặt, ánh mắt, giọng nói, ngôn ngữ cơ thể.
Dấu hiệu này rất quan trọng cho việc phát triển kỹ năng giao tiếp xã hội và học sinh sẽ có mối quan hệ tốt hợp với bạn. Các nhà nghiên cứu cho biết thêm những trẻ không có thể nhận ra cảm xúc trên khuôn mặt hoặc ngôn ngữ cơ thể của người khác thường sống ít tình cảm.
"Bạn không thể thấu hiểu dấu hiệu cảm xúc không lời từ màn hình giống như cách mà bạn có thể nhận ra nó từ giao tiếp mặt đối mặt. Nếu bạn không thường xuyên giao tiếp mặt đối mặt, bạn có thể sẽ đánh mất các kỹ năng giao tiếp xã hội quan trọng", Giáo sư Tiến sĩ Yalda Uhls, một nhà khoa học hiện công tác tại Trung tâm Nghiên cứu Phương tiện truyền thông kỹ thuật số đối với thanh thiếu niên trực thuộc Đại học UCLA cảnh báo.
Trải qua nhiều thiên niên kỷ, nhân loại đã sử dụng hình thức tương tác mặt đối mặt để học hỏi, tích lũy kỹ năng và giao tiếp xã hội. Tuy nhiên, trong thế kỷ XXI, điện thoại di động, mạng viễn thông toàn cầu Internet cùng các phương tiện truyền thông kỹ thuật số khác đang ngày càng thay thế hình thức giao tiếp đó. Các nhà tâm ký ngày càng cảnh báo về những thay đổi xã hội do hậu quả từ việc lạm dụng phương tiện truyền thông kỹ thuật số, thậm chí chúng có thể gây nghiện và thay đổi chức năng não bộ của chúng ta.
Vậy các bậc phụ huynh làm cách nào để giúp con phát triển cả về thể chất và trí tuệ, đồng thời có kỹ năng giao tiếp xã hội tốt? Sau đây là một lời khuyên hữu ích: nên kết hợp khéo léo giữa việc học và vui chơi ngoài tự nhiên của trẻ nhỏ, theo kết quả nghiên cứu mới đây của các nhà khoa học Mỹ và Canada khi nói đến sự phát triển trí não, thời gian học trên lớp có thể ít quan trọng hơn thời gian vui chơi ngoài trời.
"Sự trải nghiệm qua trò chơi sẽ thay đổi kết nối tế bào thần kinh ở mặt trước vỏ não của bạn. Và nếu không thường xuyên chơi trò chơi, những tế bào thần kinh đó sẽ không thay đổi" - ông Sergio Pellis, giảng viên Đại học Lethbidge ở Alberta, Canada cho biết.
Những thay đổi trong vỏ não trước thời ấu thơ cải thiện liên tục trung tâm điều hành kiểm soát não, có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh cảm xúc, lập kế hoạch và giải quyết khó khăn. Do đó, vui chơi là sự chuẩn bị cho bộ não non trẻ sẵn sàng bước vào cuộc sống.
Tuy nhiên, để có thay đổi này, trẻ em cần tham gia nhiều trò chơi tự nhiên được gọi là "trò chơi 3 không”: Một - không có huấn luyện viên; hai - không cần không trọng tài và cuối cùng, mọi luật chơi gò bó sẽ không hiện diện.
"Cho dù đó là trò vui đùa ngoài trời hoặc 2 bé quyết định xây một lâu đài cát cùng nhau, thì tự thân các trẻ cũng phải thương lượng với nhau, chúng sẽ làm gì trong trò chơi này? Chúng sẽ chơi theo những quy tắc nào? Não xây dựng các mạch mới trong võ não trước để giúp điều hướng các tương tác xã hội phức tạp", ông Pellis cho biết thêm.
Giáo sư Jaak Panksepp, giảng viên Đại học Washington tin chắc rằng, trò chơi vận động tự nhiên có mục đích rất đa dạng. "Chức năng của hoạt động vui chơi là nuôi dưỡng tri thức có ích cho xã hội, những tri thức xã hội có sự hiểu biết để biết cách giao tiếp tích cực với người khác". Giáo sư Panksepp khẳng định, khi trẻ em chơi trò chơi vận động ngoài trời sẽ cải thiện kỹ năng giao tiếp xã hội và tiếp thu kiến thức hiệu quả để có điểm số học tập tốt hơn.
Trong một nghiên cứu khác, các nhà khoa học chỉ ra ngay khi học tiểu học, nếu trẻ em được giáo dục chu đáo, có những kỹ năng giao tiếp xã hội khéo léo và thường xuyên chơi trò chơi vận động tự nhiên sẽ có kết quả học tập tốt hơn
