Quy định chặt chẽ, phòng nguy cơ tội phạm mạng, rửa tiền
Sáng 28/9, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ khoá XVI thảo luận một số nội dung trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 1, Quốc hội khoá XVI, ĐBQH Nguyễn Minh Đức (TP Hồ Chí Minh) đã góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.
Ông cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Chứng khoán và đánh giá cao việc Ban soạn thảo thiết kế Điều 6a quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán. Điều này giúp tạo ra hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trên thị trường chứng khoán.
Tuy nhiên, khi nghiên cứu kỹ từng điều khoản của Điều 6a trong bối cảnh chuyển đổi số, an ninh mạng và an ninh dữ liệu, ông đề nghị khoản 1 và khoản 2 phải quy định rất rõ về khái niệm "mới" để làm căn cứ cho khoản 6 (Chính phủ sau này sẽ có hướng dẫn cụ thể).
Thứ nhất, đối với ứng dụng công nghệ mới, các công nghệ nền tảng trọng yếu như chuỗi khối (blockchain), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data)... Thứ hai, các sản phẩm tài chính phái sinh hoặc trung gian mới như giao dịch chứng khoán tự động, hệ thống tư vấn đầu tư tự động, các hình thức mã hóa tài chính. Thứ ba, các mô hình thị trường chứng khoán tập trung hoặc bán tập trung cần phải tính toán quy định rõ. Nếu chỉ quy định chung chung thì sẽ rất khó trong việc áp dụng.
Đối với khoản 2, theo ông, dự thảo hiện hành mới chỉ viện dẫn các quy định pháp luật về khoa học công nghệ và công nghiệp công nghệ số. Đoạn trên có đề cập đến việc bảo đảm quốc phòng, an ninh và an toàn thị trường chứng khoán, nhưng đoạn sau mới chỉ quy định tuân thủ về khoa học công nghệ và công nghiệp công nghệ số. Trong khi đó, chúng ta đang tiếp tục hoàn thiện Luật An ninh dữ liệu, Luật Định danh và xác thực điện tử, đồng thời trước đó đã ban hành Luật An ninh mạng và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân...
"Nếu không quy định chặt chẽ trong luật, cơ chế thử nghiệm sẽ tiềm ẩn rủi ro hệ thống: hệ thống giao dịch thiếu tính bảo mật, có thể bị tội phạm mạng tấn công gây tê liệt thị trường, xâm phạm dữ liệu của nhà đầu tư; hoặc nếu thiếu định danh có thể sẽ bị lợi dụng tài khoản ẩn danh để rửa tiền, thao túng thị trường chứng khoán...", ĐBQH Nguyễn Minh Đức lo ngại.
Từ đó, ông đề nghị bổ sung thêm trong khoản 2 nghĩa vụ: ngoài việc tuân thủ pháp luật về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghiệp công nghệ số, bắt buộc phải tuân thủ pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh dữ liệu, đồng thời bắt buộc tích hợp đồng bộ với hệ thống định danh và xác thực điện tử.
Bảo đảm an toàn hệ thống từ gốc
Về khoản 3: Điều kiện, tiêu chí xét duyệt và thiết chế sàng lọc đầu vào, dự thảo luật quy định giao cho cơ quan quản lý cấp phép và giám sát, nhưng chưa định hình rõ tiêu chuẩn kiểm soát đầu vào.
Đại biểu đề nghị, chỉnh lý khoản 3 theo hướng luật hóa các điều kiện pháp lý bắt buộc đối với các tổ chức đăng ký tham gia: phải chứng minh được năng lực tài chính, hạ tầng kỹ thuật an toàn thông tin, và phải trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án quản trị rủi ro hệ thống, kế hoạch xử lý tình huống khẩn cấp trước khi được xem xét cấp giấy chứng nhận thử nghiệm.
"Quy định này sẽ tạo ra thiết chế sàng lọc chặt chẽ để loại bỏ ngay từ đầu các tổ chức không đủ điều kiện, bảo đảm an toàn hệ thống từ gốc", ông nói.
Liên quan khoản 4 và khoản 5 (Giới hạn pháp lý và chế định miễn trừ trách nhiệm), dự thảo luật quy định miễn, loại trừ trách nhiệm cho các chủ thể tham gia là điểm rất tiến bộ để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Tuy nhiên, chứng khoán là lĩnh vực chịu sự điều tiết nghiêm ngặt nhằm bảo đảm an toàn hệ thống tài chính và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư, do đó chế định này phải được đặt trong giới hạn pháp lý rất chặt chẽ, tránh bị lợi dụng cơ chế thử nghiệm để trốn tránh trách nhiệm.
ĐBQH Đoàn TP Hồ Chí Minh đề nghị phải khẳng định rõ tại khoản 5: Việc miễn trừ trách nhiệm pháp lý chỉ áp dụng đối với những thiệt hại mang tính khách quan, bắt buộc từ rủi ro công nghệ chưa lường trước được trong phạm vi và thời gian đã được cấp phép.
"Tuyệt đối không áp dụng chế định miễn trừ đối với các hành vi cố ý vi phạm pháp luật, lợi dụng cơ chế thử nghiệm để lừa đảo, trục lợi hoặc cố ý thao túng thị trường chứng khoán. Mọi hành vi vi phạm vượt giới hạn quy mô, đối tượng đã được cấp phép và mọi hành vi có lỗi cố ý đều phải bị xử lý nghiêm minh theo chế tài của pháp luật", ông nhấn mạnh.
Việc chỉnh lý cụ thể từng khoản của Điều 6a theo hướng vừa mở cửa cho đổi mới công nghệ, vừa kiểm soát chặt chẽ an toàn hệ thống an ninh mạng, an ninh dữ liệu và định danh điện tử sẽ là cơ sở thể chế vững chắc, bảo đảm an toàn cho thị trường chứng khoán quốc gia thời gian tới...
