Khoáng sản ở Afghanistan: Phát hiện mới hay trò tung tin của Mỹ?

Ngày 14/6, tờ New York Times của Mỹ giật tít lớn ngay trên trang nhất rằng người Mỹ đã phát hiện một lượng lớn khoáng sản quý hiếm tại Afghanistan, trị giá lên đến 1.000 tỉ USD. Tuy nhiên, thông tin này đã được biết đến từ rất lâu trước đó và nó được quân đội Mỹ sử dụng như là một cách để chứng minh sự duy trì của họ trên đất nước Afghanistan.

28/06/2010 18:50

Nếu như bài báo trên không do James Risen, một tay phóng sự dày dạn kinh nghiệm và nổi tiếng của tờ New York Times, thực hiện, thì sẽ không khiến người ta hoài nghi đến vậy. Bởi lẽ chỉ cần một thao tác đơn giản là tìm kiếm trên trang mạng Google, người ta cũng dễ dàng tìm thấy vô số những bài báo trước đây viết về những thông tin tương tự như bài viết của James Risen.

Năm 2007, chính quyền Bush đã kết luận rằng Afghanistan có nhiều khả năng chứa một trữ lượng kim loại quý khổng lồ và điều này phải được tính đến trong chính sách ủng hộ chính quyền Kabul của Mỹ. Người Nga đã biết thông tin trên từ năm 1985 sau khi các cuộc nghiên cứu địa chất được thực hiện.

Giữa thập niên 80 của thế kỷ trước, chính quyền Afghanistan cho biết họ còn sẵn sàng khai thác những mỏ khoáng chất vừa phát hiện trên quy mô lớn với sự trợ giúp kỹ thuật của Nga. Hay như trong một bài viết về lịch sử kinh tế khu vực Trung Đông năm 2002 đăng trên trang web của Viện Công nghệ Illinois, Mỹ, cũng có đoạn: "Afghanistan sở hữu một trữ lượng lớn và đa dạng các loại kim loại quý hiếm như sắt, crôm, bạc, vàng, cobalt, lithium và niobium".

Còn theo một cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, những cuộc thảo luận làm thế nào để khai thác tốt nhất những mỏ khoáng trên đã được tiến hành giữa Washington và chính phủ của Tổng thống Karzai ngay từ năm 2006. Và năm 2009, Chính phủ Afghanistan đã bắt đầu tổ chức đấu thầu khai khoáng.

Theo giới phân tích, cách thức mà bài báo trên trình bày thông tin, như dẫn ý kiến cá nhân của tướng David Petraeus, Chỉ huy trưởng lực lượng Mỹ tại Afghanistan và Iraq, và của Paul Brinkley, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ, khiến nhiều người nghĩ rằng đây là một chiến dịch tung tin quy mô lớn nhằm gây tác động dư luận Mỹ về cuộc chiến tranh Afghanistan mà con em họ đang tham gia.

Nên biết rằng trong ngày 16 và 17/6 vừa qua, những người đứng đầu quân đội Mỹ đã phải ra trước Quốc hội nước này để điều trần về tình hình Afghanistan. Những ai từng đọc các công trình nghiên cứu của nhà nghiên cứu địa chính trị học người Mỹ Jared Diamond về thuyết quyết định địa chính trị thì đều biết rằng một quốc gia có nhiều khoáng sản chỉ có thể sống trong ổn định nếu nó có một chính quyền trung ương mạnh và ổn định.

Trong bài báo của mình, Risen nhấn mạnh rằng, việc phát hiện những mỏ khoáng trên là hoàn toàn bất ngờ và lại rơi vào đúng thời điểm. Risen đặc biệt nói đến lượng khoáng chất lithium, một loại kim loại thiết yếu dùng trong công nghiệp điện tử. Các giới chức Mỹ nói rằng Afghanistan thậm chí có thể được chuyển đổi thành một trong những "trung tâm khai mỏ quan trọng nhất trên thế giới".

Tờ New York Times dẫn lời một văn thư của Lầu Năm Góc nói rằng Afghanistan có thể trở thành một nước Arập Xêút về lithium. Tướng David Petraeus nói với tờ New York Times rằng "có một tiềm năng cực lớn tại đây"... Tất cả những thông tin và phát biểu trên từ phía Mỹ nhằm chứng minh với dư luận Mỹ và cả thế giới rằng chiến lược chống phản loạn của Mỹ tại Afghanistan đã thất bại và người Mỹ đã không thành công trong việc thiết lập một chính phủ ổn định tại Afghanistan.

Đất của Afghanistan chứa đầy khoáng sản; Tướng David Petraeus (ảnh nhỏ): "Có một tiềm năng cực lớn tại Afghanistan". — Đất của Afghanistan chứa đầy khoáng sản; Tướng David Petraeus (ảnh nhỏ): "Có một tiềm năng cực lớn tại Afghanistan ".

Chính quyền Tổng thống Barack Obama và giới chức quân đội Mỹ hoàn toàn biết rằng một bài báo đăng trên trang nhất của New York Times sẽ thu hút sự chú ý của dư luận nước Mỹ và thế giới như thế nào. Thông tin trong bài báo là chính xác nhưng nó lại không hề mới. Nhưng tại sao một "phát hiện" như thế lại được tung ra vào thời điểm này?

"Những bản đồ địa chất mà người Nga đã vẽ tại Afghanistan đã giúp Lầu Năm Góc dễ dàng tìm thấy rất nhiều thứ bổ ích tại Afghanistan" - nhật báo Chính phủ Nga Rossiskaia Gazeta nhấn mạnh như thế để nói về phát hiện các mỏ khoáng sản của các nhà địa chất Mỹ được dề cập trong bài báo của New York Times.

Tờ báo Nga viết tiếp: "Chỉ cần tới hiện trường và kiểm tra những dữ liệu do các nhà địa chất học người Nga thu thập và hiện đang được lưu trữ tại Thư viện Quốc gia Kabul là có thể có được những phát hiện kiểu như trên". 1.000 tỉ USD là con số dự đoán về giá trị những mỏ khoáng chất mà các nhà khoa học Mỹ vừa tìm ra, nhưng cũng giống như dầu mỏ ở Iraq, con số này giống như phần thưởng, khuyến khích người Mỹ tiếp tục ở lại Afghanistan.

"Truyền thuyết về vùng đất vàng Eldorado thường xuyên được dùng để chứng minh sự bành trướng của chủ nghĩa đế quốc. Các cường quốc trên thế giới luôn cho rằng cần phải chinh phục và chiếm lĩnh những vùng đất xa xôi vì nghĩ rằng ở đó có nhiều của cải, vàng bạc, châu báu, dầu mỏ... và để làm được điều đó, họ phải tiến hành một cuộc chinh phạt, áp đặt việc quản lý về mặt thể chất để bảo tồn những nguồn tài nguyên giàu có này" - Giáo sư quan hệ quốc tế, Stephen Walt, viết như thế trên tạp chí Foreign Policy để bình luận về "phát hiện" mới của Mỹ.

Tại Afghanistan , trang web Afghan Paper tỏ ra vui mừng trước phát hiện trên nhưng lại tỏ ra nghi ngờ về sự cướp bóc những nguồn tài nguyên này bởi những người nước ngoài, nhất là với loại lithium. Trang web này viết: "Nhà nước Afghanistan không có phương tiện tài chính, cũng chẳng có một chế độ chính trị ổn định cần thiết để quản lý tốt việc khai thác một khu mỏ nào đó. Có thể nhiều nước khác đang nhăm nhe kiếm lợi từ trữ lượng lithium của chúng ta.

Cơ may nào cho người dân Afghanistan , một ngày nào đó, được hưởng lợi từ những tác động kinh tế từ những phát hiện trên? Nếu các vị lãnh đạo Afghanistan vì không nghĩ đến những quyền lợi cho riêng mình mà không đem bán tài nguyên khoáng sản cho nước ngoài thì những mỏ khoáng trên là cơ hội để chúng ta không còn phụ thuộc vào viện trợ nước ngoài và tiến tới một nền độc lập thực thụ"

Quốc Hùng (tổng hợp)