1.Cố đô Krakow nằm bên dòng sông Vistula uốn lượn dưới chân đồi Wawel. Thành phố này có lịch sử thăng trầm đầy bi hùng của dân tộc Ba Lan. Nơi đây được coi là một trong những thành phố đẹp nhất châu Âu. Năm 1978, phố cổ được Unesco công nhận là Di sản Văn hóa thế giới, hàng năm thu hút hàng chục triệu khách, biến nơi đây thành một trung tâm du lịch sầm uất.
Cũng giống như cố đô Kyoto của Nhật Bản, Krakow đã thoát được thảm họa phá hủy của Đức Quốc xã trong Chiến tranh thế giới thứ 2 nên phần lớn kiến trúc văn hóa nghệ thuật vẫn giữ được gần như nguyên vẹn. Các thành quách và tháp canh xây bằng gạch đỏ được bảo tồn rất tốt; nền đường lát đá đã bị bào mòn, ghi dấu ấn thời gian và lịch sử. Những chú ngựa cường tráng kéo những cỗ xe mỹ miều chạy trên đường phố, phát ra những tiếng kêu lọc cọc khiến người lần đầu đến có cảm giác đang sống trong khung cảnh thời trung cổ.
Tôi có cảm tưởng mỗi một địa điểm, mỗi con phố, thậm chí mỗi phiến đá nơi đây đều ghi dấu ấn hàng thế kỷ của một vương triều Ba Lan hùng cường, hưng thịnh. Các tòa lâu đài Hoàng gia Ba Lan điệu đà, duyên dáng, thanh lịch. Các tòa nhà ở đây không hoành tráng, bệ vệ và rộng lớn như các cung điện của Pháp, nhưng bớt vẻ cứng nhắc và có phần tao nhã hơn.
Công viên Planty đầy cây xanh bao quanh khu vực lâu đời nhất của thành cổ Krakow. Đó là một khu vườn đô thị độc đáo với chu vi hơn 4 km. Xưa kia, giữa Công viên Planty là thành lũy và hào nước. Năm 1820, Thượng viện Thành phố đã quyết định thực hiện mô hình thành phố mở nên đã phá bỏ và cho trồng cây nhằm tạo nên một dải xanh mênh mông. Có nhiều tượng đài, những ghế băng được ghi tên những vĩ nhân hay những văn sĩ nổi tiếng như Romain Gary, Victor Hugo… Đặc biệt, nơi đây cũng như các công viên ở Ba Lan không có cửa ra vào, không có tường rào bao quanh như ở Pháp hay các quốc gia khác.
Quảng trường Krakow là một không gian đô thị nằm ở trung tâm thành phố, được xây dựng từ thế kỷ 13, đã trùng tu nhiều lần nhưng vẫn giữ được nét cổ kính thời Trung cổ. Ngoài khu chợ có mái che, vào một số ngày trong tuần, các tiểu thương đến dựng gian hàng tạm để buôn bán; hoặc các ban nhạc đến biểu diễn, tạo bầu không khí luôn nhộn nhịp, mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống Ba Lan. Do đã được Unesco xếp hạng Di tích nên các tòa nhà bao quanh quảng trường đều có niên đại hàng trăm năm. Nhà thờ Thánh Adalbert xây dựng từ thế kỷ thứ 10 và Đài tưởng niệm Adam Mickiewicz xây dựng năm 1898. Nổi bật trên quảng trường là những tòa tháp Nhà thờ Thánh Kosciól Mariacki theo kiến trúc gothic.
Nhà bảo tàng Nicolas Copernic xưa kia vốn là trường đại học cổ nhất Ba Lan, nơi Nicolas Copernic (Mikolaj Kopernik), nhà Thiên văn vĩ đại nhất mọi thời đại đã từng học tập, nghiên cứu và giảng dạy. Tòa nhà vẫn giữ nguyên vẹn những nét kiến trúc thời Trung cổ, khách tham quan nườm nượp. Dấu ấn thời gian không xóa nhòa hình ảnh và tên của ông, mà ngược lại, hiện hữu ở khắp nơi, trong các nhà thờ, ngoài đường phố, trong các công viên.
Đã đến Krakow thì không thể bỏ qua mỏ muối Wieliczka. Là một trong những mỏ muối cổ nhất thế giới, Wieliczka được khai thác từ thế kỷ 13 đến năm 1996; năm 1978, nơi này được Unesco xếp hạng Di sản thế giới. Đây là một kỳ quan, một thành phố dưới lòng đất, nơi sâu nhất là 327m. Tổng chiều dài các hành lang tầm 287km với chừng gần 30 giếng khoan, có hồ nước ngầm xanh như ngọc. Trước khi trở thành một địa điểm du lịch nổi tiếng, đây là nguồn muối lớn nhất của Ba Lan. Tất cả các gian phòng và đường hầm đều do con người tạo ra. Đó là các thợ mỏ trong quá trình khai thác muối và những tù binh, người Do Thái bị Đức Quốc xã bắt đến đó làm việc trong chiến tranh thế giới thứ 2. Kể từ khi muốn biến nơi đây thành khu du lịch, Ba Lan đã đầu tư rất nhiều, gia cố vững chắc các đường hầm, hiện đại hóa các cầu thang, có nhà hàng, phòng trưng bày, thang máy lên xuống. Có khu nhà nguyện cao 36m. Tất cả các bức tượng, phù điêu tại đây đều được tạc từ muối khoáng.
Vương cung thánh đường Hoàng gia Saints Stanislaus và Wenceslaus là một nhà thờ Công giáo La Mã nằm trên đồi Wawel. Nhà thờ theo kiến trúc gothic, là tòa thứ ba được xây dựng trên cùng địa điểm này, được tái thiết vào thế kỷ 14. Tòa đầu tiên được xây dựng và phá hủy vào thế kỷ thứ 11. Tòa thứ hai được xây dựng vào thế kỷ thứ 12 nhưng đã bị một vụ hỏa hoạn thiêu rụi vào năm 1305. Đã hơn 900 năm tuổi, đây là khu bảo tồn quốc gia và đã từng là nơi đăng quang của các vị vua Ba Lan. Nơi đây cũng là trụ sở của Tổng giáo phận Krakow. Giáo hoàng Jean Paul II, một ngày sau khi được thụ phong Linh mục, đã dâng thánh lễ đầu tiên tại hầm mộ Thánh đường vào ngày 2/11/1946. Hầm mộ Thánh Leonard ở tầng ngầm Nhà thờ là nơi an táng các vị vua Ba Lan từ thế kỷ 14 và sau này là các anh hùng dân tộc Ba Lan.
2.Quốc gia nào cũng mong có những di tích, khu tham quan đặc biệt để thu hút khách du lịch bốn phương, nhưng chắc chắn đất nước Ba Lan đã chẳng bao giờ mong muốn có nơi này: Trại tập trung và hủy diệt, dẫu hàng năm có đến hàng chục triệu lượt người thăm viếng.
Các trại tập trung và hủy diệt của Đức Quốc xã tại Ba Lan là hệ thống các cơ sở tàn bạo nhất trong Chiến tranh thế giới thứ 2, do Đức Quốc xã dựng trên lãnh thổ Ba Lan bị chiếm đóng từ năm 1940 đến 1945 với mục đích giam giữ, lao động khổ sai và tiêu diệt có hệ thống người Do Thái, người Ba Lan, tù binh Xôviết và nhiều nhóm khác. Điển hình là Trại tập trung Auschwitz-Birkenau nơi hơn 1 triệu người đã thiệt mạng.
Hơn 80 năm trước, nơi đây đã chứng kiến những đoàn tàu đưa người Do Thái và tù binh tới để lính Đức Quốc xã chọn người nào vào trại tập trung, người nào khỏe mạnh sẽ bị bóc lột sức lao động đến kiệt quệ trong các nhà máy và công trường quanh khu vực trại. Đau thương nhất có lẽ là khu Đức Quốc xã dùng hơi ngạt để hủy diệt người già và trẻ em và lò hỏa táng… Đa phần các khu nhà trong khu trại này vẫn được giữ nguyên trạng, chỉ trùng tu để tránh bị đổ nát theo thời gian. Tất cả những vật chứng vẫn còn đó, những đống va li cũ nát, hàng ngàn cặp kính chỏng chơ, hàng dãy dài những bức ảnh; những cái tên, thậm chí còn rất trẻ...
Những ngày ở Krakow, tôi đã ghé thăm một số nhà bảo tàng. Nhà máy Oskar Schindler, có tên chính thức là Deutsche Email Warenfabrik, là một trong những địa điểm tưởng niệm quan trọng nhất ở Krakow và giờ đây đã được chuyển thành một nhà bảo tàng hiện đại, sống động, kể lại lịch sử thành phố dưới sự chiếm đóng của Đức Quốc xã trong cuộc chiến tranh thế giới thứ 2 và hành động của ngài Schindler nhằm cứu sống hơn 1.200 người Do Thái. Vào tháng 10/1939, Oskar Schindler đã tuyển dân cư thành phố vào làm việc. Những người Do Thái còn giữ được một số tài sản đã đầu tư vào nhà máy để đổi lấy việc làm, đảm bảo an toàn cho họ trong khu ghetto. Khi khu ghetto Krakow bị giải thể vào tháng 3/1943, Schindler đã tận dụng mối quan hệ của mình với viên chỉ huy trại Plaszow, là Amon Goth người Đức, và thành lập một "chi nhánh" của trại ngay tại khu nhà máy. Mặc dù điều kiện khắc nghiệt, ông vẫn đảm bảo công nhân gốc Do Thái được đối xử tốt.
Bảo tàng Czartoryski lưu giữ một bộ sưu tập nghệ thuật độc đáo, có giá trị nhất ở Ba Lan và là một trong những bộ sưu tập quan trọng nhất ở châu Âu. Trong chiến tranh thế giới thứ 2, một phần của bộ sưu tập đã bị mất và vẫn còn nằm trong số những tổn thất chiến tranh cho đến ngày nay. Từ năm 2016, nhờ được nhà nước Ba Lan mua lại, bộ sưu tập đã trở thành một phần không thể thiếu của Bảo tàng Quốc gia ở Krakow, cùng với cung điện, tu viện, kho vũ khí và Thư viện Czartoryski. Việc chuyển giao này cho phép phục chế và bảo tồn hoàn toàn tất cả các khu vực của bảo tàng, và các khu vực này đã mở cửa cho công chúng từ năm 2019 đến năm 2023.
Và tôi nhận ra rằng, dường như mỗi du khách khi đến Krakow không chỉ để khám phá một vùng đất mới mà còn là chuyến hành trình trở về quá khứ. Bởi ở nơi này, những câu chuyện lịch sử vẫn đang được kể hàng ngày.
