Công bố vào thời điểm khá nhạy cảm của Viện Dược liệu (giữa tháng 12/2012) đã khiến cơn sốt săn lùng cây xáo tam phân lên đến đỉnh điểm, không chỉ bùng nổ trong phạm vi tỉnh Khánh Hòa, cơn lốc banh bới rừng săn "thần dược" còn lan rộng sang nhiều địa phương khác như Ninh Thuận, Phú Yên, Bình Định, Đà Nẵng…
Cũng từ đây xảy ra nhiều bi kịch lọc lừa liên quan đến cây xáo tam phân mà nạn nhân chẳng ai khác ngoài người bệnh hay những người có nhu cầu thần dược để tẩm bổ, biếu xén!
1. Trở lại Ninh Vân, nơi phát nguồn tông tích của cây xáo tam phân, khi được hỏi chuyện mua bán "cây thần dược", ông Tùng, 67 tuổi, ngụ thôn Đông, trĩu giọng: "Người ta vẫn đổ về đây lai rai hỏi mua cây thuốc trị bá chứng (ý nói trị tất cả các chứng bệnh-PV), có bao nhiêu họ mua bấy nhiêu và mua với giá hơn 1 triệu đồng/kg nếu đúng là cây có nguồn gốc Ninh Vân nhưng đào đâu ra. Cây thuốc mà các bà đại lý rao bán, miệng cam đoan "hàng Ninh Vân chính hiệu" thực chất là hàng trôi nổi nhập từ nơi khác".
Chỉ có người dại khờ mới tin "mấy cái mỏ có cánh kia" bởi một khi bị phơi khô, hay xắt lát thì chỉ có trời mới biết đâu là thật giả. Ông Tùng thở dài: "Dân sở tại ở Ninh Vân bây giờ khi cần chẳng có mà dùng thì lấy đâu ra để mà buôn với bán”.
Gần 6 tháng trước, khi tiếp xúc với chúng tôi, ông Nguyễn Bá Trọng, cán bộ UBND xã Ninh Vân đã khẳng định cây xáo tam phân ở Ninh Vân gần như tuyệt chủng sau quá nhiều cơn sốt.
Và trong lần gặp đầu năm con rắn 2013 này, ông Trà Văn Hải, Bí thư Đảng ủy xã Ninh Vân cũng có câu trả lời tương tự: "Lúc đầu người ta chỉ sử dụng phần thân, khi cơn sốt bùng phát, thân cây không còn nữa, người ta nghĩ đến chuyện moi rễ. Lúc đầu người ta chỉ lấy rễ bự cỡ cùm chân, sau rễ cỡ cùm tay và lúc đỉnh điểm, loại "dây điện" (ý nói loại rễ con cỡ như sợi dây điện - PV) người ta cũng moi ráo trọi, tận diệt cỡ đó thì…" - ông Hải bỏ lửng câu nói với ánh mắt buồn hiu.
Chúng tôi sang nhà thầy Bảy - Hiệu trưởng Trường tiểu học Ninh Vân, người vốn dĩ rất quan tâm đến sự tồn vong của cây thuốc quý ở địa phương mình. Hôm chúng tôi đến, thầy Bảy cho khách xem một đoạn cây thần dược dài 50cm, nặng chưa tới 0,5kg được thầy mua với giá 600.000 đồng với tâm sự "giữ làm kỷ niệm" bởi "từ nay về sau, chẳng thể tìm được ở Ninh Vân đoạn rễ có kích cỡ như thế này".
Luận chuyện cây xáo tam phân, thầy Bảy giọng tiếc nuối với đại ý rằng trước sự lũng đoạn của nhiều con buôn khi quơ quào theo phương châm "mua tất", mua theo kiểu "lớn chẳng bỏ - nhỏ chẳng tha", báo hại người bệnh có nhu cầu thật sự chẳng thể nào có được cây thuốc quý, và nếu có thì phải tốn nhiều tiền, và có khi tốn nhiều cũng chẳng mua được cây thuốc thật bởi thực tế cho thấy có quá nhiều kẻ gian: "Hồi trước, mỗi ký rễ thuộc loại lớn chỉ vài mươi ngàn đồng, rồi lên đến một trăm, hai trăm, ba trăm… và bây giờ thì hơn cả triệu bạc. Giá cao ngất ngưởng như thế, tôi không dám mua tặng đồng nghiệp, bè bạn phương xa có nhu cầu cây thuốc thật sự nữa rồi”.
Người dân và các vị lãnh đạo xã Ninh Vân khẳng định bây giờ, bất kỳ ai ở xã Ninh Vân hay thị xã Ninh Hòa nói riêng, toàn tỉnh Khánh Hòa nói chung, nếu rao bán cây xáo tam phân kèm bảo chứng là lời khẳng định: "hàng Ninh Vân" chính hiệu thì đó nếu không phải cây tào lao thì là cây nhập từ nhiều địa phương khác, nhìn thì giống, ngửi mùi thấy cũng hơi giống cây xáo tam phân nhưng kỳ thực đó chẳng thể là cây thần dược chính hiệu.
Những tâm tình này gợi tôi nhớ đến những lần tiếp xúc với nhiều lương y vốn rành rẽ về cây xáo tam phân, đặc biệt là những lần tiếp xúc với lương y Nguyễn Đức Nghĩa phụ trách Phòng khám Tuệ Lãn do cố GS-TS Đỗ Tất Lợi sáng lập: "Cây xáo tam phân thật thơm mùi sâm rất dễ chịu. Thực tế cho thấy có nhiều cây có bộ rễ có cấu hình giống cây xáo tam phân đến mười mươi nhưng mùi hắc, dễ bẻ gãy, sớ dễ tước… Vấn đề ở chỗ những cây ấy đều có độc".
2. Chẳng cần phải bàn luận sâu, người bệnh cơ thể đang yếu mà uống cây độc thì chuyện gì sẽ xảy ra hẳn ai cũng biết. Ngặt nỗi nhiều người rất ngây thơ khi cho rằng số xáo tam phân do mình đích thân đến Ninh Vân mua, hay nhờ người thân quen mua tại Ninh Vân hay địa phương nào đó trong phạm vi tỉnh Khánh Hòa, là cây thứ thiệt. Rễ cây tươi phân biệt đã khó, huống chi cái thứ đã được phơi khô, chẳng còn mùi vị gì và được băm chặt.
Rễ cây tào lao có độc, lại được băm chặt phơi phóng ở nơi dơ bẩn và bảo quản không đúng cách dễ gây mốc meo… thì người bệnh uống vào khỏe đâu không thấy, chỉ thấy cửa tử sẵn dành. Nguy hiểm hơn, theo các thầy thuốc y học cổ truyền, nếu sinh trưởng ở nơi nhiễm chất độc hóa học, đặc biệt chất độc da cam thì rõ ràng cây thần dược là… kho độc dược.
"Các nghiên cứu khoa học cho thấy người hít thở, tắm giặt trong môi trường nhiễm độc chất này sẽ mắc các chứng bệnh nan y, sinh con chết yểu, quái thai… huống chi họ uống vào cơ thể" - một lương y đề nghị giấu tên, cảnh báo!
3. Bỏ qua mọi lời cảnh báo, ngày lại ngày vẫn có nhiều người bệnh nuôi hy vọng vào cây xáo tam phân. Trong khoảng thời gian dài theo đuổi những đề tài liên quan đến cây thuốc này, chúng tôi phát hiện thêm điều nguy hại khác là có những người thiếu hiểu biết khi bị ung thư giai đoạn đầu lẽ ra phải tuân thủ phác đồ điều trị của các bác sĩ chuyên khoa thì lại tự ý tự chữa bệnh cho mình hay người thân với "bảo bối" là "cây thần dược".
Ai cũng biết bệnh ung thư nếu được phát hiện sớm ở giai đoạn đầu và chữa trị đúng cách thì khả năng khỏi bệnh trên 90%. Ngặt nỗi với nhiều người bệnh hoặc yếu tim hoặc thiếu hiểu biết, cứ nghe nhắc đến ung thư là nghĩ ngay đến ngày tận số. Và vì nghĩ như thế nên bệnh tình trong điều kiện hoàn toàn có thể chữa khỏi thì người ta đi thầy này thầy nọ, nghe ai chỉ cây này hay, cây kia tốt cứ thế nạp vào, đến khi biết ngộ thì sắp… "ngủm" rồi!
Không dừng lại trong phạm vi tỉnh Khánh Hòa, nạn buôn bán cây xáo tam phân không rõ nguồn gốc tiềm tàng những độc chất chết người giờ đây lan rộng ở nhiều địa phương, đặc biệt tại TP HCM. Trên nhiều tuyến đường, nhất là phố thuốc Đông y Hải Thượng Lãn Ông ở quận 5, bất kỳ ai có nhu cầu cây thần dược đều được các chủ quầy đáp ứng với đủ loại giá, từ vài trăm ngàn đồng đến vài triệu đồng cũng có.
Ai nấy đều mạnh mồm tuyên bố cây thuốc của mình là xáo tam phân chính hiệu nhưng hỏi lấy cơ sở gì để khẳng định mấy mẫu cây khô khốc kia hay bịch rễ cây đã qua băm chặt kia là cây thần dược, thì cả thảy đều tịt ngòi vì chẳng có bảo chứng gì rõ ràng, minh bạch để khẳng định tính xác thực cây thuốc mà mình rao bán là cây thật!
Không chỉ trương bảng bán nơi đầu đường xó chợ, mà đại đa số phường gian còn rao bán cây xáo tam phân ầm ĩ trên nhiều trang mạng rao vặt. Có kẻ để gây hiệu ứng niềm tin cho những con mồi ngờ nghệch đã tương trong lời rao của mình những đường link của các trang báo viết về tác dụng quỷ khốc thần sầu của cây xáo tam phân… "Sa chân" vào thị trường buôn bán cây thuốc ảo nhưng để lại nhiều hậu quả thực này, chúng tôi ghi nhận nhiều thủ thuật, mánh khóe của bọn bất lương.
Click chuột vào trang agviet.com, tại đây, sau lời rao "Bán cây thần dược nguồn gốc Ninh Hòa, Khánh Hòa được biết đến như là một tiên dược chữa được các loại u xơ, đặc biệt là u xơ gan, cổ chướng và nhiều loại bệnh khác", người bán bôi đen dòng chữ: "Ai có nhu cầu thì liên hệ với tôi theo địa chỉ Nguyễn Anh Tuấn, huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai, điện thoại 0903738….".
Vào vai người bệnh hỏi anh này lấy gì khẳng định cây thuốc mà anh ta rao bán chính là cây xáo tam phân, anh ta đáp một mạch với đại ý rằng nếu muốn sống thì đừng có hỏi nhiều kẻo anh ta đổi ý không bán thì coi như xong đời, bởi hiện "toàn cõi Việt Nam" này chỉ mỗi anh ta có cây thuốc gốc Ninh Vân: "Thiên hạ nó bán tùm lum nhưng toàn là cây tầm bậy, hoặc là cây nhập từ nơi khác. Ông ngu, ông ham rẻ, ông cả tin ông tốn tiền đã đành, ông bệnh ông chết thì ông ráng chịu".
Tuấn hăm dọa rồi giải thích: "Sở dĩ tui có trữ lượng cây thuốc quý ở Ninh Vân nhờ 2 nguồn. Thứ nhất là tôi có mấy hécta ở đó, hồi phát sốt, tôi không cho bất kỳ ai xâm nhập vào đất rừng của tôi bới đào. Thứ hai vì tôi thấy cây này quá hay, tôi biết trước sau gì nó cũng tuyệt chủng nên đã tổ chức thu mua để dành dùng và giúp đỡ mọi người. Coi như số ông may lắm mới gặp được tui đó". (?!)
Một người đàng hoàng, có lòng tốt thì chẳng bao giờ có kiểu ăn nói xấc xược, ba trợn như thế. Càng vào cuộc càng phát hiện ôi thôi thiên hạ có đủ màn đủ kiểu để kinh doanh cây thuốc lạ ở Ninh Vân. Vào vai con buôn, những kẻ vô công rỗi nghề, phường buôn gian bán lận, những kẻ phi đạo đức huênh hoang nào là mình rất am tường về cây thuốc, phịa chuyện "người nhà tui trước sắp chết nhờ nó mà thoát án tử nên rành sáu câu".
Bên cạnh các màn tự mạo nhận mình từng bị ung thư "nhờ cây thần dược hết bệnh", lắm kẻ yêu tinh còn bày đặt lên án những kẻ khác táng tận lương tâm "bán cây tầm bậy tầm bạ cho người bệnh" rồi cam đoan "mình đặt lương tâm lên hàng đầu, cây thần dược của mình là chính hiệu, có nguồn gốc tại Hòn Hèo, Ninh Vân uống vào hiệu nghiệm liền". Có kẻ còn ma mãnh "lột xác" thành thầy thuốc đông y, hễ có người gọi điện đến hỏi thăm thì phán "đảm bảo uống vào khối u sẽ xẹp, lượng đường sẽ xuống" (???).
Khép lại câu chuyện thần dược xáo tam phân, mong rằng những thông điệp này sẽ giúp bạn đọc xa gần có góc nhìn sâu và toàn diện hơn, để không tự biến mình thành "con mồi" của kẻ xấu!
