Người lao động mệt mỏi
Gặp chúng tôi, với dáng vẻ mệt mỏi, anh Nguyễn Văn Đạo, một trong những lao động do Công ty Việt Thắng đưa đi rầu rĩ vì mới đi được 5 tháng, chủ mới trả được có 2 tháng lương đã phải về. Vẫn biết đây là rủi ro không ai muốn, Công ty Việt Thắng cũng đã rất có trách nhiệm. Tuy nhiên, về đã hơn 1 tháng rồi, bây giờ lo nhất là khoản nợ 2.100 USD vay trước khi xuất cảnh chưa trả được đồng nào vì đã tính nếu được chủ trả nốt 3 tháng lương thì sẽ gửi về cho vợ trả nợ, nhưng bây giờ đó chỉ là hy vọng rất mong manh.
Theo lời anh Đạo, mức lương anh được trả ở Libya là 7 triệu đồng/tháng, vì thế đã tính chỉ làm nửa năm là cơ bản trả hết nợ. Bây giờ đi làm ở trong nước hưởng lương công nhật mỗi ngày hơn 100 ngàn đồng, với tay nghề như anh mỗi tháng cũng kiếm được khoảng hơn 4 triệu đồng nhưng mà bấp bênh lắm, lúc thì làm không hết việc, lúc lại chơi dài, nên "chỉ mong Nhà nước và công ty sớm có chính sách giúp đỡ chứ không thì chẳng biết lấy đâu ra tiền để trả nợ. Chúng tôi cũng muốn sớm thanh lý hợp đồng để yên tâm đi làm chứ cứ thế này có muốn đi làm cũng không dám vì sợ công ty gọi lại không có mặt".
Nhưng anh Đạo vẫn còn... may vì dù sao cũng đã được lĩnh lương. Cùng nhóm với anh Đạo, anh Đoàn Văn Luận mới sang Libya được 2 tháng, làm được 1 tháng 5 ngày thì xảy ra chiến sự. Giờ về ngoài 1 triệu được lĩnh tại sân bay, anh chưa được hỗ trợ gì.
Nỗi lo mang nợ đang là nỗi lo chung của hàng ngàn lao động trở về từ Libya bởi cho tới lúc này người lao động mới chỉ biết là họ sẽ được thanh lý hợp đồng theo quy định của pháp luật và được hỗ trợ thêm từ Nhà nước và doanh nghiệp nhưng cụ thể thế nào thì vẫn còn phải chờ.
Thông tin từ Cục Quản lý lao động ngoài nước (QLLĐNN) cho biết, để hỗ trợ cho người lao động, hiện các ngân hàng chính sách xã hội tỉnh, thành phố đang tiến hành phân loại để triển khai các thủ tục xử lý nợ rủi ro đối với các trường hợp phải về nước trước hạn. Đối với gia hạn nợ, người lao động được phép kéo dài thời hạn trả nợ theo cam kết trong hợp đồng tín dụng không quá 12 tháng hoặc không quá 1/2 thời hạn cho vay. Đối với những lao động sau khi vay chưa được Ngân hàng Chính sách xã hội thu nợ (trường hợp mới sang Libya) sẽ được xem xét áp dụng biện pháp khoanh nợ, thời gian khoanh nợ (không trả gốc, lãi) tối đa 3 năm, chưa kể khoanh nợ bổ sung. Tuy nhiên, chỉ rất ít người được vay từ ngân hàng chính sách, còn lại đều vay từ Ngân hàng Nông nghiệp.
Doanh nghiệp bồn chồn
Không chỉ người lao động, các doanh nghiệp hiện cũng đang chờ quyết định chính thức. Bởi nếu thực hiện thanh lý hợp đồng theo luật thì sẽ rất nhanh. Theo đó, lao động sẽ chỉ được nhận lại tiền phí dịch vụ thu trước (khoảng 8 triệu đồng) và một khoản hỗ trợ của doanh nghiệp, cả hai khoản này không quá 10 triệu đồng. Còn các khoản như: phí môi giới (khoảng 500 USD/người) và tiền lương chủ sử dụng còn nợ người lao động chắc chắn là những khoản nợ khó đòi bởi thực tế doanh nghiệp đã phải trả tiền môi giới cho công ty môi giới nước ngoài, nên doanh nghiệp sẽ phải thay mặt người lao động để đòi. Với tình hình của Libya hiện nay, việc này gần như không thể thực hiện được.
Về khoản lương chủ sử dụng còn nợ, giám đốc một doanh nghiệp cho biết: "Những chủ tốt thì có thể đòi được nhưng phải đến khi tình hình ổn định, chứ hiện nay tài khoản của họ tại ngân hàng đều bị phong tỏa, không thể giao dịch, còn phí môi giới thì không thể lấy lại, doanh nghiệp Việt Nam cũng kiệt sức rồi, không thể trả thay".
Không những thế, hiện có những doanh nghiệp cũng đang lao đao vì chỉ riêng số tiền để lo cho người lao động về nước và trả phí quản lý cũng đã hết khoảng 8-10 tỉ đồng, chưa kể nếu hỗ trợ thêm cho những lao động mới sang, giờ đây họ đang lo chưa biết sẽ đòi số nợ nhiều tỉ đồng phí xuất cảnh khi cho nhiều lao động nghèo nợ trước khi đi vì trong bối cảnh này, việc đòi nợ chắc chắn cũng không dễ dàng.
Vì vậy, các doanh nghiệp cho rằng trước khi đi làm việc ở nước ngoài, mỗi lao động phải đóng Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước 100.000đ và doanh nghiệp phải đóng 1% phí. Như vậy, các doanh nghiệp cũng cần được Nhà nước hỗ trợ để giảm bớt khó khăn và có thêm nguồn để hỗ trợ cho người lao động.
Sẽ hỗ trợ cho người lao động bao nhiêu tiền đang là mối quan tâm không chỉ của người lao động mà của tất cả các doanh nghiệp tham gia thị trường Libya. Bởi đã có tình trạng doanh nghiệp bị người lao động đến gây sức ép, thậm chí đập phá trụ sở.
Giám đốc một doanh nghiệp có tới hơn 1.600 lao động phải về nước cho rằng, phương án tốt nhất là Cục QLLĐNN trình Chính phủ cơ chế đặc thù hỗ trợ cho lao động theo thời gian thực đi. Theo đó, doanh nghiệp sẽ lên danh sách lao động và thời gian lao động làm việc chính thức ở Libya. Làm như vậy, nếu như mức hỗ trợ khung là 10 triệu đồng thì người lao động sẽ được nhận theo các mức: nếu lao động đã làm được 11 tháng thì hỗ trợ 1 triệu đồng, lao động mới đi 1 tháng được hỗ trợ 9 triệu đồng…
Theo tính toán của vị này thì như vậy, những lao động mới sang sẽ được doanh nghiệp trả phí quản lý khoảng 8 triệu, cộng với khoản 10 triệu Nhà nước hỗ trợ và doanh nghiệp hỗ trợ tiếp khoảng 5 triệu nữa là họ được trả lại hơn 20 triệu, họ chỉ thiệt hại hơn 10 triệu. Nếu họ đi tiếp thị trường khác, doanh nghiệp giảm phần nào phí xuất cảnh, như vậy là hợp lý, lao động có thể chấp nhận được.
Người lao động sẽ được hỗ trợ thế nào?
Bao giờ người lao động mới được thanh lý hợp đồng và mức hỗ trợ của Nhà nước sẽ là bao nhiêu? Theo Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH Nguyễn Thanh Hòa, chiến tranh là điều không thể lường được trước. Nên dù trong hợp đồng có được ghi nhưng cũng chỉ là chung chung, còn việc hỗ trợ lao động cụ thể ra sao, ở mức nào, bằng hình thức nào thì chưa rõ. Vì thế "chúng tôi đã yêu cầu Cục QLLĐNN khẩn trương đưa ra các chính sách hỗ trợ cụ thể cho người lao động và các doanh nghiệp XKLĐ, nhưng cũng không thể vội vàng được. Trước mắt, Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước đã xuất ra hơn 10 tỉ đồng để hỗ trợ cho mỗi lao động Việt Nam từ Libya về nước rồi" (chính là khoản tiền 1 triệu đồng/người khi người lao động vừa về nước).
Hiện đã có hơn 10 doanh nghiệp trong nước đề nghị tuyển dụng lao động từ Libya về, trong đó riêng Tập đoàn Khang Thông đề nghị tiếp nhận toàn bộ số lao động trở về từ Libya. Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Hòa, sau khi Bộ LĐ-TB&XH gửi yêu cầu tuyển dụng lao động của dự án cho Sở LĐ-TB&XH các tỉnh, thành có lao động từ Libya về để lao động đăng ký, dù chưa thống kê lại cụ thể, nhưng con số không chính thức từ các Sở đăng ký đã lên tới 16.000 người.
Tuy nhiên, con số lao động thực tế sẽ làm tại dự án có thể khác rất nhiều. Bởi "tâm lý đa phần anh em lao động muốn tiếp tục đi làm việc ở nước ngoài; có người còn khẳng định muốn sớm trở lại Libya làm việc sau khi ở đây hết chiến sự vì quả thực, thu nhập của lao động Việt Nam ở thị trường này ở mức 7-8 triệu đồng/tháng là khá tốt so với các thị trường khác; trong khi đó, tại thị trường trong nước, thu nhập của họ thấp hơn nhiều".
Để gỡ khó cho người lao động, hiện một số doanh nghiệp đã tìm được thị trường mới. Đối tác Thổ Nhĩ Kỳ của Công ty VTC Corp đang đặt vấn đề hợp tác tiếp nhận lại lao động ở Libya để sang làm việc tại các công trình của họ tại Tanzania, một quốc gia ở phía đông châu Phi. Hiện tại VTC Corp đã lựa chọn được gần 20 lao động, đang đào tạo nghề hàn nóng theo công nghệ mới của Hàn Quốc để đưa sang một thị trường mới mà công ty đã ký được hợp đồng với điều kiện làm việc và mức lương cao ổn định.
Đối tác Hàn Quốc của Công ty SONA là Tập đoàn Huyndai đã gửi thư sang yêu cầu SONA thông báo tới toàn bộ lao động đã làm cho Huyndai ở Libya để chuẩn bị đi làm cho họ ở Arập Xêút. Trong tháng 4 này, tập đoàn này sẽ tới Việt Nam để tuyển thêm 200 lao động nữa.
Một thị trường cũ đang được Bộ LĐ-TB&XH và các doanh nghiệp tập trung khai thác trở lại là Malaysia, hiện đang có nhu cầu khoảng 90.000 lao động nước ngoài. Tính từ năm 2002 tới nay, đã có gần 190.000 lao động Việt Nam sang làm việc. Riêng năm 2010, đã có gần 12.000 lao động Việt Nam sang Malaysia làm việc.
Theo ông Nguyễn Thanh Hòa, cùng với việc nền kinh tế thế giới hồi phục thì các thị trường lao động cũng đang phục hồi trở lại, mở ra nhiều cơ hội mới cho người lao động Việt Nam, vì vậy hiện một số doanh nghiệp đang xúc tiến một số thị trường lao động ở các nước thuộc Liên Xô cũ, một số thị trường ở Đông Nam Á...
Tuy nhiên, cho tới thời điểm này, người lao động vẫn đang trông chờ được hỗ trợ rồi mới có thể yên tâm đi tìm việc mới
