Giải trừ vũ khi hạt nhân Nga - Mỹ: Điều gì đang diễn ra?

Hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Nga (START 1) đã hết hiệu lực vào ngày 5/12/2009, nhưng hai bên không đạt được thỏa thuận về một hiệp ước mới, nên tạm thời vẫn coi START 1 còn nguyên giá trị đến khi tìm được văn bản thay thế. Tưởng chừng thỏa ước mới đã được ký nhân dịp ông Obama và ông Medvedev tham dự Hội nghị thượng đỉnh về khí hậu tại Copenhagen mới đây nhưng mọi chuyện đã đổ bể.

Tuần trước, Tổng thống Nga Dmitri Medvedev tuyên bố Nga sẽ chế tạo một hệ thống tên lửa hạt nhân mới để bảo đảm khả năng làm nhụt chí tấn công của kẻ thù, và cho rằng mặc dù đang chuẩn bị ký hiệp ước giảm bớt vũ khí hạt nhân với Mỹ, nhưng Nga sẽ không ngừng phát triển lực lượng chiến lược, vì nếu không có nó sẽ không thể bảo vệ quốc gia.

Ông Medvedev cũng cho biết sự phát triển và bố trí các loại tên lửa mới sẽ thi hành đúng hiệp ước vũ khí đã ký kết với Mỹ. Tổng thống Nga cũng bày tỏ sự tin tưởng đối với Tổng thống Obama và 2 bên sẽ sớm ký kết một hiệp ước cắt giảm kho vũ khí hạt nhân của 2 nước.

Sau đó, ngày 29/12, phát biểu khi đến thăm Vladivostok thuộc vùng viễn Đông nước Nga, Thủ tướng Vladimir Putin nói: Các kế hoạch của Mỹ nhằm thiết lập một hệ thống chống tên lửa là chướng ngại chính để đạt tới một thỏa hiệp mới trong việc cắt giảm các kho vũ khí hạt nhân thời Chiến tranh lạnh.

Theo ông Putin, vấn đề lớn nhất trong những cuộc thảo luận là "những người bạn Mỹ của chúng ta đang xây dựng một lá chắn chống tên lửa trong khi chúng ta không xây dựng một lá chắn như vậy". Ông Putin còn nói, các kế hoạch của Mỹ trên căn bản sẽ phá hoại sự cân bằng quyền lực Chiến tranh lạnh và do đó Nga buộc lòng phải phát triển các vũ khí tấn công mới.

Tổng thống Nga Dmitri Medvedev và người đồng nhiệm Mỹ Barack Obama gặp nhau tại Copenhagen tháng 12/2009.

Tổng thống Nga Dmitri Medvedev và người đồng nhiệm Mỹ Barack Obama gặp nhau tại Copenhagen tháng 12/2009.

Những lời phát biểu của hai vị nguyên thủ quốc gia Nga cho thấy tính cách nghiêm trọng của các vấn đề đang cản trở những cuộc thảo luận về một hiệp ước thay thế cho START 1 và chứng tỏ sự bất an sâu xa mà Moskva vẫn cảm thấy về các kế hoạch phòng chống tên lửa của Washington.

Hiệp ước START 1, được ký bởi Tổng thống Mỹ khi đó là George W.H.Bush và lãnh đạo Xôviết Mikhail Gorbachev, mất gần một thập niên để hoàn thành. Trong thập niên vừa qua, quan hệ giữa Moskva và Washington đã trở nên căng thẳng vì cuộc chiến tranh Iraq, sự bành trướng về phía đông của NATO và cuộc chiến tranh Gruzia vào năm 2008, nhưng ông Obama cam kết sẽ cải thiện các quan hệ khi ông trở thành tổng thống.

Vào tháng 9/2009, Tổng thống Obama nói Mỹ sẽ loại một phần các kế hoạch phòng chống tên lửa của Tổng thống George W. Bush, hành động được coi như một cố gắng để xoa dịu những lo sợ của Điện Kremlin rằng hệ thống là mối đe dọa trực tiếp cho Nga.

Thủ tướng Nga Putin tại Vladivostok.

Thủ tướng Nga Putin tại Vladivostok.

Cắt giảm hàng nghìn vũ khí hạt nhân đã tích lũy trong thời Chiến tranh lạnh là một trọng tâm trong các cố gắng của ông Obama nhằm đổi mới các quan hệ với Nga, quốc gia mà Mỹ đang thúc giục có thêm sự trợ giúp cho Afghanistan và Iran .

Tuy vậy, các nhà lãnh đạo Nga vẫn lo ngại về các kế hoạch phòng chống tên lửa được xét lại của ông Obama, đặt căn bản trên các phương tiện đánh chặn tên lửa trên biển và đất liền ở châu Âu.

Sự lỗi hẹn cho thấy quyết tâm chính trị ở cả hai bên chưa đủ để đảm bảo các cuộc đàm phán cụ thể để đi đến kết quả như hai bên mong đợi. Cái khó trong bài toán hạt nhân mà cả Mỹ và Nga phải giải quyết là cắt giảm bao nhiêu và kiểm soát, kiểm chứng mức độ cắt giảm đó bằng cơ chế nào.

Nó khó bởi cả hai đều muốn cắt giảm, nhưng vẫn muốn duy trì ưu thế tương đối so với bên kia và vì áp lực ngày càng tăng đòi hỏi làm cho thế giới không còn vũ khí hạt nhân trong khi thật ra chẳng có quốc gia nào hiện có vũ khí hạt nhân lại sẵn sàng từ bỏ chúng. Do vậy, việc Mỹ và Nga để cho hiệp ước START 1 tiếp tục có hiệu lực là có lợi cho cả hai bên.

Tuy nhiên, một khi không còn áp lực của một thời hạn nhất định nữa thì triển vọng nhanh chóng đạt được thỏa thuận mới còn mờ mịt hơn trước. "Bức thông điệp của các nguyên thủ nước Nga gần đây rất rõ ràng. Nga muốn gây áp lực trong những cuộc mặc cả hiện nay với Mỹ về vấn đề giải trừ vũ khí hạt nhân" - Thomas Gomart, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu về Nga thuộc Viện Quan hệ quốc tế Pháp, nhận định.

Khi đưa ra những lời tuyên bố mạnh mẽ và làm người nghe liên tưởng tới một chiến lược đánh trả, Thủ tướng Putin muốn chứng tỏ rằng, Nga vẫn luôn là một cường quốc hạt nhân mà Mỹ phải tính tới. Mục đích cụ thể của lãnh đạo Nhà nước Nga là buộc Mỹ phải cung cấp tất cả những thông tin về dự án lá chắn tên lửa của họ tại châu Âu.

Theo Thomas Gomart, những cuộc thương lượng hạt nhân hiện nay là rất quan trọng với nước Nga. Vì thông qua cuộc thương lượng này với Mỹ, Nga chứng tỏ được vị thế cường quốc hạt nhân của mình. Những phát biểu của Thủ tướng Vladimir Putin mang tính chiến lược nhưng lại không làm thay đổi quá mức thái độ của chính quyền Obama với nước Nga ngày nay.

Vì Tổng thống Obama rất tin tưởng vào một hiệp ước trong tương lai do đây có thể là thành tựu đầu tiên trong chính sách ngoại giao của Mỹ dưới thời ông Obama. Nếu mọi thứ diễn ra đúng dự kiến, một hiệp ước thay thế Start 1 sẽ được ký kết vào tháng 1/2010. Quả bóng hiện đang trong chân người Mỹ

Nguyễn Bảo (tổng hợp)

Các tin khác

“Giấc mơ châu Âu” trong một thế giới biến động

“Giấc mơ châu Âu” trong một thế giới biến động

4 năm sau khi được trao quy chế ứng viên, Ukraine và Moldova đã bước vào giai đoạn quan trọng trên con đường gia nhập Liên minh châu Âu (EU). Ngày 15/6/2026, EU chính thức mở cụm đàm phán “Fundamentals” (Những vấn đề nền tảng) nơi các cam kết chính trị bắt đầu chuyển thành các tiêu chí pháp lý, kỹ thuật và thể chế cụ thể. Trong bối cảnh môi trường an ninh châu Âu biến động sâu sắc, mỗi bước đi trong chính sách mở rộng của liên minh này không đơn thuần mang ý nghĩa thủ tục mà còn phản ánh những tính toán chiến lược rộng lớn hơn.

Mạng xã hội, “con dao hai lưỡi” của Tổng thống Milei

Mạng xã hội, “con dao hai lưỡi” của Tổng thống Milei

Trên hành trình từ một nhà kinh tế học ít tên tuổi trở thành Tổng thống Argentina, ông Javier Milei đã tận dụng rất hiệu quả mạng xã hội để chinh phục cử tri. Nhưng, giờ đây, chính thứ vũ khí chính trị lợi hại từng đưa ông lên đỉnh cao quyền lực lại đang bộc lộ những giới hạn mới, trong bối cảnh cuộc bầu cử năm 2027 đến gần.

Khủng hoảng quyền lực tại Brazil: Tương lai bất định của nền dân chủ lớn nhất Mỹ Latinh

Khủng hoảng quyền lực tại Brazil: Tương lai bất định của nền dân chủ lớn nhất Mỹ Latinh

Trong thời gian ngắn, Tổng thống Brazil, ông Lula da Silva đã phải hứng chịu ba thất bại liên tiếp chưa từng có trước Quốc hội, điều này đặt dấu hỏi lớn về khả năng điều hành của chính phủ và khơi mào một cuộc đối đầu quyền lực đang diễn ra - nơi cơ quan lập pháp nổi lên thách thức trực diện mô hình tổng thống liên minh đã tồn tại ổn định suốt ba thập kỷ ở quốc gia Mỹ Latinh này.

Bóng ma “Farmgate” đe dọa chính trường Nam Phi

Bóng ma “Farmgate” đe dọa chính trường Nam Phi

Phán quyết của Tòa án Hiến pháp Nam Phi về việc khôi phục quy trình luận tội Tổng thống Cyril Ramaphosa hôm 8/5 không chỉ là đòn giáng mạnh vào uy tín cá nhân nhà lãnh đạo 73 tuổi, mà còn đẩy liên minh cầm quyền tại quốc gia này vào một cuộc sát hạch sống còn.

Bầu cử Quốc hội Hungary: Cuộc chuyển mình lịch sử

Bầu cử Quốc hội Hungary: Cuộc chuyển mình lịch sử

Sau 16 năm cầm quyền, Thủ tướng Viktor Orban sẽ rời vị trí lãnh đạo Hungary khi phe đối lập giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Quốc hội hôm Chủ nhật (12/4). Sự kiện không chỉ khép lại kỷ nguyên kéo dài của vị thủ tướng được xem là biểu tượng cho cánh hữu ở châu Âu, mà còn đem đến một câu hỏi lớn về việc Hungary sẽ chuyển mình sang quỹ đạo mới theo cách nào?

Hungary: Cuộc bầu cử định đoạt tương lai

Hungary: Cuộc bầu cử định đoạt tương lai

Người dân Hungary sẽ đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 12/4. Đây được xem là cuộc bầu cử quan trọng nhất năm của châu Âu, bởi nó quyết định tương lai chiếc ghế thủ tướng của ông Viktor Orbán - biểu tượng cực hữu toàn cầu của đất nước, đối mặt với thách thức lớn nhất sau 16 năm cầm quyền từ ứng viên đối lập Péter Magyar.

Ván cược mạo hiểm của Tổng thống Argentina

Ván cược mạo hiểm của Tổng thống Argentina

Nhằm xốc lại nền kinh tế trì trệ của Argentina, chính phủ Tổng thống Javier Milei đang thúc đẩy một cải cách lao động sâu rộng chưa từng có, trong đó một ngày làm việc có thể kéo dài tới 12 giờ và chi phí sa thải được hạ thấp. Nhưng, liệu dự luật này có thể trở thành cú hích cần thiết cho nền kinh tế, hay là một ván cược đầy rủi ro đối với Argentina?

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử quốc hội đưa Balendra Shah - cựu rapper 35 tuổi - tiến gần tới vị trí thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal. Nhưng, phía sau làn sóng ủng hộ mạnh mẽ là những kỳ vọng khổng lồ và cả một núi thách thức quản trị phức tạp, đặt ra bài toán không dễ giải đối với một chính khách chưa trải qua nhiều kinh nghiệm.

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Giữa bối cảnh nước Pháp tiến gần đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2027, các cuộc bầu cử địa phương diễn ra ngày 15 và 22/3 đang trở thành “chiếc nhiệt kế” rất quan trọng. Từ những làng quê nhỏ đến các thành phố lớn, lá phiếu của cử tri lần này không chỉ chọn ra các thị trưởng mà còn “cập nhật” tâm trạng chính trị của xã hội Pháp trước cuộc bầu cử lớn hơn vào năm sau.

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Với đặc thù là tỉnh biên giới, để đảm bảo an ninh, an toàn cho bầu cử, Công an tỉnh Tây Ninh đã triển khai cao điểm siết chặt quản lý lưu trú và quản lý xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu. Qua phối hợp tuần tra, kiểm soát, lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, xử lý hàng trăm đối tượng vi phạm pháp luật, ngăn chặn hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh vào trong nước, bắt giữ hàng chục đối tượng có tiền án giao cho Công an các địa phương xử lý theo pháp luật…

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Năm 2025 khép lại, tình hình an ninh Đông Nam Á có những chuyển biến đáng lo ngại buộc các nhà lãnh đạo cảnh sát khu vực phải nâng cao hợp tác để vừa giải quyết triệt để các thách thức an ninh phi truyền thống mới nảy sinh, vừa bảo đảm tính tự chủ chiến lược của từng quốc gia trong bối cảnh mới đầy biến động.

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng thống Frank-Walter Steinmeier đang dần đi đến những trang cuối, mở ra một cuộc đua không chỉ đơn thuần là tìm người kế nhiệm vị trí nguyên thủ quốc gia Đức. Trong bối cảnh xã hội phân cực và chính trường nhiều biến động, những lời kêu gọi về một nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết, hứa hẹn một sự thay đổi mang tính biểu tượng tại Đức.

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Cái chết của trùm ma túy khét tiếng El Mencho đẩy bang Jalisco rơi vào tình trạng hỗn loạn, kéo theo những lo ngại ngày càng lớn về công tác đảm bảo an ninh cho World Cup 2026 - giải đấu mà Mexico trong vai trò quốc gia đồng chủ nhà.

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Cuộc bầu cử ở Nhật Bản diễn ra vào ngày 8/2, hơn nửa tháng sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi giải tán Quốc hội (ngày 23/1). Hầu hết các phân tích đều tập trung vào bối cảnh đây là lần đầu tiên trong 60 năm, Hạ viện Nhật Bản bị giải tán đúng vào ngày khai mạc kỳ họp thường kỳ của Quốc hội và thực hiện chiến dịch tranh cử ngắn ngủi bất thường chỉ vỏn vẹn có 16 ngày.

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Trong bối cảnh nền kinh tế gặp khó khăn và tình trạng tham nhũng, cử tri Thái Lan coi cuộc bầu cử ngày 8/2 là cơ hội để vực dậy đất nước. Đó là chính sách nhằm thắp sáng thời kỳ hoàng kim của việc phát triển cơ sở hạ tầng và đưa Thái Lan trở thành trung tâm thương mại - đầu tư của Đông Nam Á trong nhiều thập kỷ tới.

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Việc chính phủ Albania ra mắt “bộ trưởng ảo” Diella nhằm mục đích minh bạch hóa bộ máy hành chính đang đối mặt với những nghi ngại lớn sau khi các quan chức đứng đầu cơ quan phát triển hệ thống này bị điều tra vì sai phạm kinh tế. Sự việc không chỉ đặt ra thách thức cho mục tiêu gia nhập EU của Albania mà còn mở ra suy ngẫm về những giới hạn của công nghệ trong quản trị quốc gia.