Những vách đá dựng đứng vẫn hiện hữu
Ngày 20/5/2026, tại mỏ đá của Công ty TNHH Anh Tuấn ở thôn Quý Long, xã Cẩm Tú đã xảy ra vụ tai nạn lao động nghiêm trọng làm 3 công nhân tử vong. Kết quả điều tra ban đầu của cơ quan Công an xác định, theo hồ sơ thiết kế được phê duyệt, doanh nghiệp phải áp dụng hệ thống khai thác theo lớp đứng, cắt tầng nhỏ, chuyển tải bằng nổ mìn, bảo đảm khai thác từ trên xuống dưới theo đúng quy trình kỹ thuật.
Tuy nhiên, thay vì thực hiện đúng thiết kế, chủ mỏ đã chỉ đạo công nhân khai thác tại sườn núi phía Đông bằng phương pháp khác nhằm giảm chi phí sản xuất. Việc khai thác sai quy trình khiến kết cấu địa chất bị phá vỡ, dẫn tới tai nạn đặc biệt nghiêm trọng.
Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Lưu Văn Hải (SN 1980), trú tại xã Thạch Bình, chủ mỏ đá Công ty TNHH Anh Tuấn để điều tra về tội “Vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người”. Vụ việc được xem là lời cảnh báo đắt giá về những hệ lụy có thể xảy ra khi doanh nghiệp bất chấp quy định kỹ thuật, đặt lợi nhuận lên trên sự an toàn của người lao động.
Hiện nay, Thanh Hóa có 216 giấy phép khai thác đá còn hiệu lực, trong đó hơn 180 mỏ đang hoạt động. Sau vụ tai nạn tại xã Cẩm Tú, khảo sát thực tế của phóng viên tại nhiều khu vực khai thác đá cho thấy không ít doanh nghiệp vẫn đang khai thác theo phương thức tiềm ẩn rủi ro cao. Thay vì làm đường lên đỉnh núi để bạt ngọn, xén tầng, tạo cơ và khai thác từ trên xuống dưới theo, nhiều mỏ lại khoét sâu dưới chân núi, tạo thành các vách đá dựng đứng.
Tại xã Tống Sơn, mỏ đá của Công ty TNHH Hồng Phượng là một ví dụ điển hình. Theo báo cáo kiểm tra của Sở Nông nghiệp và Môi trường hồi tháng 4/2025, doanh nghiệp này bị phát hiện khai thác vượt ranh giới mỏ cả về bề mặt lẫn chiều sâu. Quan sát tại hiện trường cho thấy nhiều vách đá cao dựng đứng, xuất hiện các khối đá treo và các vết nứt lớn. Chỉ cần một tác động từ rung chấn hoặc thời tiết bất lợi, nguy cơ đá sạt lở là hoàn toàn có thể xảy ra.
Không xa đó là khu vực khai thác của Công ty TNHH đá Cúc Khang. Từ trên cao nhìn xuống, cả một sườn núi bị cắt thẳng đứng. Dấu hiệu dễ nhận thấy là không có hệ thống đường dẫn lên đỉnh mỏ để khai thác theo tầng. Trong khi đó, phía dưới chân núi, máy đào cùng hệ thống nghiền, sàng đá vẫn hoạt động liên tục.
Đáng chú ý, trong quá trình rà soát hoạt động khoáng sản, cơ quan chức năng từng phát hiện doanh nghiệp này xây dựng công trình phụ trợ ngoài khu đất được thuê. Hoạt động nghiền, xay đá cũng phát sinh lượng lớn bụi phát tán ra môi trường.
Tại khu mỏ đá của HTX Nam Thành, xã Cẩm Thạch, những vách đá dựng đứng tiếp tục xuất hiện. Còn tại xã Quý Lộc, nơi có tới 37 mỏ đá đang hoạt động, nguy cơ mất an toàn cũng hiện hữu khi nhiều khu vực khai thác xuất hiện các khoảng khoét sâu dưới chân núi.
Theo các chuyên gia trong lĩnh vực khai thác khoáng sản, việc tạo thành các “hàm ếch” dưới chân núi là một trong những dấu hiệu tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định sườn tầng khai thác. Khi phần chân bị khoét sâu trong thời gian dài, khả năng chịu lực của khối đá phía trên giảm đáng kể, làm tăng nguy cơ sạt lở bất ngờ.
Xử phạt vẫn chưa đủ sức răn đe
Số liệu từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa cho thấy, từ năm 2024 đến nay, cơ quan chức năng đã kiểm tra và xử lý nhiều doanh nghiệp khai thác khoáng sản vi phạm. Trong giai đoạn từ năm 2024 đến năm 2026, có 36 mỏ đá bị phát hiện khai thác không đúng thiết kế, tổng số tiền xử phạt lên tới khoảng 6,4 tỷ đồng.
Năm 2024, Công ty TNHH Thương mại Phú Sơn bị xử phạt 240 triệu đồng; Công ty TNHH Hồng Phượng bị xử phạt 60 triệu đồng; Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Thành Đồng bị xử phạt 60 triệu đồng. Năm 2025, hàng loạt doanh nghiệp tiếp tục bị xử lý với mức phạt cao hơn như Công ty TNHH Xây dựng giao thông thủy lợi Giang Sơn, Công ty TNHH Xây dựng và Sản xuất vật liệu xây dựng Bình Minh, Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng Tân Phú, Hợp tác xã Dịch vụ vận tải - Xây dựng mộc dân dụng Quang Huy, Công ty TNHH Cường Vinh, Hợp tác xã Khai thác vận chuyển vật liệu xây dựng Hoàng Sơn và Công ty TNHH Đức Cường.
Trong đó, Hợp tác xã Khai thác vận chuyển vật liệu xây dựng Hoàng Sơn bị xử phạt hơn 1 tỷ đồng; Công ty TNHH Đức Cường bị xử phạt 770 triệu đồng; Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng Tân Phú bị xử phạt 665 triệu đồng. Đầu năm 2026, Công ty TNHH Công nghệ mới Đông Sơn tiếp tục bị xử phạt 109 triệu đồng.
Con số xử phạt hàng tỷ đồng cho thấy các vi phạm trong hoạt động khai thác khoáng sản không phải hiện tượng cá biệt mà diễn ra khá phổ biến tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, thực tế hiện trường cho thấy việc xử phạt hành chính dường như vẫn chưa tạo được sức răn đe đủ mạnh đối với một bộ phận doanh nghiệp.
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Trọng Đông, Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Tú cho biết, từ ngày 1/7/2025 đến nay, địa phương đã thành lập đoàn liên ngành kiểm tra các mỏ đá trên địa bàn. Tuy nhiên, do thiếu cán bộ chuyên môn và trang thiết bị kỹ thuật, chính quyền cơ sở chủ yếu chỉ kiểm tra việc các mỏ có hoạt động hay không, chưa đủ điều kiện đánh giá các nội dung chuyên sâu như thiết kế khai thác, mốc giới, độ dốc tầng khai thác hay các yêu cầu kỹ thuật khác.
Trong khi đó, ông Nguyễn Hữu Lễ, Trưởng phòng Kinh tế vật liệu xây dựng, Sở Xây dựng tỉnh Thanh Hóa cho biết đơn vị đã tiếp nhận thông tin do phóng viên phản ánh và sẽ tiến hành kiểm tra hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xử lý các mỏ có dấu hiệu vi phạm.
Vụ tai nạn khiến 3 công nhân tử vong tại xã Cẩm Tú là lời cảnh báo nghiêm khắc đối với các doanh nghiệp khai thác khoáng sản. Trong bối cảnh toàn tỉnh còn hơn 180 mỏ đá đang hoạt động, việc tăng cường thanh tra, kiểm tra đột xuất, giám sát bằng thiết bị công nghệ và xử lý nghiêm các trường hợp cố tình khai thác sai thiết kế là yêu cầu cấp thiết.
Quan trọng hơn, các doanh nghiệp cần nhận thức rằng mọi sự đánh đổi an toàn lấy lợi nhuận đều có thể phải trả giá bằng tính mạng con người. Những vách đá dựng đứng, những khoảng khoét sâu dưới chân núi không chỉ là dấu hiệu của vi phạm kỹ thuật mà còn là những “quả bom” tiềm ẩn, có thể phát nổ bất cứ lúc nào nếu không được kiểm soát kịp thời.
