Những giải pháp công nghệ không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn góp phần giảm chi phí, rút ngắn thời gian thông quan, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ.
Bám sát chiến lược chuyển đổi số, hiện đại hóa quản lý hải quan
Năm 2026 là dấu mốc quan trọng trong tiến trình triển khai các chủ trương lớn của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về cải cách thể chế, chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế tư nhân và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu đặt ra đối với các cơ quan quản lý nhà nước không chỉ là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý mà còn phải tạo môi trường thuận lợi nhất cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân và doanh nghiệp.
Thực hiện định hướng đó, ngành Hải quan đang đẩy mạnh cải cách toàn diện, từ tổ chức bộ máy, hoàn thiện thể chế đến hiện đại hóa phương thức quản lý. Trọng tâm là lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, đồng thời ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số vào mọi quy trình nghiệp vụ.
Tại Chi cục Hải quan khu vực I - đơn vị quản lý địa bàn Hà Nội và Phú Thọ, công tác chuyển đổi số được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Đơn vị đã triển khai hiệu quả mô hình tổ chức mới theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu số và quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ.
Theo lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực I, việc ứng dụng công nghệ không đơn thuần là thay thế các quy trình thủ công bằng quy trình điện tử mà hướng tới xây dựng hệ sinh thái quản lý hiện đại, trong đó dữ liệu được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả để phục vụ công tác quản lý cũng như hỗ trợ doanh nghiệp.
Bám sát Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030, đơn vị đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hải quan số và Hải quan thông minh. Đây là mô hình quản lý dựa trên dữ liệu lớn, tự động hóa và công nghệ hiện đại, cho phép tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ, nâng cao tính minh bạch và giảm thiểu sự can thiệp thủ công.
Song song với đó, Chi cục Hải quan khu vực I cũng triển khai Quyết định số 147/QĐ-HQKV1 về Kế hoạch phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026; thực hiện nghiêm các nghị quyết, chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tài chính về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
Việc triển khai Nghị định số 45/2020/NĐ-CP về thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử, Nghị định số 137/2024/NĐ-CP về giao dịch điện tử của cơ quan nhà nước cùng lộ trình xây dựng mô hình thông quan tập trung đã tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi số trong toàn đơn vị.
Đáng chú ý, các hệ thống công nghệ thông tin trọng điểm như Cơ chế một cửa quốc gia, Cơ chế một cửa ASEAN, hệ thống quản lý giám sát hải quan tự động tại Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài, hệ thống quản lý địa điểm kiểm tra tập trung hay phần mềm quản lý thông tin hành khách xuất nhập cảnh tiếp tục được vận hành hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng quản lý và tạo thuận lợi thương mại.
Công nghệ đồng hành cùng doanh nghiệp
Một trong những điểm nhấn nổi bật trong quá trình chuyển đổi số của Chi cục Hải quan khu vực I là việc xây dựng và triển khai nhiều giải pháp công nghệ hướng trực tiếp tới doanh nghiệp.
Trong đó, số hóa chứng từ hải quan được xem là bước tiến quan trọng. Nếu trước đây doanh nghiệp phải chuẩn bị nhiều loại hồ sơ giấy, thực hiện các thao tác lưu trữ, đối chiếu thủ công thì nay toàn bộ chứng từ được chuyển đổi thành dữ liệu điện tử có cấu trúc. Hệ thống có thể tự động tiếp nhận, lưu trữ, đối chiếu và xử lý thông tin, giảm đáng kể thời gian xử lý hồ sơ.
Điểm khác biệt của quá trình số hóa hiện nay không chỉ dừng ở việc chuyển tài liệu giấy thành bản scan điện tử mà hướng tới xây dựng nguồn dữ liệu số có khả năng kết nối, khai thác và xử lý tự động. Điều này tạo nền tảng cho việc hình thành quy trình thông quan hiện đại dựa trên dữ liệu.
Thực hiện Thông tư số 121/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính, cơ quan Hải quan đã triển khai số hóa 42 loại chứng từ trong hồ sơ hải quan phục vụ mô hình thông quan tập trung. Việc áp dụng công nghệ AI và OCR (nhận dạng ký tự quang học) giúp tự động nhận diện, trích xuất dữ liệu từ chứng từ, giảm thời gian nhập liệu, hạn chế sai sót và nâng cao hiệu quả xử lý.
Đặc biệt, tiện ích ECUS.AI đã mở ra hướng hỗ trợ mới cho doanh nghiệp. Với công nghệ trí tuệ nhân tạo, hệ thống có thể tự động phân tích bộ hồ sơ, số hóa chứng từ và hỗ trợ tạo tờ khai hải quan dựa trên các tài liệu được tải lên. Đồng thời, doanh nghiệp còn được hỗ trợ tra cứu, xác định mã số hàng hóa (HS code) và nhận danh sách mã HS gợi ý, giúp giảm đáng kể thời gian chuẩn bị hồ sơ.
Không chỉ dừng lại ở khai báo hải quan, các ứng dụng công nghệ còn hỗ trợ doanh nghiệp hoạt động gia công, sản xuất xuất khẩu và doanh nghiệp chế xuất trong việc quản lý nguyên liệu, vật tư, thành phẩm. Thông tin tồn kho được kết nối và trao đổi với cơ quan Hải quan, giúp nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý.
Một giải pháp được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao là hệ thống đăng ký kiểm hóa, lấy mẫu trực tuyến. Thay vì phải liên hệ trực tiếp hoặc chờ đợi sắp xếp thủ công như trước, doanh nghiệp có thể chủ động đăng ký thời gian, địa điểm xuất trình hàng hóa để cơ quan Hải quan bố trí cán bộ thực hiện kiểm hóa hoặc lấy mẫu.
Hệ thống cũng cho phép theo dõi trạng thái xử lý của lô hàng trong toàn bộ quá trình nghiệp vụ. Điều này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh, đồng thời tăng tính minh bạch trong hoạt động kiểm tra thực tế hàng hóa.
Cùng với đó, hệ thống tra cứu trạng thái tờ khai và đánh giá mức độ hài lòng của doanh nghiệp đối với công chức xử lý đang trở thành kênh tương tác hiệu quả giữa cơ quan Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp.
Thông qua nền tảng này, doanh nghiệp có thể theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ theo thời gian thực, gửi ý kiến phản hồi, đánh giá chất lượng phục vụ cũng như đề xuất các giải pháp cải tiến quy trình thủ tục hành chính. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Song hành với việc phát triển các nền tảng số, Chi cục Hải quan khu vực I cũng đặc biệt chú trọng bảo đảm hạ tầng công nghệ thông tin. Hệ thống mạng WAN, LAN, hệ thống VNACCS/VCIS cùng các ứng dụng nghiệp vụ được duy trì vận hành ổn định 24/7. Công tác bảo trì, nâng cấp, xử lý sự cố kỹ thuật được thực hiện thường xuyên, bảo đảm hoạt động thông suốt và an toàn.
Trong những tháng đầu năm 2026, đơn vị đã hỗ trợ khắc phục hơn 500 lượt sự cố kỹ thuật; đồng thời xây dựng hồ sơ đề xuất cấp độ an toàn, an ninh mạng cho các hệ thống thông tin nhằm nâng cao khả năng bảo vệ dữ liệu và phòng chống các nguy cơ mất an toàn thông tin.
Hiệu quả của chuyển đổi số cũng được thể hiện rõ qua kết quả triển khai dịch vụ công trực tuyến. Từ ngày 15/12/2025 đến 14/5/2026, Chi cục Hải quan khu vực I đã tiếp nhận 11.936 hồ sơ trực tuyến, trong đó 11.039 hồ sơ đã được giải quyết và trả kết quả, cho thấy mức độ ứng dụng công nghệ ngày càng sâu rộng trong hoạt động quản lý và phục vụ doanh nghiệp.
Hướng tới mục tiêu Hải quan số, Hải quan thông minh vào năm 2030, Chi cục Hải quan khu vực I tiếp tục hoàn thiện các nền tảng công nghệ, nâng cao hiệu quả các hệ thống hiện có và triển khai các giải pháp mới theo lộ trình của ngành. Với quyết tâm đổi mới, lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ và công nghệ làm động lực phát triển, Hải quan khu vực I đang góp phần xây dựng môi trường thông quan hiện đại, minh bạch, an toàn và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số và hội nhập quốc tế của đất nước trong giai đoạn mới.
Thu ngân sách tăng trưởng tích cực
Tính đến ngày 14/5/2026, Chi cục Hải quan khu vực I đã thu nộp ngân sách nhà nước đạt 19.501 tỷ đồng, bằng 45,4% dự toán năm và tăng 16,3% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng trên địa bàn Hà Nội, số thu ngân sách đạt 16.931 tỷ đồng, bằng 46,3% dự toán và tăng 22,5% so với cùng kỳ năm trước.
Kết quả trên cho thấy hiệu quả của các giải pháp cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa hải quan và ứng dụng công nghệ số trong tạo thuận lợi thương mại, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu và nâng cao hiệu quả quản lý thu ngân sách nhà nước.
Doanh nghiệp hưởng lợi từ văn hóa tuân thủ hải quan
Triển khai từ năm 2022 và chính thức áp dụng trên toàn ngành từ cuối năm 2024, Chương trình khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Sau giai đoạn thí điểm với 295 doanh nghiệp tham gia, khoảng 80% doanh nghiệp nâng cao hoặc duy trì mức độ tuân thủ, tỷ lệ luồng Xanh tăng, luồng Vàng và Đỏ giảm đáng kể.
Tại địa bàn Hà Nội và Phú Thọ, hiện có 28 doanh nghiệp tham gia chương trình. Các doanh nghiệp thành viên được hưởng nhiều lợi ích như rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí, được hỗ trợ bởi đội ngũ công chức hải quan giàu kinh nghiệm, đồng thời được cảnh báo sớm các rủi ro tiềm ẩn để hạn chế vi phạm.
Theo Chi cục Hải quan khu vực I, để tham gia chương trình, doanh nghiệp phải tự nguyện đăng ký và đáp ứng các tiêu chí về mức độ tuân thủ pháp luật, quy mô hoạt động, kim ngạch xuất nhập khẩu, số lượng tờ khai, tình hình chấp hành nghĩa vụ thuế và các yêu cầu quản lý của cơ quan Hải quan.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp lớn như Toyota Việt Nam, Nissei Electric Hà Nội hay Viettel Trading đánh giá cao hiệu quả của chương trình. Không chỉ tạo thuận lợi trong hoạt động xuất nhập khẩu, chương trình còn góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật hải quan, nâng cao uy tín và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong quá trình hội nhập.
