Mất nhiều thời gian lựa chọn chủ đầu tư
Qua tổng hợp, Bộ Xây dựng cho biết, giai đoạn vừa qua trên địa bản cả nước có 657 dự án nhà ở xã hội được triển khai, quy mô 600 nghìn căn. Trong đó đã hoàn thành 103 dự án, với khoảng 67 nghìn căn hộ. Đã khởi công xây dựng 140 nghìn dự án, với quy mô khoảng 125 nghìn căn. Các dự án đươc chấp thuận chủ trương, đến nay có khoảng 414 dự án, với quy mô 406 nghìn căn.
Riêng trong năm 2024, với sự quyết tâm vào cuộc của các cấp, ngành, kết quả công tác phát triển nhà ở xã hội đạt được rất nhiều tích cực. Ví dụ các dự án nhà ở xã hội hoàn thành trong năm 2024 đã tăng khoảng 146% so với 2023. Dự án được chấp thuận chủ trương tăng 113%. Số lượng dự án đã được chấp thuận chủ trương đã tăng rất cao, 201% so với năm 2023.
Như vậy, tổng số căn hộ đã khởi công và hoàn thành cho đến thời điểm, so với mục tiêu đến năm 2025 này đạt khoảng 45%. Theo Bộ Xây dựng, mặc dù nhà ở xã hội đã đạt được rất nhiều kết quả tích cực, nhưng so với nhu cầu, yêu cầu và mục tiêu của dự án vẫn chưa đáp ứng được.
Theo ông Chử Văn Hải, Trưởng phòng Phát triển và Quản lý nhà ở xã hội, Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng) thì nguyên nhân một phần là đề án đầu tư xây dựng 1triệu căn hộ nhà ở xã hội được phê duyệt năm 2023, đến nay chúng ta mới thực hiện hơn 2 năm. Các bộ, ngành, địa phương, kể cả các chủ đầu tư vẫn cần thêm thời gian quy hoạch, bố trí quỹ đất, thủ tục. Thứ hai, dự án nhà ở xã hội cũng cần thực hiện thủ tục giống dự án khác, nên cần thời gian để triển khai thực hiện. Tiếp đến là quá trình từ khi khởi công cho đến khi hoàn thành dự án, ít nhất phải mất từ 1 đến 2 năm.
“Ngoài ra, đối với quỹ đất, hiện nay hầu hết đã địa phương đã bố trí, qua tổng hợp sơ bộ của chúng tôi đến hết năm 2024 cả nước đã bố trí được 1.309 vị trí quy hoạch, với khoảng 9.737ha đất làm nhà ở xã hội. Tuy nhiên, một số địa phương rất quan tâm đầu tư hạ tầng kỹ thuật để kết nối, thu hút doanh nghiệp đầu tư nhưng còn khó khăn trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. Một phần do thiếu nguồn ngân sách Nhà nước. Phần khác do dự án này thủ tục lựa chọn chủ đầu tư còn tương đối phức tạp, phải qua đấu thầu, mất rất nhiều thời gian”, ông Chử Văn Hải cho hay.
Chính sách chưa đồng bộ
Trong khi đó, theo ông Lê Văn Bình, Phó cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) thì để nhà ở xã hội phát triển mạnh cần xem xét vướng mắc tồn ở hai khía cạnh là chính sách và thực hiện chính sách.
Ông Bình cho hay, về chính sách, trước đây Luật Đất đai 2013 và Luật Nhà ở 2014 chúng ta còn bất cập. Nhà ở xã hội theo Luật Đất đai 2013, quy định quỹ đất cho nhà ở xã hội không phải qua đấu giá, chỉ giao đất, nhưng Luật Nhà ở 2014 quy định phải đấu thầu, điều này khiến mất thời gian, kéo dài.
Cùng với đó, vấn đề tồn tại trong chính sách là việc quy hoạch, do quy định của Nhà nước về nhà ở xã hội. Quỹ đất dành cho nhà ở xã hội trước đây còn mang tính chất thụ động, trung ương đưa quy hoạch đất đai, các địa phương có chỉ tiêu và dựa trên đó là quy định bao nhiêu % là quỹ đất cho phát triển nhà ở xã hội.
“Trong các luật mới, Nhà nước đã cho địa phương chủ động hơn trong quy hoạch đất dành cho nhà ở xã hội. Quy định Luật Nhà ở 2014 nêu rõ các địa phương, các dự án phải dành 20% quỹ đất, diện tích dành cho nhà ở xã hội, có chỗ lại cho quy định bằng tiền và nhiều chỗ khác thì không thực hiện. Về thực hiện chính sách, trước đây nhà ở cho người thu nhập thấp chưa bức xúc như bây giờ từ đòi hỏi thực tiễn đến thực hành chính sách”, ông Bình nói.
Theo ông Bình, thời điểm hiện nay, nhu cầu của người dân về nhà ở xã hội tăng cao, gắn với quá trình đô thị hoá. Cho nên, những vướng mắc này đã được đặt ra, cần thiết và rất bức xúc phải giải quyết. Trước đây, ngoại trừ các đô thị lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng mới bức xúc về nhà ở xã hội, còn lại các địa phương khác thì chưa quan tâm nhiều.
Người mua và chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội đều khó tiếp cận vốn vay ưu đãi 
Đề xuất rút ngắn thủ tục hành chính tới 500 ngày cho nhà ở xã hội 
