Các chuyên gia cho rằng, thay vì chạy theo số lượng, thí sinh cần tỉnh táo lựa chọn những kỳ thi thực sự phù hợp với năng lực, định hướng ngành nghề và trường đại học mong muốn, từ đó tập trung ôn luyện có chiều sâu, giảm áp lực và nâng cao khả năng trúng tuyển thực chất.
Năm 2026, nhiều trường đại học lớn trên cả nước tiếp tục sử dụng kết quả các kỳ thi riêng như thi đánh giá năng lực, thi đánh giá tư duy để tuyển sinh đầu vào. Trong số này có thể kể đến các kỳ thi quy mô, uy tín thu hút sự tham gia của đông đảo thí sinh như kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh và kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội được hơn 100 trường đại học trong cả nước sử dụng kết quả để xét tuyển; kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội có gần 50 trường đại học sử dụng kết quả để tuyển sinh; kỳ thi đánh giá của Bộ Công an được các học viện, trường CAND sử dụng để xét tuyển đầu vào.
Bên cạnh các kỳ thi trên, nhiều trường đại học cũng tổ chức các kỳ thi riêng phù hợp với đặc thù đào tạo. Đơn cử như kỳ thi đánh giá năng lực riêng của Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, kỳ thi đánh giá năng lực của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội; kỳ thi đánh giá của Trường Đại học Việt Đức… Đặc biệt, từ năm 2026, Bộ Quốc phòng cũng tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực để lấy kết quả tuyển sinh vào các trường quân đội.
Thực tế cho thấy, sự xuất hiện của các kỳ thi riêng đã mở rộng thêm cơ hội xét tuyển cho thí sinh và tăng tính cạnh tranh trong tuyển sinh đại học, đồng thời góp phần tạo nên hệ thống tuyển sinh đa dạng và linh hoạt hơn, giảm phụ thuộc vào kỳ thi tốt nghiệp THPT. Ngoài ra, các kỳ thi riêng cũng thường đánh giá toàn diện hơn về năng lực tư duy, kỹ năng giải quyết vấn đề thay vì chỉ kiểm tra kiến thức học thuộc; nhiều kỳ thi cho phép thi nhiều lần cũng giúp học sinh cải thiện kết quả và tăng cơ hội trúng tuyển. Tuy nhiên, việc xuất hiện nhiều kỳ thi riêng cũng tạo áp lực không nhỏ nếu thí sinh quá “ôm đồm”.
Nhiều giáo viên cho rằng, các kỳ thi riêng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi thí sinh lựa chọn đúng và có chiến lược rõ ràng. Trước khi đăng ký, học sinh cần rà soát kỹ đề án tuyển sinh của từng trường đại học, xác định ngành học dự kiến có sử dụng kết quả kỳ thi nào, chỉ tiêu dành cho phương thức đó là bao nhiêu, mức độ cạnh tranh ra sao và cách quy đổi điểm như thế nào. Tâm lý "thi cho chắc" hoặc đăng ký theo đám đông dễ khiến học sinh rơi vào tình trạng quá tải, phân tán thời gian ôn tập, đặc biệt trong giai đoạn nước rút của lớp 12. Do đó, thay vì “ôm đồm” quá nhiều kỳ thi, các em chỉ nên chọn từ một đến hai kỳ thi thật sự cần thiết và phù hợp với nguyện vọng và năng lực cá nhân.
Cô Nguyễn Minh Hoài, giáo viên Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai (Hà Nội) cho biết, thực tế cho thấy, để đáp ứng các kỳ thi riêng, học sinh phải học gấp nhiều lần bình thường, áp lực theo đó cũng gia tăng. Lý do là việc kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kỳ ở các trường phổ thông hiện nay và cả kỳ thi tốt nghiệp THPT đều có nội dung, cấu trúc đề thi theo hướng khá quen thuộc với học sinh trong khi đó đề thi tại các kỳ thi riêng thì mỗi trường một kiểu.
Chia sẻ thêm với phóng viên Báo CAND về vấn đề này, Ths. Đặng Thị Ngọc Quyên, chuyên gia tư vấn tuyển sinh và hướng nghiệp, Trưởng phòng Hợp tác, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam cho rằng, thí sinh cần cân nhắc tham gia các kỳ thi riêng để vừa gia tăng cơ hội trúng tuyển đại học, vừa không bị áp lực hay quá tải. Nói cách khác, thay vì thi càng nhiều càng tốt, các em nên thi đúng, thi đủ và thi có chiến lược.
Để lựa chọn “trúng” các kỳ thi riêng phù hợp, theo chuyên gia Đặng Thị Ngọc Quyên, trước hết, học sinh cần đánh giá một cách toàn diện năng lực bản thân. Việc này bao gồm nhận diện rõ điểm mạnh, điểm hạn chế, học lực, tư duy học tập, khả năng ngoại ngữ cũng như các điều kiện thực tế như kinh tế gia đình, môi trường sống và cơ hội tiếp cận nguồn học tập. Đây là bước tự hiểu mình, đóng vai trò nền tảng trước khi đưa ra bất kỳ quyết định quan trọng nào.
Sau đó, các em cần phân tích sâu hơn về từng kỳ thi: Cách thức tổ chức, cấu trúc đề, tiêu chí đánh giá, mức độ cạnh tranh và khả năng đáp ứng của bản thân. Việc làm thử đề minh họa hoặc đề thi các năm trước sẽ giúp học sinh tự lượng giá trình độ và thiết lập mục tiêu điểm số thực tế, thay vì chuẩn bị một cách cảm tính. Cuối cùng, khi đã có đủ thông tin và sự tự đánh giá, học sinh nên lựa chọn những kỳ thi phù hợp với năng lực cá nhân và chiến lược xét tuyển của trường đại học mục tiêu. Điều quan trọng là các em cần tránh tâm lý thi theo trào lưu hoặc đăng ký quá nhiều kỳ thi một cách dàn trải bởi điều đó vừa tốn thời gian, chi phí, vừa tạo áp lực mà hiệu quả lại không cao.
Công bố điểm thi đánh giá tư duy đợt 1, thủ khoa là thí sinh Hưng Yên 
Quy định mới liệu có "thu hẹp" cơ hội của thí sinh vào ngành Sư phạm? 
