Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thi cử

Chỉ hơn 2 tháng nữa là kỳ thi trung học phổ thông quốc gia năm 2019 sẽ bắt đầu, nhưng sau gần một năm mà dư trấn của việc gian lận thi cử của năm 2018 vẫn chưa hề lắng xuống...

Có rất nhiều luồng ý kiến khác nhau là nên hay không nên công khai danh tính của các sinh viên đã cướp mất những cơ hội vào đại học, cao đẳng của các em đã nỗ lực học tập và thi cử trung thực.

Người thì cho rằng không nên công khai tên tuổi, địa chỉ của các em vì lý do "các em còn trẻ lắm, đường đời còn dài lắm". Ý kiến khác thì phản đối vì đã không có lòng tự trọng, không biết xấu hổ thì không cần phải giấu giếm làm gì…

Qua sự việc trên, đa phần người dân đều vô cùng thất vọng và mất  niềm tin vào lẽ phải, sự công bằng, vào những chuẩn mực đạo đức của xã hội. Chính  người lớn, các bậc làm cha làm mẹ và những người cầm cân nẩy mực đã "giết chết" con em của mình, tạo nên một thế hệ con trẻ trưởng thành từ gian dối mà ở đó không ít bậc phu huynh, thầy, cô giáo là những người tòng phạm.

Các thí sinh tham dự kỳ thi Quốc gia năm 2018 tại trường Đại học Bách khoa. (Ảnh có tính chất minh họa)
Các thí sinh tham dự kỳ thi Quốc gia năm 2018 tại trường Đại học Bách khoa. (Ảnh có tính chất minh họa)

Trong vụ việc này, phụ huynh lẫn các em học sinh sẽ đều đóng cả hai vai, vừa là thủ phạm, vừa là nạn nhân trong cùng một bi kịch. Có thể nói đây là vụ việc rất nghiêm trọng, không phải chỉ một vài chục học sinh đứng trước nguy cơ trượt tốt nghiệp, không đỗ bất cứ một trường đại học, cao đẳng nào mà quan trọng là đang đánh mất sự tôn sư, trọng đạo, một truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, đồng thời với đó, kỷ cương, phép nước bị chà đạp. Đây là một sự tổn thương rất lớn cho cả nền giáo dục nước nhà.

Qua báo cáo của các đoàn kiểm tra và qua phản ánh của báo chí thì việc mua điểm đa phần rơi vào các gia đình cán bộ, công chức địa phương hoặc người có tiền. Khi ra trường, những học sinh yếu kém này sẽ rất khó tìm được việc làm. Thực tế thì lại khác, họ sẽ lại trễm trệ ngồi vào những chiếc ghế mà cha mẹ đã chuẩn bị sẵn trong các công sở, các cơ quan nhà nước và một lần nữa lại cướp đi cơ hội của những người tài.

Từ vụ việc này, chúng ta cũng cần nhìn một cách toàn diện để thấy hậu họa lâu dài, cũng như cái giá phải trả sẽ là rất lớn. Một học sinh gian lận sau khi vượt qua kỳ thi tuyển sinh sẽ tiếp tục hành vi gian lận một cách dễ dàng trong môi trường đại học.

Gian lận được một lần mà có thể trót lọt thì lần sau họ sẽ tiếp tục gian lận để vươn tới những cái đích cao hơn . Và khi họ rời khỏi giảng đường đại học, bước vào cuộc sống, hành trang mang theo cùng với lỗ hổng kiến thức sẽ là những mánh khóe gian lận.

Như vậy, nếu trở thành thương gia, họ sẽ là kẻ buôn gian, bán lận. Trở thành cán bộ, công chức thì sẽ là kẻ nịnh trên, nạt dưới. Nếu vận may tới thì họ cũng chỉ là quan chức bất tài nhưng gian xảo… Một xã hội mà có nhiều kẻ như vậy thì sẽ làm những người có năng lực, trung thực bi quan, mất niềm tin vào tương lai để rồi bỏ mặc, buông xuôi với thời cuộc, không còn lý tưởng phấn đấu, cống hiến cho sự phát triển chung của quốc gia, dân tộc.

Chính vì vậy, những hành vi tiêu cực, tham nhũng trong giáo dục khi bị phát hiện phải bị trừng phạt nghiêm minh. Nếu biện pháp trừng phạt không đủ mạnh, hành vi gian lận sẽ lại tiếp diễn và khi những sản phẩm "lỗi" của ngành giáo dục bước ra xã hội và làm chủ đất nước thì hậu quả thật khôn lường. Đây sẽ là cái giá lớn nhất mà toàn xã hội phải trả nếu chúng ta không kịp thời chấn chỉnh.

Đất nước mở cửa, hội nhập đang rất cần đến một lực lượng học sinh, sinh viên giỏi giang, tài đức, nhưng phải cho họ thấy mục đích của học tập không phải là để trở thành "ông này, bà nọ", để được "ăn sung mặc sướng", để có bằng cấp vô nghĩa… mà là tích lũy tri thức để có thể tồn tại, phát triển và nhất là phải để cho lòng tự trọng của mình lên tiếng đấu tranh trước những cám dỗ của tiêu cực.

Sẽ là quá trễ nếu ngay từ hôm nay, chúng ta không chú trọng tới việc giáo dục về lòng trung thực và sự liêm chính cho thế hệ trẻ để tạo ra một thế hệ công chức mới. Bởi đây sẽ là những chính trị gia, các nhà quản lý kinh tế, là cán bộ, công chức, chuyên gia hàng đầu ở mọi lĩnh vực của đất nước trong tương lai. Khi chúng ta có một đội ngũ đông đảo những cán bộ liêm chính, trung thực thì mới mong xây dựng được một Chính phủ liêm chính, kiến tạo.

Theo nghĩa đó, giáo dục góp phần quan trọng vào việc tạo ra một bộ máy nhà nước với những công chức, viên chức trung thực, liêm chính, làm việc công tâm, tuân thủ đúng quy định luật pháp, vì lợi ích chính đáng của người dân, doanh nghiệp, đồng thời cung cấp cho Nhà nước và xã hội các nhà quản lý có khả năng tự bảo vệ mình và miễn nhiễm trước những cám dỗ vật chất, dần dần có khả năng, năng lực tổ chức thực hiện phòng, chống tiêu cực, tham nhũng trong cơ quan, đơn vị, địa phương  mình.

Việc này không chỉ có ý nghĩa lớn với hoạt động phòng, chống tiêu cực, tham nhũng trong ngành giáo dục mà trong tất cả các mặt của đời sống xã hội ở thời điểm hiện tại và cả về lâu dài. Các cơ quan nhà nước, hệ thống giáo dục và gia đình phải góp phần tạo điều kiện phù hợp và tăng cường sự tin tưởng lẫn nhau để học sinh, sinh viên có thể tham gia nhiều hơn vào việc thúc đẩy tính liêm chính và nói không với tiêu cực, tham nhũng.

Một xã hội coi trọng giáo dục, coi trọng người tài là xã hội văn minh, tất cả các công dân đều sẵn sàng lao động và tự hào vì sự lao động trung thực, chân chính của mình nhất định sẽ là một xã hội ấm no và hạnh phúc.

Cù Tất Dũng

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.