Hàng loạt vụ vi phạm môi trường có tổ chức đã được C36 khám phá đủ để dư luận giật mình thức tỉnh, và ý thức hơn với khái niệm mơ hồ không liên quan đến vật chất nhưng lại có sức tác động khủng khiếp đến đời sống là môi trường. Ghi nhận của PV Chuyên đề ANTG tại Cục Cảnh sát môi trường, Cơ quan thường trực phía
Hội nghị về "Biến đổi khí hậu" diễn ra ở tận cái nơi xa lắc là
Đại tá Vinh cho biết, ở nước ta tình hình vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường ngày càng diễn biến phức tạp trên diện rộng, trong nhiều lĩnh vực đời sống xã hội bằng nhiều thủ đoạn tinh vi. Thế cho nên, khi CSMT làm lễ ra mắt vào ngày 6/3/2007 tại Hà Nội, thì ngay lập tức các anh bắt tay vào việc. Đồng nghiệp của chúng tôi là nhà báo Việt Anh, dẫn lời Cục trưởng Cục C36 - Đại tá Nguyễn Xuân Lý, đã ví von rất hay về nhiệm vụ của CSTM là "Vào sân là đá ngay!".
Không nằm ngoài lề của cuộc giải cứu môi trường này, C36B cũng đã "đá ngay" khi được tung "vào sân", dẫu có vào sau C36 khoảng gần 2 tháng. Ngày 2/5/2007, C36B chính thức đi vào hoạt động.
Vừa "vào sân", C36 đã khiến dư luận "ngả mũ" với việc bắt quả tang hành vi hủy hoại môi trường của Vedan, một công ty 13 năm âm thầm xả thải chưa qua xử lý xuống sông Thị Vải, khiến con sông này trở nên ngắc ngoải và hàng nghìn hộ dân sống ở lưu vực sông lâm vào cảnh nợ nần vì mất môi trường. Tiếp đến, là vụ bắt tại trận Công ty Hào Dương đang bí mật "đầu độc" sông Đồng Điền.
Cán bộ cục C36 và quản lý thị trường TP HCM kiểm tra sữa kém chất lượng tại AC FOOD.
Hai vụ việc liên tiếp khiến cái tên C36 trở nên thân quen đối với dư luận, bởi khi C36 kết hợp với các ban, ngành chức năng khác trong việc bảo vệ môi trường thì lực lượng này đã làm tốt công tác, đưa ra bằng chứng không thể chối cãi về những hành vi vi phạm môi trường của hai công ty này. Tuy nhiên, để chứng minh hành vi của họ đang hủy hoại môi trường là một chuyện, còn có xử lý được hay không lại là chuyện khác. Dường như, pháp luật hiện nay vẫn chưa theo kịp cái quy trình cứu lấy môi trường ấy.
"C36 đang gặp rất nhiều khó khăn trong công tác điều tra, khởi tố các hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường. Bởi trong cấu thành tội phạm môi trường được quy định trong Bộ luật Hình sự trước đây nhất thiết phải bị xử phạt vi phạm hành chính. Vấn đề "Gây hậu quả nghiêm trọng", "Đặc biệt nghiêm trọng" không rõ "định tính", "định lượng". Đơn giản là vì hậu quả về môi trường thường khó xác định được ngay mà hậu quả này tích lũy theo thời gian. Và hiện tại, thì chưa có quy định pháp luật nào xác định tính chất, nội dung và mức độ tác hại gây cho môi trường để xác định coi đó có phải là "gây hậu quả nghiêm trọng" hay "đặc biệt nghiêm trọng" không? nên cơ quan tiến hành tố tụng thường không có căn cứ pháp lý để định tội danh, dẫn đến không xử lý hình sự được. Điển hình là vụ việc của Công ty Vedan, Đại tá Phan Hữu Vinh nói.
Như vậy, ngoài những khó khăn về con người do nhân sự ít mà địa bàn lại quá rộng. Khó khăn về các thiết bị, phương tiện kỹ thuật… thì C36 lại còn chạm phải một khó khăn khác liên quan đến… luật định. Chế tài xử lý thiếu, chưa đu ãmạnh để răn đe và ngăn ngừa vi phạm. Pháp lệnh xử lý hành chính quy định mức xử phạt vi phạm về môi trường thấp, chưa đủ sức răn đe đối tượng vi phạm và quy định có thể xử lý, pháp nhân, thể nhân vi phạm về môi trường. Trong khi lợi dụng quy định trong Luật Hình sự một số doanh nghiệp bị xử phạt vi phạm hành chính chỉ cần thay đổi người đại diện pháp luật là được xem như là vi phạm lần đầu, nếu có tái phạm.
Tháng 4/2009, C36B phối hợp với Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) TP HCM bắt quả tang công nhân nhà máy xử lý nước thải của KCN Lê Minh Xuân dùng xe ba gác chở bùn thải từ nhà máy mang đổ lộ thiên tại khu vực gần KCN này. Tiến hành điều tra, C36B phát hiện ngay từ tháng 12/2002, công nhân của nhà máy đã vừa vận hành xử lý nước thải, vừa luân phiên đổ bùn thải ra môi trường, khối lượng bùn thải trực tiếp ra môi trường là 836 tấn. Bùn thải này chứa hàm lượng crôm và nitơ vượt ngưỡng nguy hại cho phép.
Ngay sau khi phát hiện vụ việc, Thanh tra Sở TN&MT TP HCM đã yêu cầu KCN Lê Minh Xuân tiến hành xử lý chất thải nguy hại này dưới sự giám sát của Thanh tra Sở. Tuy nhiên, cho đến nay KCN Lê Minh Xuân vẫn chưa ký được hợp đồng với đơn vị có chức năng để xử lý hơn 800 tấn bùn thải độc hại kia. Bên cạnh đó, công suất thiết kế của nhà máy xử lý nước thải tại KCN chỉ là 4.000m3/ngày đêm, trong lúc nhà máy lại tiếp nhận hơn 5.000m3/ngày đêm. Và nếu như C36B không bắt được quả tang về việc xả bùn độc hại, minh chứng cho sự quá tải của nhà máy xử lý nước thải KCN Lê Minh Xuân thì rất khó sẽ có chuyện họ đầu tư thêm kinh phí để nâng tần suất xử lý nước thải.
Một vụ việc cũng đình đám không kém được C36B phát hiện và xử lý triệt để là vụ mua bán, thanh lý vật tư phế liệu có chất thải nguy hại tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Qua kiểm tra, C36B phát hiện 23 đơn vị điện lực phía Nam thông qua Trung tâm đấu giá đã đưa ra bán trên thị trường hơn 700 nghìn lít dầu máy biến thế đã qua sử dụng là chất PBCs (có độc tố gây ung thư) và hàng trăm tấn chất thải các loại thuộc danh mục chất thải nguy hại. C36B đã chỉ đạo PC36 các địa phương tiến hành xử lý các đơn vị điện lực, doanh nghiệp và cá nhân sai phạm.
Nhóm các Công ty TNHH SX-TM Đại Đông, Cao Thắng (Dĩ An, Bình Dương) và Thế Tường (TP HCM), lợi dụng chính sách của Nhà nước là khuyến khích sản xuất chất methanol, với thuế xuất nhập khẩu là 0%. Một số người nước ngoài câu kết với người Việt
Cảnh sát môi trường đo đạc đường ống thải của Công ty Vedan.
Vụ việc gây chấn động khác mà C36B và PC36 các địa phương đã thực hiện chính là "chuyên án hành phi" vừa diễn ra vào cuối năm nay. Thông qua các biện pháp nghiệp vụ, C36B đã phát hiện các công ty: Công ty TNHH Lusun Việt Nam, Công ty Ánh Trăng, Công ty Cổ phần Kinh Đô Bình Dương, Công ty Đại Gia Thành với ngành nghề kinh doanh chính là sản xuất thực phẩm. Trong quá trình sản xuất kinh doanh, các công ty này đã thải ra các loại dầu mỡ, xà bông, vụn trái cây, bánh kẹo… ra mương thoát nước. Từ mương thoát nước, các chất cặn bã này chảy xuống những hố gas, tại đây dầu ăn và các loại mỡ nhẹ nổi lên trên bề mặt hố gas. Không thể tin được là họ lại vớt các loại dầu mỡ này để bán cho các hộ kinh doanh tại Hóc Môn, Củ Chi, Tân Bình thuộc TP HCM với giá từ 2.000 đến 5.500đ/kg, số lượng bán lên đến hàng chục tấn mỗi ngày.
Sau khi mua được loại dầu mỡ thải, các hộ kinh doanh đem về sơ chế rồi… bán lại cho các hộ khác chuyên sản xuất mặt hàng hành phi, một loại gia vị được ưa thích trong các món ăn, với giá 10.000đ/lít.
Khi C36B là chỗ dựa cho người dân ở phía Nam, thì cũng là lúc, họ vô tình biến thành "nỗi ám ảnh" đối với các doanh nghiệp vi phạm về môi trường, kinh doanh bất chính. Và, để đối phó lại với nỗi ám ảnh mang tên C36B, các doanh nghiệp này cũng chứng tỏ là mình rất… lắm chiêu.
Theo Đại tá Phan Hữu Vinh, thủ đoạn được các doanh nghiệp lợi dụng để vi phạm các pháp luật bảo vệ môi trường là: tạm nhập nhưng không tái xuất, nhập khai không đúng tên hàng, chủng loại sai địa chỉ. Lợi dụng chính sách miễn kiểm của Hải quan và kiểm 5% đối với các mặt hàng được Nhà nước cho phép để nhập những mặt hàng không đúng với tờ khai hải quan hoặc nhãn mác đăng ký trên sản phẩm. Khi bị các cơ quan chức năng kiểm tra và phát hiện, thì họ làm đơn gửi nhiều nơi, kể cả với giới truyền thông để phản ánh theo hướng có lợi cho doanh nghiệp. Thêm vào đó, một số doanh nghiệp thường lợi dụng vị trí gần sông, kênh rạch để lén lút xả thải trực tiếp chưa qua xử lý xuống sông, kênh rạch. Nhất là khi thủy triều lên hoặc lợi dụng vào đêm khuya.
Hoặc như vụ của Công ty Cổ phần Giấy An Bình (Bình Dương) nhập khối lượng giấy trên 77 tấn, nhưng dùng thủ đoạn để các loại giấy phân loại đủ tiêu chuẩn nhập khẩu phía bên ngoài, giấy "rác" thì để bên trong. Đến khi phát hiện thủ đoạn của doanh nghiệp, C36B phải dùng cả xe cẩu và xe móc thì mới có thể buộc doanh nghiệp phải chấp nhận xử phạt vì bị bắt quả tăng.
Không chỉ dừng lại ở thủ đoạn của các doanh nghiệp, đôi lúc, chính những chính sách "trải thảm đỏ" mời đầu tư bằng mọi giá của một số địa phương cũng gây tác hại không kém về môi trường.
Thông tin nóng nhất trong những ngày cuối năm này là việc sông Đồng Nai - con sông quan trọng trong việc cung cấp nguồn nước sinh hoạt, sản xuất cho người dân tại TP HCM, đang bị ô nhiễm nghiêm trọng. Khi mà người dân đang hoang mang bởi thông tin "xấu xí" ấy, thì từ trước đó rất lâu, C36 đã "xắn tay" chuẩn bị cho công tác giải cứu sông Đồng Nai.
Nguyên nhân ô nhiễm của sông Đồng Nai là bởi, mỗi ngày con sông này phải gồng mình khi buộc phải tiếp nhận 1,724 triệu mét khối nước thải công nghiệp. Trong đó, có khoảng 671 tấn cặn, 1.130 tấn BOD, 1.789 tấn COD, 104 tấn nitơ, 15 tấn phốtpho và kim loại nặng (số liệu năm 2008 của C36-PV). Nguồn gốc hàng đống chất độc hại này được xuất phát từ các nhà máy, xí nghiệp của các đơn vị, doanh nghiệp có cơ sở sản xuất cạnh dòng chảy của con sông.
Theo nội dung trao đổi giữa chúng tôi với Đại tá Phan Hữu Vinh thì C36 đã chỉ đạo Trưởng phòng PC36 ở 12 đơn vị thuộc lưu vực sông Đồng Nai nghiên cứu, đề xuất kế hoạch triển khai đề án bảo vệ môi trường tại các lưu vực của con sông này. Với tư cách là Ủy viên Ủy ban Bảo vệ môi trường lưu vực hệ thống sông Đồng Nai, Cục C36 luôn làm hết khả năng của mình để hoàn thành tốt Đề án mà Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt là "Bảo vệ môi trường hệ thống lưu vực sông Đồng Nai đến năm 2020".
Chúng tôi hỏi Đại tá, đâu là điểm quan trọng nhất trong những thành tích mà C36B đã đạt được? Ông nói mấu chốt của những thành tích đạt được là ngoài sự quan tâm chỉ đạo trực tiếp của Đảng ủy lãnh đạo Tổng cục Cảnh sát, Cục C36B đã bám vào các chương trình, kế hoạch của Cục đề ra, làm tốt công tác tham mưu hướng dẫn, chỉ đạo địa phương tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng cho cán bộ chiến sĩ thực hiện tốt công tác nghiệp vụ cán bộ của ngành, phối hợp cùng các cơ quan chức năng để thực hiện tốt nhiệm vụ được giao... Tích cực hưởng ứng và tham gia thực hiện nghiêm túc “6 điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân”. Và phong trào “Công an nhân dân vì nước quên thân, vì dân phục vụ”, lấy đó làm tiêu chí để khắc phục khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Đại tá Phan Hữu Vinh cũng nói thêm về vai trò của truyền thông trong công tác bảo vệ môi trường bởi yếu tố tuyên truyền mà truyền thông mang lại. Bên cạnh đó, các kênh thông tin cũng đã cung cấp được cho C36B nhiều nguồn tin quan trọng để lực lượng CSMT tiến hành thẩm định và kiểm tra những hành vi vi phạm môi trường. "Chúng tôi đề nghị các cơ quan báo chí, từ báo viết, báo mạng đến báo hình phối hợp thường xuyên với lực lượng CSMT để trao đổi, góp ý, nêu gương những tổ chức, cá nhân kể cả trong và ngoài lực lượng Công an để làm tốt công tác bảo vệ môi trường", lời của Đại tá Phan Hữu Vinh
