Dù thời hạn các ngân hàng phải chấm dứt toàn bộ việc huy động và cho vay bằng vàng chỉ còn hơn 1 tháng, song những ngày gần đây, một số ngân hàng thương mại tại TP Hồ Chí Minh tiếp tục nâng mức lãi suất gửi vàng để tăng lượng huy động. Các ngân hàng vẫn kỳ vọng: khi thời hạn huy động và cho vay vàng chấm dứt vào ngày 25/11 tới, những khoản gửi vàng sẽ được chuyển thành tài khoản giữ hộ.
Theo nhận định của ông Nguyễn Thành Long, Chủ tịch Hiệp hội kinh doanh vàng Việt Nam, hiện tượng này cho thấy tính thanh khoản vàng của các ngân hàng; đặc biệt là những ngân hàng nằm trong nhóm được bán vàng để bình ổn, can thiệp thị trường, đang gặp khó khăn và chính điều này đã gây sức ép lên giá vàng suốt thời gian qua.
Giá vàng tăng tạo thêm lợi nhuận cho những người găm vàng, càng tiếp tục kích thích thói quen cất giữ vàng trong dân và đây chính là yếu tố tác động ngược với những nỗ lực của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trong việc kiểm soát thị trường, bình ổn giá vàng.
Theo TS Nguyễn Đại Lai, chuyên viên NHNN, hiện tượng giá vàng trong nước liên tục “nhảy múa”, vuột khỏi tầm kiểm soát là do giới đầu cơ đang làm giá một cách trắng trợn và độc quyền. Tình trạng này khiến chênh lệch giá vàng miếng SJC so với giá vàng thế giới luôn ở mức hơn 2,5 triệu, thậm chí có lúc lên đến hơn 4 triệu đồng/lượng trong suốt nhiều tháng liên tục.
TS Lai cho rằng, điều đáng quan tâm hơn, nếu giá trị của vàng ở khắp nơi trên thế giới được đo bằng tuổi vàng, thì với thị trường vàng trong nước, do cơ chế cấm “nửa vời” nên tuổi của vàng miếng không quan trọng bằng miếng vàng đó mang logo gì. Quy định cấm mọi loại vàng miếng, trừ vàng miếng mang logo SJC và SJC được khoác trước “vinh quang” sẽ trở thành “SBV” - là thương hiệu mang 3 chữ viết tắt của NHNN bằng tiếng Anh. Lập tức thị trường vàng trong nước xuất hiện cụm từ “vàng phi SJC”.
Mọi loại vàng miếng phi SJC hiện hữu nếu muốn lưu thông hoặc phải biến thành đồ trang sức; hoặc phải “đội mũ” SJC, bất luận tuổi vàng có cùng “4 số 9” giống hệt tuổi của SJC. Trong khi đó, SJC chỉ là logo của Công ty TNHH Vàng bạc đá quý Sài Gòn – một DN đang chế tác, kinh doanh vàng, bạc và đá quý. Là DN kinh doanh vì mục tiêu lợi nhuận, nên trong lúc thị trường vàng bộc lộ giá độc quyền và cách biệt với giá thế giới rất lớn như vậy, các xưởng máy của SJC cứ ung dung chạy hết công suất để dập gấp hơn 13 tấn vàng thành vàng miếng SJC. Sau đó từ từ cung cấp hàng cho thị trường để hưởng lợi theo lộ trình “duy nhất hóa” vàng miếng SJC vào ngày 25/11 tới.
Theo TS Lai, SJC nhờ cơ chế mà có được siêu quyền năng, tới “3 trong 1”. Từ quyền can thiệp thị trường, quyền mang trước vinh quang của SBV và quyền “dập” để “SJC hóa” các loại vàng phi SJC. Trong cả 3 quyền năng này, quyền năng nào cũng giúp Công ty TNHH Vàng bạc đá quý Sài Gòn “hốt bạc”.
Rõ ràng, SJC chưa kịp trở thành thương hiệu SBV đã đe dọa cả thị trường vàng trong nước như vừa qua là một điều đáng tiếc. Bởi lẽ ra SJC phải bình đẳng với mọi loại vàng cùng tuổi khác trên thị trường. Thực tế đã ghi nhận, khoảng cách giữa giá vàng nội địa và thế giới liên tục biến nới rộng quá mức đến nghịch lý. Trong đó giá vàng thương hiệu SJC luôn duy trì ở mức cao hơn 2,5 triệu đồng/lượng, còn các thương hiệu vàng khác lại ngang bằng và thậm chí thấp hơn giá vàng thế giới đến 1 triệu đồng/lượng.
TS Lai cũng cho rằng, nhu cầu mua vàng tăng bất thường gây hiệu ứng đẩy giá vàng lên như vừa qua là do nhu cầu vàng tăng đột ngột từ các ngân hàng. Trước đây, có 5 ngân hàng nhóm G5 được phép huy động và bán 40% vàng huy động để bình ổn thị trường. Khi đó, lãi suất tiết kiệm tiền đồng tăng tới 18-20%/năm; lãi suất liên ngân hàng cũng tới 30-35%/năm nên chỉ tính riêng quyền được chuyển vàng thành tiền đồng rồi đem đi gửi ở tổ chức tín dụng khác hoặc cho vay thông thường, nhóm G5 này cũng thu được lãi lớn. Nay phải thanh toán với khối lượng lớn, lại dồn vào chỉ duy nhất một thương hiệu SJC, đã đẩy giá vàng SJC lên rất cao theo cơ chế độc quyền hơn là theo qui luật của giá vàng.
Số vàng đã huy động còn lại 60% của nhóm G5, các ngân hàng cũng chẳng chịu để nguyên trong két, mà đem cho vay vàng, nay giá trị vàng tăng quá nhanh, người vay vàng khó có thể mua để trả vàng đúng hạn. Vì vậy nợ xấu vàng theo đó cũng gia tăng, càng tạo thêm áp lực tăng giá vàng. Giá vàng tăng mạnh sẽ tạo nên một sự dịch chuyển, người dân rút vàng gửi tiết kiệm để bán, buộc các ngân hàng phải tăng lãi suất tiết kiệm để thu hút tiền đồng từ lượng bán vàng này.
Giá vàng trong nước bị cô lập với vàng thế giới, cùng với nhu cầu vàng tăng rất mạnh từ các ngân hàng G5 khiến giá vàng tháng 9 đã tăng tới 5,25%, đạt mức siêu kỷ lục.
Theo TS Lai, đã đến lúc cần xóa bỏ cơ chế độc quyền thương hiệu vàng. Để giải quyết chênh lệch giá vàng hiện nay, ông Nguyễn Thành Long cho rằng, trước mắt NHNN nên cùng lúc cho triển khai nhanh việc chuyển đổi thành vàng miếng SJC để đưa số vàng này ra luân chuyển ở thị trường để ngăn chặn việc đầu cơ, tích trữ vàng để làm giá. Ngoài ra, cần xem xét cho các ngân hàng tiếp tục huy động vàng. Tránh việc các ngân hàng tập trung mua vàng để tất toán vào thời điểm 25/11 sẽ tạo thêm áp lực mua làm căng thẳng giá
