Cuộc “khảo cứu” bậc cao niên trong vùng
Địa điểm đầu tiên chúng tôi đến là UBND xã Nhã Nam, huyện Tân Yên (trước đây là huyện Yên Thế). Đồng chí Nguyễn Văn Việt, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết, trên địa bàn xã có nhiều di tích lịch sử cấp quốc gia, cấp tỉnh. Đó là: Đình Ba Xã (hay còn gọi là đình Lạc Chuông); đền thờ ông Cả Trọng (con trai cả cụ Đề Thám); đền Gốc Khế; chùa Đại Phúc; nghĩa địa Đồn Phủ. Trên mảnh đất lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, người dân Nhã Nam luôn có ý thức trong việc giữ gìn và phát huy giá trị truyền thống.
Chẳng thế mà, ngay khi nhận được tin của Công an tỉnh về việc tìm hiểu thông tin về nơi khởi nguồn 6 điều Bác Hồ dạy CAND, chính quyền, đặc biệt là Ban Công an xã đã rất nỗ lực tìm kiếm. Các văn bản liên quan đến địa phương, đến các điểm di tích lập tức được tìm đọc.
Song song với đó là cuộc tìm kiếm các nhân chứng. Đồng chí Hoàng Ngọc Hải, Trưởng Công an xã Nhã Nam, người có 22 năm đứng trong hàng ngũ Công an xã là một trong những người rất tích cực. Trò chuyện với anh Hải, chúng tôi càng thấy rõ tâm huyết, niềm tự hào của anh khi làm rõ, quê hương anh chính là nơi Công an khu XII từng hoạt động, nơi Bác Hồ gửi bức thư trong đó có nêu 6 nội dung về “Tư cách người Công an cách mệnh”.
Anh Hải cho biết, sau khi nhận được chỉ đạo của Công an tỉnh, Công an huyện Tân Yên về việc khảo sát nơi đóng quân của Công an khu XII thời kháng chiến chống Pháp, anh hăm hở vào cuộc tìm kiếm thông tin. Ban đầu, anh thu thập được rất nhiều tin tức, trong đó có tin là Công an khu XII đóng quân ở thôn Tiến Phan, rồi thôn Nam Cường, chùa Đại Phúc…
Đứng trước rất nhiều luồng thông tin, anh phải sàng lọc, tìm căn cứ. Một trong những cách mà anh thực hiện là tìm gặp các cụ cao tuổi trong làng. Cứ cụ nào ngoài 70 tuổi là anh tìm đến gặp. Anh gặp gần 20 cụ và điều may mắn là rất nhiều cụ biết về hoạt động của Công an khu XII. Và nhiều cụ khẳng định, Công an khu XII đóng quân ở chùa Đại Phúc.
Đến lúc này, anh thở phào nhẹ nhõm. Điều may mắn khác nữa là những thông tin mà nhân chứng cung cấp trùng với thông tin ghi trong lịch sử chùa Đại Phúc về hoạt động của Công an khu XII thời kỳ toàn quốc kháng chiến.
Khi đến Nhã Nam, chúng tôi được gặp các cụ cao niên và nghe các cụ kể về thời kỳ hoạt động của Công an khu XII tại chùa Đại Phúc.
Các CBCS Công an gặp các nhân chứng lịch sử tại chùa Đại Phúc.
Bậc cao niên ở Nhã Nam và ký ức về các anh Công an
“Hồi đó, tôi thấy các chú, các anh ấy cứ đánh “tạch tè, tạch tè”, họ còn đeo tai nghe nữa. Bình thường, họ ở trong nhà dân và tập trung đến chùa để làm việc. Cứ buổi chiều là máy bay bay rất thấp, có khi sát mái chùa. Đường hồi đó, người ta còn đào hình chữ chi…”, ông Nguyễn Tuấn Thanh, 75 tuổi, hào hứng kể cho chúng tôi nghe về hoạt động của Công an khu XII mà ông còn nhớ trong ký ức.
Ông Nguyễn Văn Viễn, 87 tuổi kể rằng, năm 1947 ông tham gia tổ chức Thanh niên Cứu quốc tại địa phương, tham gia lực lượng du kích chống càn. Ông biết có Công an đóng ở quân ở chùa Đại Phúc và nhiều người dân cũng biết có lực lượng này. Ông còn chứng kiến, Công an dẫn phạm nhân về giam tại nhà dân cốt cán tin cậy (hồi đó chưa có trại tạm giam). “Họ cũng hỏi cung ra trò đấy?”, ông Viễn kể.
Cuối năm 1948, ông đi thoát ly theo cơ quan Báo Cứu quốc ra chiến khu Việt Bắc. Ông làm liên lạc nên thường xuyên đi ngựa chuyển tài liệu, bài vở từ chiến khu đến nhà in, đến các cơ sở hoạt động. Năm 1954, ông chuyển sang ngành thủy lợi rồi tiếp tục công tác ở huyện, ở xã và năm 1982 về nghỉ hưu.
Năm 1947 - 1948, ông Lương Tam Thanh mới là cậu bé 13, 14 tuổi. Gia đình lại có một cái trại sát chùa Đại Phúc nên cậu bé Thanh thường xuyên lân la đến chùa. Phong trào cách mạng ở địa phương hồi đó rất mạnh, cậu bé Thanh cũng tham gia vào đội thiếu niên Cành Sung. Các cậu bé thiếu niên Cành Sung mỗi khi đến chùa thường được các anh Công an dạy hát, dạy múa.
Ông Thanh còn nhớ, có một anh Công an tên là Hoàng Tích Chỉ, một anh khác tên là Hoàng. Nhớ lại những câu hát, điệu múa được các anh Công an dạy cách đây 65 năm, ông Thanh cười rất tươi. Đó là những bài “Chiều Mạc Tư Khoa”, “Anh Kim Đồng”… Công an không chỉ ở trong chùa, mà còn ở cả nhà dân xung quanh nữa, ông Lương Tam Thanh nhớ lại.
Ông Lương Tam Thanh và ông Nguyễn Tuấn Thanh nhớ lại ký ức về thời gian Công an khu XII hoạt động tại nơi này (trong khuôn viên chùa Đại Phúc).
Ông Nguyễn Đức Cư, 78 tuổi, là ông từ ở chùa Đại Phúc từ năm 1989 đến nay cho biết, khi Công an khu XII đóng quân tại chùa, ông cũng là một thành viên của đội thiếu niên Cành Sung.
Ông nhớ lại, cụ thân sinh ra ông từng kể rằng, khoảng năm 1946 có một đoàn trên 20 người đến nhà ông. Nhà ông lúc đó rất rộng với 5 gian nhà trên, 5 gian nhà dưới. Tuy nhiên, do số người quá đông nên ông cụ dẫn đoàn khách đến chùa Đại Phúc. Việc các đoàn cán bộ đến ăn ở tại địa phương, làm việc ở chùa Đại Phúc người dân nào cũng biết. Trong lịch sử chùa Đại Phúc, ông thấy có đoạn đề cập đến việc Công an khu XII đóng quân tại chùa.
Trong khi chúng tôi cùng các bậc cao niên trò chuyện ở sân chùa, cổng chùa thì nhiều người dân cũng tới góp chuyện. Chị Dương Thị Phái có bố là ông Dương Văn Tiến, 60 tuổi Đảng, tỏ ra rất tiếc nuối khi chúng tôi không có cơ hội gặp bố chị. “Là cán bộ hoạt động cách mạng tại địa phương từ những năm tiền khởi nghĩa, chắc chắn bố tôi sẽ biết các cơ quan, đơn vị của tỉnh, của TW về hoạt động ở Nhã Nam. Tiếc rằng, năm 2010 cụ đã mất”, chị Phái nói.
Qua câu chuyện của chị Phái, chúng tôi càng thấy rõ ý nghĩa của việc tìm về Nhã Nam, về ngôi chùa từng là đại bản doanh của Công an khu XII, về việc tìm gặp các cụ cao niên trong vùng. Thời gian không đợi ai, nếu như chúng ta quá chậm trễ thì những chứng nhân về hoạt động của Công an khu XII ở đây sẽ không còn nữa…
Nhân kỷ niệm 65 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy lực lượng CAND 6 nội dung về “Tư cách người Công an cách mệnh”, việc xác định chính xác chùa Đại Phúc từng là đại bản doanh của Công an khu XII, nơi đồng chí Hoàng Mai nhận bức thư của Bác Hồ cùng 6 điều Người dạy CAND thật có ý nghĩa. Mỗi cán bộ, chiến sỹ mỗi khi đọc 6 điều Bác Hồ dạy sẽ càng thấm thía lời dạy của Người.
Phong trào học tập và làm theo lời Bác dạy trong lực lượng CAND vì thế càng được nhân rộng, có hiệu quả. Tại Công an tỉnh Bắc Giang, địa phương mà 6 điều Bác Hồ dạy lần đầu được đọc lên, cán bộ chiến sỹ đã và đang thực hiện rất tốt phong trào này
