Mai danh ẩn tích là đặc điểm chung của những đối tượng trốn truy nã, nhưng gần đây ở Quảng Ninh lại xuất hiện khá nhiều đối tượng trốn truy nã đi ngược lại với quy luật chung ấy. Thay đổi tên để lọt vào làm công nhân, thậm chí leo lên cả chức quản đốc phân xưởng, sinh sống và làm việc tại chính nơi mình gây án hàng chục năm trời. Làm thế nào để lật mặt nạ của những kẻ trốn lệnh truy nã nguy hiểm? Dùng chữ tâm để cảm hóa, vận động đối tượng ra đầu thú là một trong những bí quyết thành công của Phòng Cảnh sát truy nã tội phạm Công an tỉnh Quảng Ninh.
Từ ngày thành lập đến nay (tháng 7/2010), đã có gần 400 tên tội phạm truy nã nguy hiểm bị khuất phục từ chữ tâm ấy và ra đầu thú để hưởng sự khoan hồng của pháp luật.
Bữa cơm trưa vừa dọn lên, điện thoại của Đội Truy bắt, truy tìm reo vang. Chẳng kịp ăn, 5 trinh sát vội vàng mở tủ lấy đồ đạc rồi báo cáo lãnh đạo để chuẩn bị lên đường. Nghe đâu đối tượng các anh đang truy tìm đã về nhà, nếu chỉ chậm vài ba phút có thể hắn sẽ chuồn mất nên họ phải đi ngay. Bên ngoài trời mưa tầm tã, tôi may mắn có mặt lúc đó và kịp chụp vài tấm ảnh lúc họ lên đường.
Đội trưởng, Trung tá Nguyễn Trọng Thuần bắt tay, dặn dò các trinh sát tỉ mỉ… Ngồi tiếp tôi mà điện thoại của đồng chí Thuần reo liên tục. Nhìn ra ngoài màn mưa, anh tỏ vẻ sốt ruột. Không phải anh lo cho trinh sát của mình không hoàn thành nhiệm vụ, mà lo ở đây là thời tiết bất lợi, anh em phải vất vả. Không phải cứ lần nào xuất quân là lần ấy có chiến thắng. Có những lần khi đi mười mươi chắc là được việc, nhưng đến nơi thấy không đảm bảo an toàn, lại phải rút quân. Do đó, những người làm nghề truy nã thường hay ví von gọi công việc của mình là nghề “đi câu”.
Từ khi thành lập đến nay, Phòng Cảnh sát truy nã tội phạm, Công an tỉnh Quảng Ninh luôn coi công tác vận động đối tượng ra đầu thú là một nhiệm vụ trọng tâm. Đây được coi là một trong những biện pháp mang tính nhân văn khi Quảng Ninh là địa phương có số đối tượng trốn truy nã đứng thứ 4 trên toàn quốc.
“Trung bình mỗi năm, chúng tôi bắt và vận động được 300 đối tượng trốn truy nã. Từ khi thành lập đến nay (tháng 7/2010) đã có trên 800 đối tượng trốn truy nã bị bắt, trong đó gần một nửa là vận động ra đầu thú” - Thượng tá Tô Văn Hoàn, Trưởng phòng Truy nã tội phạm cho biết. Thành tích này đã được Bộ Công an, Giám đốc Công an tỉnh đánh giá cao khi những tên tội phạm đặc biệt nguy hiểm trốn truy nã đã ra đầu thú.
Để vận động được một đối tượng trốn truy nã ra đầu thú có khi phải mất một năm, vài năm, thậm chí có vụ phải mất tới gần 10 năm như trường hợp vận động tên Phạm Khắc Vượng, trú ở phường Cao Xanh, TP Hạ Long. Vượng có 2 tiền án về tội trộm cắp, năm 1999, hắn lại tiếp tục phạm tội rồi bỏ trốn và từ đó bặt tin. Bố mẹ Vượng đều là công chức nghỉ hưu, bố lại bị bệnh hiểm nghèo, nắm bắt được điều này, từ năm 2003, các trinh sát đã đến gia đình vận động họ đưa Vượng ra đầu thú. Lúc đầu gia đình không hợp tác, luôn nói rằng: “Không biết con tôi ở đâu”. Kiên trì tác động, khi nào có thời gian các anh lại tới nhà Vượng trò chuyện. Nhận thấy trước sau gì con mình cũng phải đền tội, dần dần bố Vượng đã thức tỉnh và cộng tác với cơ quan Công an. Trực tiếp ông gọi điện vận động con trai và hứa sẽ đưa con từ Đắk Lắk trở về. “Lúc đưa Vượng ra bến xe Đắk Lắk, ông đã gọi về cho chúng tôi. Về đến nhà cũng gọi. Đúng lời hứa, sáng hôm sau ông ấy dẫn con đến đầu thú” - Trung tá Nguyễn Trọng Thuần kể lại.
Khác với Vượng, Hoàng Văn Nhất ở xã Việt Dân, huyện Đông Triều lại được chính người yêu đưa đến cơ quan Công an đầu thú. Năm 2004, anh trai Nhất đi uống cà phê và cho rằng mình bị một nhóm thanh niên trong quán nhìn đểu, đã về nhà lôi bố và em trai ra đánh nhau. Kết quả là cả 3 cha con đều bị khởi tố và bắt giam, nhưng Nhất đã bỏ trốn. Hoảng sợ và cảnh giác, Nhất đã trốn đi rất xa và chỉ tá túc mỗi nơi một thời gian ngắn. Khi thì trồng rừng thuê ở An Giang, lúc lại làm hạt điều ở Gia Lai hoặc Ninh Thuận. Lang bạt thế nhưng Nhất lại được một cô gái đem lòng thương yêu và biết hoàn cảnh của anh ta. Vài năm sau, biết anh trai và bố đã mãn hạn tù trở về, sau đó bố lại qua đời khiến Nhất lúc nào cũng canh cánh nỗi giày vò trong lòng. Bám vào chi tiết này, trinh sát đã kiên trì vận động anh trai Nhất, cuối cùng người này cũng đồng ý khuyên em ra đầu thú. Người yêu Nhất đã đưa anh ta từ Ninh Thuận ra Quảng Ninh và đến cơ quan Công an đầu thú. Điều này đã khiến anh ta cảm động và khóc rất nhiều.
“Để vận động được đối tượng ra đầu thú, người cán bộ phải có trình độ tổng hợp chung, giải thích cho gia đình đối tượng hiểu rõ về chính sách, pháp luật, đặc biệt là phải có cái tâm trong sáng, dùng cái tâm để thuyết phục, tạo được sự tin tưởng cho gia đình đối tượng, nói mà người ta tin thì là thành công” - Trung tá Nguyễn Trọng Thuần cho biết.
Cũng bằng cái tâm của nghề mà họ đã vận động được đối tượng trốn truy nã nguy hiểm như Hoàng Thành Tùng ra đầu thú. Tùng ở thành phố Cẩm Phả nhưng lại gây án giết người tại Móng Cái, sau đó lẩn trốn về Hạ Long và nhập vào nhóm tội phạm lưu manh, trộm cắp, cướp giật khét tiếng. Để bắt được Tùng là rất khó, bởi đối tượng thuộc dạng côn đồ, lưu manh chuyên nghiệp nên rất cảnh giác. Sau khi tính toán, nghiên cứu kỹ mối quan hệ, nhân thân của đối tượng, các trinh sát quyết định vận động người thân của Tùng khuyên hắn ta ra đầu thú. Sau 3 năm lẩn trốn, tên tội phạm nguy hiểm đã ra đầu thú.
Thực thi nhiệm vụ truy bắt tội phạm truy nã ở Quảng Ninh, ngoài đòi hỏi sự nhạy bén về nghiệp vụ, xác minh triệt để mọi thông tin, không bỏ lọt bất kỳ một chi tiết nào, mỗi cán bộ ở đây còn phải có cái tâm, dùng tình người để thức tỉnh lương tâm trong mỗi tên tội phạm, có như vậy mới vận động được họ ra đầu thú. Nhiệm vụ nặng nề, gian khổ nhưng cả đơn vị chỉ có 15 cán bộ chiến sĩ. Gặp những cán bộ trực tiếp tham gia truy bắt, truy tìm như Trung tá Nguyễn Bảo Tân, Thượng úy Lưu Trung Thu, Vũ Mạnh Hùng, Đại úy Lê Hùng Yên… tôi mới cảm nhận và thấm thía phần nào sự gian khổ và hy sinh của họ cho công việc khi mà mỗi tháng các anh có thời gian về nhà chỉ đếm trên đầu ngón tay
